Quy trình cho ai?

Quy trình quan trọng nhất

Phải thừa nhận, chúng ta hay nói với nhau về cái sự “đúng quy trình” thật. Bất kỳ một đáp án nào, từ phía quan chức công quyền, về một thắc mắc nào đó của dân đều tìm đến ba tiếng “đúng quy trình” như một giải pháp an toàn. 

Ở bất kỳ hoàn cảnh nào, không có gì chúng ta có thể khẳng định được nó sẽ là yếu tố quan trọng nhất trong một loạt các yếu tố cả. Vạn vật sở dĩ quân bình với nhau, theo như cách sắp xếp của tự nhiên và chẳng có yếu tố nào có quyền xếp trên yếu tố nào, theo một quy định chung nào đó. Còn cái cách chúng ta nói với nhau rằng một điều gì đó “quan trọng nhất” chẳng qua nó chỉ là một cách nhấn mạnh theo cách nhìn riêng của mình mà thôi. 

Và cách nhìn riêng thì mỗi người mỗi khác. Bởi thế, lắm cái có thể trở thành “quan trọng nhất” lắm, đặc biệt là khi con người ta, vốn dĩ, lúc nào cũng thích mình là “quan trọng nhất”.

Nhưng nếu chỉ xét trong một khoảng thời gian hẹp, vẫn có thể có những yếu tố trở nên nổi trội hơn các yếu tố khác ở trong khoảng thời gian đó. Chuyển sang một giai đoạn khác, sẽ có một yếu tố khác nữa nắm lấy vai trò nổi trội ấy. Sự quân bình của tự nhiên nằm ở đó, khi nó sắp xếp một cách khéo léo vai trò của vạn vật, theo từng không, thời gian khác nhau.

Và câu hỏi bỗng bật ra trong tôi, khi trò chuyện với đồng nghiệp về cái gọi là “quy trình”, chính là: “Khi chúng ta đang sống với việc lúc nào cũng phải nghe cụm từ “đúng quy trình” đến mức nhàm tai, quy trình nào sẽ là quan trọng nhất đây?”.

Phải thừa nhận, chúng ta hay nói với nhau về cái sự “đúng quy trình” thật. Bất kỳ một đáp án nào, từ phía quan chức công quyền, về một thắc mắc nào đó của dân đều tìm đến ba tiếng “đúng quy trình” như một giải pháp an toàn. 

Nhưng khổ nỗi, quy trình là cái gì thì dân đâu có hiểu. Thế nên, trong khi người trả lời tìm kiếm sự an toàn (mà họ biết là vô cùng lỏng lẻo) trong cái gọi là đúng quy trình thì người nhận được đáp án lại vô cùng bối rối trong chính cái sự an toàn lỏng lẻo ấy. Một bên thì bối rối, một bên thì không chắc chắn, cả hai đối diện nhau một cách thiếu tự tin cũng chỉ vì thực sự họ không thể hiểu nổi quy trình mà họ nói tới ấy nó là cái gì.

Minh họa: Hữu Khoa.
Minh họa: Hữu Khoa.

Bây giờ, nếu chúng ta đặt ngược lại câu hỏi cho bất kỳ cán bộ công quyền nào trả lời ta rằng “Việc này chúng tôi làm đúng quy trình” bằng một câu hỏi kiểu cắc cớ: “Vậy quy trình ấy là cái gì?”, chắc chắn tình thế sẽ đảo ngược. Đó sẽ là lúc chúng ta lại rơi vào sự an toàn lỏng lẻo khi đưa ra một bài toán là một câu hỏi mới trong khi người vừa cho chúng ta đáp án sẽ rơi vào tình trạng bối rối vì thực chất họ không thể hiểu nổi cái quy trình mà họ vừa dùng làm điểm tựa kia hình dong cụ thể nó thế nào.

Về ngôn ngữ, quy trình là một từ ghép với “quy” có nghĩa là quy định, quy tắc và “trình” chính là trình tự, thứ tự. Như vậy, quy trình chính là các quy định kèm theo các trình tự thực hiện quy định ấy. Giải thích như thế thì dễ hiểu quá. Nhưng áp cái quy trình dễ hiểu ấy vào bất kỳ một việc cụ thể nào, tự nhiên lại thấy khó hiểu vô ngần. Tại sao lại có cái “quy trình” biến một điều dễ hiểu bỗng dưng trở thành khó hiểu đến thế? Đơn giản, có hai lý do cơ bản, và ở trong giai đoạn này (tức là trong một khoảng thời gian hẹp hiện tại), đó là hai lý do quan trọng nhất.

Thứ nhất, nhiều khi các trình tự thực hiện của một sự việc cụ thể nào đó lại chống chính cái quy định áp lên nó. Chỉ cần đơn cử một chuyện có thật, mà chính gia đình tôi phải trải qua, chúng ta sẽ nhận ra cái phi lý của việc những trình tự phải đi song hành với những quy định soi chiếu lên chúng. Và những gì gia đình tôi đã trải qua, chắc hẳn nhiều người cũng đã trải qua cũng như nhận được sự đồng cảm.

Số là cuối năm 2015, vợ tôi sinh con trai. Cả hai vợ chồng đều là dân nhập cư vào TP HCM lâu năm nhưng vẫn giữ hộ khẩu gốc của mình. Vợ hộ khẩu Nha Trang, chồng hộ khẩu Hà Nội. 

Cũng giống như cô con gái chào đời trước đó 3 năm, chúng tôi làm đúng thủ tục để xin nhập hộ khẩu cho cháu về Hà Nội, theo cha. Nào là đơn của mẹ; xác nhận của mẹ chấp thuận cho con nhập hộ khẩu theo cha; bản công chứng hộ khẩu gốc của mẹ chứng minh rằng cháu chưa nhập hộ khẩu theo mẹ; cam đoan của mẹ cháu không nhập hộ khẩu theo mẹ. Tất cả đều có xác nhận của địa phương đầy đủ. Kèm theo hồ sơ đó là giấy khai sinh của cháu, rất rõ ràng theo đúng pháp luật quy định. 

Ông nội hớn hở tưởng sẽ lại trôi chảy như con gái tôi trước đó nhưng cuối cùng, khi lên nộp hồ sơ, câu trả lời xanh rờn là: “Không được. Trừ phi ông mang hộ khẩu của mẹ cháu ở Nha Trang bản gốc để chúng tôi đối chiếu mới cấp được”. 

Khi phụ huynh tôi hỏi lại: “Trước làm cho con bé, cũng ngần này giấy tờ, sao giờ lại phải cần hộ khẩu gốc trong kia mang ra làm gì?” thì ông nhận được câu trả lời: “Trước khác, giờ khác. Phải có hộ khẩu gốc đối chiếu đề phòng nhập hộ khẩu hai nơi”. 

Và dù bố tôi giải thích rằng bản công chứng hộ khẩu mới vừa được lập trước đó có 5 ngày thôi và theo pháp luật quy định thì bản công chứng có giá trị 6 tháng thì câu trả lời chỉ là: “Quy trình nó thế”. 

Cuối cùng, khi chúng tôi quyết định nhập hộ khẩu cho cháu về Nha Trang theo mẹ cho tiện thì cũng chẳng tiện hơn. Vẫn là câu trả lời cũ, y như đầu Hà Nội và cho đến bây giờ, tôi, một phóng viên của một tờ báo lớn, vẫn có một cậu con trai 10 tháng chưa nhập hộ khẩu vào đâu cả.

Ví dụ đó cho thấy rõ cái sự “trình” nó chống lại cái sự “quy” một cách mạnh mẽ như thế nào. Quy định rất rõ nhưng trình tự thực hiện thì lại trái hoàn toàn với quy định ấy. Nó biến mọi thứ thành mê cung mà cả cán bộ lẫn người dân đều không thoát ra được. Và họ đành ở tạm trong mê cung kia một cách không an toàn với câu trả lời “quy trình nó thế”.

Nhưng lý do thứ hai mới thực sự là lý do quan trọng nhất (ở giai đoạn hiện tại này) để những thứ “quy trình nó thế” trở thành mê cung thực sự. Đó chính là sự minh bạch. 

Quy trình muốn không trở thành mê cung phải thực sự minh bạch. Dân phải được biết rõ quy định là gì; dân càng phải được biết rõ trình tự như thế nào và cơ bản, dân phải được quyền có ý kiến đóng góp (và phải được thực hiện nếu ý kiến hợp lý) khi nhận ra trình tự đang chống lại quy định. 

Ở thời đại này, kiếm tìm một văn bản pháp luật quy định một sự việc cụ thể nào đó không khó. Trên Internet phổ cập rất nhiều, ngay cả trong các website chính thức của cơ quan hành chính công. Nhưng kiếm tìm trình tự chuẩn thì không có. Để rồi từ đó dẫn tới chuyện nói không đi đôi với làm, tức là trình tự thì một nơi, quy định lại một nẻo.

Một ví dụ điển hình cho việc thiếu minh bạch về quy trình chính là chuyện cấp phép làm nhà. Rất nhiều người dân, khi làm nhà, xin phép đầy đủ nhưng khi thực hiện vẫn có khả năng bị phạt vì trình tự chưa đúng. Ai cũng nói làm nhà ở Việt Nam rắc rối và đổ lỗi cho giấy phép. 

Xin thưa, giấy phép làm nhà ở Việt Nam như thế là còn ít. Tôi hỏi Bằng Kiều về chuyện anh tự làm căn nhà gỗ của mình ở Mỹ. Anh trả lời: “Úi giời ơi. Hơn 40 cái giấy phép chú ạ. Nhưng được cái nó rõ ràng. Nó quy định cụ thể, nhà bằng chừng nào thì cần giấy phép nào, làm thêm gì thì giấy phép gì và cơ bản là nó chỉ cho mình luôn, thực hiện các giấy phép ấy ra sao. Thế là mình cứ đúng thủ tục mà làm thôi”. 

Vâng, hơn 40 cái giấy phép mà vẫn trôi vì đơn giản, quy định và trình tự đều minh bạch, logic và phù hợp đời sống xã hội.

Như vậy, lúc này đây, trong khoảng thời gian hẹp này đây, cái quy trình quan trọng nhất đã bộc lộ. Ấy chính là quy trình minh bạch hóa để dân dễ thở, cán bộ dễ thực hiện công tác giám sát quản lý của mình. Cái quy trình minh bạch hóa ấy càng phải làm sớm càng tốt. Nhược bằng không, mối ngờ vực trong dân chúng về chuyện “không có quy trình thế, cán bộ lấy gì mà sống” sẽ càng cao. Và khỏi cần giải thích, ai cũng hiểu cái ngờ vực đó nó nguy hại với xã hội đến chừng nào…

Hà Quang Minh

Các tin khác

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều từng khiến báo chí lo lắng về sự tồn tại của chính mình. Máy in làm thay đổi cách phổ biến tin tức. Phát thanh và truyền hình từng được dự báo sẽ khiến báo in biến mất. Internet làm rung chuyển toàn bộ mô hình vận hành truyền thống của các tòa soạn. Và, giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiếp tục đặt ra câu hỏi rằng, liệu báo chí và những người làm báo có còn thật sự cần thiết khi máy móc có thể viết, tổng hợp và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người?

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Tối 30/5/2026, người dân Paris vỡ òa sau chiến thắng nghẹt thở của đội bóng Paris Saint-Germain (PSG) tại đấu trường châu lục. Nhưng, thay vì một lễ ăn mừng xúc động, những thanh niên Paris lại biến nó thành một cơn ác mộng bạo lực với gạch đá và bom xăng.

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

Trong lúc thế giới vẫn chưa nguôi lo ngại trước những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ, một cảnh báo mới từ Liên hợp quốc lại phủ thêm bóng đen lên bức tranh khí hậu toàn cầu. Hiện tượng El Nino được dự báo sắp quay trở lại với cường độ mạnh, có nguy cơ cộng hưởng với xu thế nóng lên toàn cầu để đẩy Trái đất bước vào giai đoạn thời tiết cực đoan hơn trong những năm tới.

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Gần 3 thập kỷ sau khi rút khỏi Lebanon, quân đội Israel một lần nữa kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí từng là biểu tượng của cuộc chiến kéo dài giữa Tel Aviv và Hezbollah. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy an ninh của Israel, đồng thời kéo theo những hệ lụy khôn lường với người Lebanon và an ninh khu vực.

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trong một thời gian ngắn, những cuộc tấn công nhằm vào các đô thị, trung tâm lọc hóa dầu lớn và cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực Trung Đông đã làm thế giới phải có cái nhìn khác hoàn toàn về vấn đề an ninh khu vực. Sự bất lực của chiếc ô an ninh Mỹ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tự định đoạt vận mệnh bằng tư duy tự cường và đa phương hóa.

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Ngày 4/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, trên thực tế, đàm phán song phương Mỹ - Iran vẫn đang chìm trong bế tắc. Bên cạnh đó, kết quả của nó cũng sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của các cuộc thương thảo Israel - Hamas cũng như Israel - Lebanon.

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, diễn ra liên tiếp nhiều sự kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, Singapore, Philippines cũng như Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo thông lệ, mỗi năm Đối thoại Shangri-La sẽ mời diễn giả là nguyên thủ một quốc gia có uy tín phát biểu dẫn đề. Năm 2026, vinh dự này thuộc về người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Với chủ đề: “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, bài phát biểu dẫn đề này giành được sự quan tâm, đồng tình và hoan nghênh của lãnh đạo các nước cũng như dư luận quốc tế...

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Trong suốt 10 năm (1960 - 1970), CIA và Cơ quan Tình báo Quân đội Việt Nam Cộng hòa đã huấn luyện và tung ra miền Bắc hàng trăm gián điệp biệt kích cùng cả trăm tấn vũ khí, lương thực. Đây được coi là cuộc chiến ngầm quy mô lớn nhất sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Tuy nhiên, quân và dân miền Bắc, với nòng cốt là lực lượng An ninh nhân dân phối hợp với lực lượng Quân đội đã tiêu diệt, bắt sống hầu hết số gián điệp biệt kích này, không những thế còn sử dụng “trò chơi nghiệp vụ” khi dùng điện đài của địch, do chính các gián điệp biệt kích bị bắt thực hiện để cung cấp tin giả cho chỉ huy ở Sài Gòn theo ý đồ của ta.

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Một trong những vụ truy tố tội phạm kinh tế quốc tế lớn nhất lịch sử vừa khép lại không phải bằng một phán quyết của bồi thẩm đoàn, mà bằng một bức thư ngắn gọn từ các công tố viên liên bang tại Brooklyn khi Bộ Tư pháp Mỹ chính thức rút toàn bộ cáo buộc hình sự đối với tỷ phú Ấn Độ Gautam Adani.

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và tiến trình số hóa toàn cầu đang tạo ra một thực thể quyền lực mới: những trung tâm dữ liệu. Không còn thuần túy là hạ tầng kỹ thuật thương mại, các "kho báu số" này đã trở thành điểm trọng yếu và nhạy cảm bậc nhất trên bản đồ địa chính trị.

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

LTS: Sau 22 năm Việt Nam tham gia Công ước Berne, lần đầu tiên Việt Nam có một vụ khởi tố đình đám liên quan đến vi phạm bản quyền âm nhạc. Nhưng vi phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) trong âm nhạc chỉ đơn thuần loanh quanh ở chỗ chiếm dụng các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức khác. Vi phạm SHTT cũng không chỉ tồn tại trong lĩnh vực nghệ thuật đơn thuần. Nó đang là một trì trệ cũ cần phải được xóa bỏ vì sự phát triển và hơn hết, vì danh dự quốc gia…

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Nối tiếp Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), ngày 20/5 vừa qua, đến lượt Liên hợp quốc chính thức hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị và địa kinh tế vẫn đang tiếp tục diễn biến phức tạp, những kịch bản tồi tệ nhất dường như vẫn còn chưa thể đo lường hết.

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Trên thực tế, chuyến công du cấp cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc trong 2 ngày 14 và 15/5 chưa đạt được bất cứ bước đột phá nào về những vấn đề gai góc nhất còn tồn tại giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, như thuế quan, sở hữu trí tuệ, công nghệ hay xung đột Trung Đông. Song, những diễn biến tiếp nối đang dần củng cố nhận định chung của giới quan sát quốc tế: Ít nhất, cuộc tiếp xúc này đã mang tới những xung lực mang tính chất "phá băng", để từ đó dần tái định hình một cục diện mới.

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

“Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án nghiêm trọng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật; triệt phá các website và các tổ chức điều hành các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh”...

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Với những gì vừa được công bố trong tuyên bố chung ngay ngày đầu chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin, có lẽ, thông điệp mà ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn nhấn mạnh không chỉ là biểu hiện bề mặt trên lớp vỏ ngôn từ, mà là những nỗ lực lâu dài nằm sâu trong ý chí của cả hai bên, về tiến trình định hình một trật tự thế giới mới.

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

LTS: Thịnh vượng luôn là điều mọi quốc gia đều mong vươn tới. Nhưng thịnh vượng đi đôi với an ninh là câu hỏi khó. Đơn giản, không quốc gia nào có thể làm giàu một mình, mà cần tương tác với nhiều đối tác khác trên thế giới. Có tương tác, ắt có những ràng buộc, thậm chí lệ thuộc. Và lệ thuộc có thể là chìa khóa để mở ra cánh cửa của mất an toàn.

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

Ngày 28/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành năng lượng toàn cầu. Chỉ bằng một thông cáo ngắn gọn từ Bộ Năng lượng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) - tuyên bố sẽ chính thức rút khỏi tổ chức này cũng như liên minh OPEC+ mở rộng từ ngày 1/5/2026.