Quan hệ Âu - Mỹ: Vẫn tìm hướng đi mới

Một năm trước, khi ông Biden bước vào Nhà Trắng, người ta kỳ vọng vị tân tổng thống sẽ giúp "hồi sinh" mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Nhưng, cho đến lúc này, mối quan hệ đó dường như đang đi theo hướng khác.

Mối "lương duyên" khó bỏ

Mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã bắt đầu định hình thế giới từ sau Thế chiến II, với việc hình thành khối liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO). Trải qua hơn 7 thập kỷ hình thành và phát triển, NATO đã trở thành một hình mẫu thành công trong lịch sử quan hệ quốc tế, suốt những biến động lớn như Chiến tranh Lạnh (1947-1991), sự sụp đổ của Liên Xô (1991), cuộc chiến Nam Tư (1998), chiến tranh Vùng Vịnh cũng như cuộc khủng hoảng tại Syria (2011)... Chưa từng có một liên minh hay một hiệp ước quân sự nào tồn tại lâu đến thế trong lịch sử và nó đã góp phần mở ra một giai đoạn hòa bình dài nhất cho châu Âu.

Dĩ nhiên, không thể phủ nhận hòa bình, ổn định và phát triển của châu Âu cũng đem đến cho nước Mỹ những lợi ích to lớn. Địa vị của nước Mỹ ngày nay được bảo đảm từ sự lớn mạnh của những người bạn, đồng minh cựu lục địa luôn sát cánh. Mối lương duyên giữa Mỹ và châu Âu đã được kết nối dựa trên những giá trị mang tính nền tảng. Sự gần gũi trong văn hóa và tư tưởng phương Tây đã giúp họ dễ dàng tìm được tiếng nói chung trong nhiều vấn đề. NATO trở thành một bức tường thành vững chắc cho "hệ giá trị dân chủ phương Tây" mà cả hai bên cùng theo đuổi, đồng thời giúp cho nước Mỹ nắm vị trí độc tôn của mình trong một giai đoạn lịch sử biến động. Đó cũng là mối quan hệ tương hỗ mà hai bên cùng có lợi.

Quan hệ Âu - Mỹ: Vẫn tìm hướng đi mới -0
Chuyến công du châu Âu tháng 6-2021 của ông Joe Biden mở ra hy vọng khôi phục lại mối quan hệ hai bờ Đại Tây Dương.

Tuy nhiên, mối lương duyên này đã bị thách thức trong thiên niên kỷ mới, với sự trỗi dậy của những cường quốc ở phía Đông. Mối quan hệ giữa Mỹ và EU đã có những rạn nứt nhất định, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2014 mà Mỹ gần như đã "bỏ rơi" châu Âu. Đó chính là thời điểm mà NATO lần đầu tiên bị đặt dấu hỏi cho mục tiêu tồn tại của mình. Theo thời gian, mối quan hệ này ngày càng có thêm những rạn nứt mới, khiến cho cả hai bên phải cảm thấy lo lắng.

Vì thế, ngay trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên vào tháng 6-2021, Tổng thống Joe Biden đã chọn châu Âu là điểm đến. Cùng với lời khẳng định đưa nước Mỹ "trở lại", chính quyền của ông Biden đã có nhiều nỗ lực để hàn gắn lại mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, nơi họ có những đồng minh quan trọng nhất.

Những thách thức của hiện tại

Thách thức lớn nhất đến từ chính trong lòng nước Mỹ. Khi mà trọng tâm chú ý của nước Mỹ đã không còn nằm ở châu Âu nữa, sẽ thật khó để thuyết phục giới lãnh đạo nước Mỹ xây dựng mối quan hệ hữu hảo với khu vực này. Những nhà lãnh đạo cánh tả như ông Biden có thể chia sẻ nhiều giá trị chung với châu Âu hơn so với những nhà lãnh đạo đề cao chủ nghĩa dân tộc như ông Donald Trump. Nhưng, ngay trong chính đảng Dân chủ, những tiếng nói gay gắt với châu Âu cũng ngày một nhiều hơn, khi không ít đòi hỏi được đưa ra trong những năm gần đây.

Theo thời gian, những giá trị văn hóa nền tảng mà Mỹ và châu Âu cùng theo đuổi đã dần phai nhạt. Giới trẻ Mỹ và châu Âu không còn giữ sự liên kết chặt chẽ như trong quá khứ khi mà thế giới đã mở rộng hơn rất nhiều. Với không ít người Mỹ hiện tại, những gì họ đang phải làm ở châu Âu dường như trở thành gánh nặng. Lợi ích sát sườn của nước Mỹ cũng đang rời khỏi cựu lục địa, chuyển sang những khu vực địa chính trị khác. Điều gì còn đủ để giữ người Mỹ ở lại và chiến đấu bảo vệ châu Âu một lần nữa ?

Ở chiều ngược lại, châu Âu cũng đứng trước thách thức lịch sử của mình. Một EU ngày càng rộng lớn cũng là một EU ngày càng chia rẽ hơn. Sự thống nhất vẹn toàn của EU đã kết thúc khi nước Anh rời đi 2 năm trước. Tư tưởng dân tộc chủ nghĩa đang trỗi dậy cũng khiến cho chính liên minh này điêu đứng. Quan trọng hơn, EU cảm nhận rõ vị trí của mình trong mắt người bạn Mỹ không còn như trước nữa.

Việc bị Mỹ "bỏ rơi" trong cuộc khủng hoảng Ukraine và cuộc khủng hoảng nhập cư những năm 2014, 2015 là bước đầu tiên của sự rạn nứt. Sau đó là giai đoạn "bão táp" dưới nhiệm kỳ 4 năm của Tổng thống Donald Trump, khi EU bị gạt ra ngoài những tính toán ưu tiên của Nhà Trắng. Ngay cả khi một vị tổng thống Dân chủ là ông Joe Biden trở lại vào tháng 1-2021, sự nghi ngờ cũng không hề giảm xuống, khi Mỹ tiếp tục những động thái đơn phương như rút quân khỏi Afghanistan hay thiết lập liên minh quân sự mới AUKUS hướng tới những đối tác bên ngoài EU.

Mới đây nhất, việc Mỹ gia tăng áp lực với Nga, đẩy biên giới phía Đông của khối đứng trước nguy cơ của một cuộc chiến tranh đã càng làm các nhà lãnh đạo EU hiện tại thêm nghi ngờ vào chính sách của nước Mỹ. Chính đại diện EU về đối ngoại, ông Josep Borell mới đây đã bày tỏ sự khó chịu khi "cảm thấy mình bị loại trừ", đồng thời khẳng định khối "không muốn trở thành khán giả" đứng sau quyết định của Mỹ và Nga.

Quan hệ Âu - Mỹ: Vẫn tìm hướng đi mới -0
Căng thẳng Ukraine hiện nay thách thức vai trò của NATO trong bối cảnh mới.

NATO do Mỹ đứng đầu có còn thực sự bảo vệ châu Âu như trước nữa? Đó là câu hỏi mà không ít nhà lãnh đạo EU đặt ra vào lúc này. Mặc dù họ biết rõ tầm quan trọng của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương nhưng những thách thức đó đã đè nặng lên những nhà lãnh đạo của cả hai bên bởi một lý do quan trọng nhất: bản đồ chính trị thế giới đã thay đổi quá nhiều so với 70 năm trước.

Những lối đi riêng?

Cựu Tổng thống Mỹ Dwight Eisenhower từng nhấn mạnh vai trò của NATO là đảm bảo "sự tồn tại của nền văn minh phương Tây". NATO từng là cột trụ trong chính sách đối ngoại của các nước phương Tây nhưng đang mất dần tầm ảnh hưởng. Hiện tại, các quốc gia trong NATO không tìm được tiếng nói chung trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng ở ngay rìa phía Đông của mình. Chính Tổng thống Mỹ cũng phủ nhận khả năng đưa quân đến Ukraine trong trường hợp chiến tranh nổ ra. Đó là lúc châu Âu hiểu: Họ phải tự tìm lối đi riêng.

Để giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine trước đây, cơ chế "Bộ tứ Normandy" đã đem lại hiệu quả và lần này dường như nó vẫn sẽ là niềm hy vọng lớn nhất. Những ngày đầu năm 2022 này, các lãnh đạo EU đã liên tục thiết lập đối thoại với cả Ukraine và Nga để tìm kiếm giải pháp hòa bình. Những sự kiện đang diễn ra tại Ukraine sẽ càng thúc đẩy một EU độc lập và quyết đoán hơn trong chính sách đối ngoại - đồng nghĩa với việc xa dần chính sách của nước Mỹ. Một quân đội riêng của châu Âu, một chính sách đối ngoại riêng của châu Âu như họ từng công bố chiến lược riêng về Đại Tây Dương - Thái Bình Dương mới đây là điều đang dần định hình.

Ở chiều ngược lại, những vấn đề đối nội khó khăn có lẽ sẽ chiếm hết sự chú ý của các chính trị gia nước Mỹ. Kinh tế Mỹ đã và đang bị vượt qua bởi đối thủ mới là Trung Quốc, làm giảm đi ưu thế của Mỹ trong những cuộc đàm phán. Trọng tâm cạnh tranh chiến lược của nước Mỹ giờ đã chuyển sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây có lẽ cũng là lúc thích hợp để những nhà lãnh đạo Mỹ vạch ra một hướng đi mới cho mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Cả Mỹ và châu Âu đều hiểu rõ giá trị và tầm quan trọng của mối quan hệ giữa hai bên. Cả hai phía vẫn thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực kinh tế, năng lượng và môi trường nhưng khác biệt trong các vấn đề chiến lược là không thể tránh khỏi.

Mối liên kết giữa Mỹ và châu Âu là không thể từ bỏ nhưng chưa ai hình dung được, mối quan hệ đồng minh truyền thống ấy sẽ được duy trì và mang diện mạo đích thực như thế nào, trong bối cảnh mới.

Tử Uyên

Các tin khác

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều từng khiến báo chí lo lắng về sự tồn tại của chính mình. Máy in làm thay đổi cách phổ biến tin tức. Phát thanh và truyền hình từng được dự báo sẽ khiến báo in biến mất. Internet làm rung chuyển toàn bộ mô hình vận hành truyền thống của các tòa soạn. Và, giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiếp tục đặt ra câu hỏi rằng, liệu báo chí và những người làm báo có còn thật sự cần thiết khi máy móc có thể viết, tổng hợp và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người?

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Tối 30/5/2026, người dân Paris vỡ òa sau chiến thắng nghẹt thở của đội bóng Paris Saint-Germain (PSG) tại đấu trường châu lục. Nhưng, thay vì một lễ ăn mừng xúc động, những thanh niên Paris lại biến nó thành một cơn ác mộng bạo lực với gạch đá và bom xăng.

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

Trong lúc thế giới vẫn chưa nguôi lo ngại trước những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ, một cảnh báo mới từ Liên hợp quốc lại phủ thêm bóng đen lên bức tranh khí hậu toàn cầu. Hiện tượng El Nino được dự báo sắp quay trở lại với cường độ mạnh, có nguy cơ cộng hưởng với xu thế nóng lên toàn cầu để đẩy Trái đất bước vào giai đoạn thời tiết cực đoan hơn trong những năm tới.

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Gần 3 thập kỷ sau khi rút khỏi Lebanon, quân đội Israel một lần nữa kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí từng là biểu tượng của cuộc chiến kéo dài giữa Tel Aviv và Hezbollah. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy an ninh của Israel, đồng thời kéo theo những hệ lụy khôn lường với người Lebanon và an ninh khu vực.

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trong một thời gian ngắn, những cuộc tấn công nhằm vào các đô thị, trung tâm lọc hóa dầu lớn và cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực Trung Đông đã làm thế giới phải có cái nhìn khác hoàn toàn về vấn đề an ninh khu vực. Sự bất lực của chiếc ô an ninh Mỹ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tự định đoạt vận mệnh bằng tư duy tự cường và đa phương hóa.

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Ngày 4/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, trên thực tế, đàm phán song phương Mỹ - Iran vẫn đang chìm trong bế tắc. Bên cạnh đó, kết quả của nó cũng sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của các cuộc thương thảo Israel - Hamas cũng như Israel - Lebanon.

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, diễn ra liên tiếp nhiều sự kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, Singapore, Philippines cũng như Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo thông lệ, mỗi năm Đối thoại Shangri-La sẽ mời diễn giả là nguyên thủ một quốc gia có uy tín phát biểu dẫn đề. Năm 2026, vinh dự này thuộc về người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Với chủ đề: “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, bài phát biểu dẫn đề này giành được sự quan tâm, đồng tình và hoan nghênh của lãnh đạo các nước cũng như dư luận quốc tế...

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Trong suốt 10 năm (1960 - 1970), CIA và Cơ quan Tình báo Quân đội Việt Nam Cộng hòa đã huấn luyện và tung ra miền Bắc hàng trăm gián điệp biệt kích cùng cả trăm tấn vũ khí, lương thực. Đây được coi là cuộc chiến ngầm quy mô lớn nhất sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Tuy nhiên, quân và dân miền Bắc, với nòng cốt là lực lượng An ninh nhân dân phối hợp với lực lượng Quân đội đã tiêu diệt, bắt sống hầu hết số gián điệp biệt kích này, không những thế còn sử dụng “trò chơi nghiệp vụ” khi dùng điện đài của địch, do chính các gián điệp biệt kích bị bắt thực hiện để cung cấp tin giả cho chỉ huy ở Sài Gòn theo ý đồ của ta.

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Một trong những vụ truy tố tội phạm kinh tế quốc tế lớn nhất lịch sử vừa khép lại không phải bằng một phán quyết của bồi thẩm đoàn, mà bằng một bức thư ngắn gọn từ các công tố viên liên bang tại Brooklyn khi Bộ Tư pháp Mỹ chính thức rút toàn bộ cáo buộc hình sự đối với tỷ phú Ấn Độ Gautam Adani.

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và tiến trình số hóa toàn cầu đang tạo ra một thực thể quyền lực mới: những trung tâm dữ liệu. Không còn thuần túy là hạ tầng kỹ thuật thương mại, các "kho báu số" này đã trở thành điểm trọng yếu và nhạy cảm bậc nhất trên bản đồ địa chính trị.

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

LTS: Sau 22 năm Việt Nam tham gia Công ước Berne, lần đầu tiên Việt Nam có một vụ khởi tố đình đám liên quan đến vi phạm bản quyền âm nhạc. Nhưng vi phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) trong âm nhạc chỉ đơn thuần loanh quanh ở chỗ chiếm dụng các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức khác. Vi phạm SHTT cũng không chỉ tồn tại trong lĩnh vực nghệ thuật đơn thuần. Nó đang là một trì trệ cũ cần phải được xóa bỏ vì sự phát triển và hơn hết, vì danh dự quốc gia…

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Nối tiếp Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), ngày 20/5 vừa qua, đến lượt Liên hợp quốc chính thức hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị và địa kinh tế vẫn đang tiếp tục diễn biến phức tạp, những kịch bản tồi tệ nhất dường như vẫn còn chưa thể đo lường hết.

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Trên thực tế, chuyến công du cấp cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc trong 2 ngày 14 và 15/5 chưa đạt được bất cứ bước đột phá nào về những vấn đề gai góc nhất còn tồn tại giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, như thuế quan, sở hữu trí tuệ, công nghệ hay xung đột Trung Đông. Song, những diễn biến tiếp nối đang dần củng cố nhận định chung của giới quan sát quốc tế: Ít nhất, cuộc tiếp xúc này đã mang tới những xung lực mang tính chất "phá băng", để từ đó dần tái định hình một cục diện mới.

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

“Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án nghiêm trọng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật; triệt phá các website và các tổ chức điều hành các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh”...

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Với những gì vừa được công bố trong tuyên bố chung ngay ngày đầu chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin, có lẽ, thông điệp mà ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn nhấn mạnh không chỉ là biểu hiện bề mặt trên lớp vỏ ngôn từ, mà là những nỗ lực lâu dài nằm sâu trong ý chí của cả hai bên, về tiến trình định hình một trật tự thế giới mới.

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

LTS: Thịnh vượng luôn là điều mọi quốc gia đều mong vươn tới. Nhưng thịnh vượng đi đôi với an ninh là câu hỏi khó. Đơn giản, không quốc gia nào có thể làm giàu một mình, mà cần tương tác với nhiều đối tác khác trên thế giới. Có tương tác, ắt có những ràng buộc, thậm chí lệ thuộc. Và lệ thuộc có thể là chìa khóa để mở ra cánh cửa của mất an toàn.

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

Ngày 28/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành năng lượng toàn cầu. Chỉ bằng một thông cáo ngắn gọn từ Bộ Năng lượng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) - tuyên bố sẽ chính thức rút khỏi tổ chức này cũng như liên minh OPEC+ mở rộng từ ngày 1/5/2026.