Ông Joe Biden có giải được “Bài toán Iran”?

Đáp lại đề nghị đàm phán để lập lại thỏa thuận hạt nhân của tân chính quyền Mỹ, thật bất ngờ là phía Iran lại từ chối. Điều gì đã khiến cho Tehran trở nên cứng rắn như vậy? Và liệu ông chủ mới của Nhà Trắng sẽ có những cách tiếp cận thích hợp nào với vấn đề nan giải này?

Phản ứng ngoài dự đoán

Tái lập thỏa thuận hạt nhân Iran là một điểm quan trọng trong cương lĩnh tranh cử của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden. Vì vậy, không lâu sau ngày nhậm chức, ông Biden đã thúc đẩy mối liên hệ với các đối tác để sớm hiện thực hóa mục tiêu này.

Vào ngày 18-2 vừa qua, Washington đưa ra đề nghị tổ chức các cuộc đàm phán với Tehran do Liên minh châu Âu làm trung gian. Mục tiêu là để các bên có thể tái lập lại Hiệp ước kiểm soát chương trình hạt nhân của Iran - được gọi tắt là Hiệp ước P5+1-. Hiệp ước, nếu được chấp thuận, sẽ đổi lấy việc giảm bớt các biện pháp trừng phạt Iran mà chính quyền tiền nhiệm của ông Donald Trump đã thực thi từ khi rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018. Sau cuộc rút lui đó, Iran đã khôi phục các chương trình làm giàu uranium ở mức độ cao - hành động được đánh giá là nguy hiểm gây bất ổn với tình hình an ninh khu vực Trung Đông.

Iran giữ thái độ cứng rắn trong quan hệ với Mỹ.

Iran giữ thái độ cứng rắn trong quan hệ với Mỹ.

Những đồng minh quan trọng của Mỹ ở khu vực như Saudi Arabia hay Israel là những nước bày tỏ nhiều quan ngại với diễn biến này, đồng thời cũng có những phản ứng mạnh mẽ. Giờ đây, chính quyền ông Biden muốn tái lập thỏa thuận để trấn an tinh thần các đồng minh. Nhưng, những nỗ lực đó lại đang đi vào bế tắc.

Trong một thông báo qua mạng xã hội Twitter, ông Saeed Khatibzadeh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, đã trả lời đề nghị của chính quyền ông Biden là: “Thời điểm chưa chín muồi cho cuộc gặp được đề xuất”. Trước đó, phía Iran cho biết họ đang "xem xét" đề nghị gặp mặt nhưng sự “có thể” đó đã trở thành “không” vào đúng Chủ nhật 28-2, ngày cuối cùng của tháng, để lại một dấu hiệu đáng lo ngại rằng con đường ngoại giao mà chính quyền ông Biden đang muốn mở ra rất dễ đâm vào ngõ cụt.

Các nguồn tin cho thấy phía Iran không muốn gặp Mỹ cho đến khi rõ ràng rằng họ sẽ nhận được điều gì từ một cuộc họp như vậy. Iran cũng muốn EU làm trung gian cho một "quy trình từng bước", theo đó cả Washington và Tehran đều nhượng bộ trước bất kỳ cuộc đàm phán nào. Iran muốn được dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt tái áp dụng đối với nước này trước khi chào đón Mỹ trở lại. Một tuyên bố cho thấy phía Iran không còn muốn là người chạy theo thỏa thuận nữa, họ đã đặt mình ở vị thế của người đi trước.

Phát ngôn viên của Nhà Trắng, sau đó, đã nói rằng chính quyền ông Biden “thất vọng về phản ứng của Iran” nhưng nói thêm: “Chúng tôi vẫn sẵn sàng hợp tác ngoại giao để đạt được sự quay trở lại”. Tuy nhiên, ai cũng hiểu, nói luôn là điều dễ hơn làm.

Tại sao Iran từ chối thỏa thuận lúc này?

Không ai biết chắc chính quyền Iran tính toán gì. Song, qua dòng tweet của mình, ông Khatibzadeh cho biết lý do là "thời điểm chưa chín muồi" cho các cuộc đàm phán Mỹ-Iran là vì "các hành động của Mỹ". Điều đó có nghĩa là các động thái gần đây của Mỹ làm cho thời điểm đàm phán trở nên "chưa chín muồi", chứ không phải phía Iran không muốn thực hiện đàm phán.

Phía Iran hiểu rõ tác hại của các lệnh trừng phạt hiện tại. Nó đã bóp nghẹt nền kinh tế của họ khi khóa lại con đường xuất khẩu dầu, nguồn thu ngoại tệ chủ yếu của đất nước này. Nhưng họ cũng không hài lòng với quyết định của Tổng thống Joe Biden tấn công vào căn cứ của các lực lượng do Iran hậu thuẫn ở miền Đông Syria vài ngày trước đó.

Hành động của chính quyền Mỹ được coi là đòn "nắn gân", gây sức ép với chính quyền Iran ngay sau khi đưa ra đề nghị thỏa thuận. Nó nằm trong một chuỗi hành động khi trước đó Mỹ cùng nhóm 3 nước châu Âu là Anh, Pháp, Đức đã đệ trình lên Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) bày tỏ "mối quan tâm sâu sắc với sự hợp tác của Iran với IAEA".

Báo cáo này đã được gửi lên hội đồng IAEA vài ngày trước cuộc tấn công, nhằm mục đích phê phán những hành động của Iran trước cộng đồng quốc tế. Như vậy, phía Mỹ đã lặp lại thái độ "bề trên" của mình với Iran, khi gây sức ép bằng cả ngoại giao lẫn quân sự trước khi muốn Iran ngồi vào bàn đàm phán. Một hành động rất giống với những gì chính quyền cựu Tổng thống Obama từng làm khi muốn kéo Iran vào thỏa thuận năm 2015.

Tuy nhiên, khác với 6 năm trước khi phía Iran chấp nhận hạn chế đáng kể chương trình hạt nhân của mình, tăng thêm sự giám sát của cộng đồng quốc tế để đổi lấy sự nới lỏng của các lệnh trừng phạt thì nay, Iran dường như đã vượt qua ám ảnh về những lệnh trừng phạt đó.

Lò phản ứng hạt nhân nước nặng Arak ở phía Nam thủ đô Tehran. Ảnh: L.G

Lò phản ứng hạt nhân nước nặng Arak ở phía Nam thủ đô Tehran. Ảnh: L.G

Vị thế mới đòi hỏi những tính toán mới

Sau khi chính quyền ông Donald Trump rút quân khỏi Syria, Iran đã được hưởng lợi. Chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad dần đòi lại quyền kiểm soát lãnh thổ. Sự có mặt của các lực lượng Nga và thân Iran tại Syria hiện nay đem đến ưu thế trên chiến trường cho quân đội chính phủ. Không chỉ tại Syria mà lực lượng của Mỹ tại toàn khu vực Trung Đông đã giảm xuống sau những cuộc rút bớt quân liên tiếp trong giai đoạn ông Trump nắm quyền. Tam giác Iran - Iraq - Syria được hình thành đã tạo ra thế cục mới ở Trung Đông, nâng tầm ảnh hưởng của Iran trong khu vực.

Thực tế, dù phía Mỹ có thể tấn công căn cứ của dân quân Syria nhưng rất khó có khả năng họ sẽ tái can thiệp quân sự vào Syria trong thời gian tới. Trong khi đó, dù các nước đồng minh của Mỹ ở khu vực đã lên tiếng gợi ý về thành lập những liên minh nhằm ngăn chặn tầm ảnh hưởng của Iran thì cũng chưa có gì cụ thể được thực hiện.

Khu vực Trung Đông của năm 2021 hoàn toàn khác với bối cảnh năm 2011 khi mà cuộc chiến Syria mới nổ ra. Ở thời điểm đó, Mỹ với chiêu bài "đánh bại IS" dễ dàng tìm được sự ủng hộ trong và ngoài nước để can thiệp trực tiếp vào khu vực này gây áp lực đến Iran. Nhưng, sau thời gian tồn tại giữa vòng bao vây cô lập của Mỹ, Iran đã dần thích nghi với hoàn cảnh để tìm ra lối thoát cho mình.

Chính quyền ông Trump đẩy mạnh việc thắt chặt trừng phạt Iran cũng đồng thời đẩy họ về phía những đối tác mới có sức nặng là Nga và Trung Quốc. Vì thế, rất khó để nói việc nước Mỹ rút khỏi thỏa thuận để tái kiềm tỏa Iran đã làm cho quốc gia này yếu đi hay mạnh lên nhưng chắc chắn một điều nó đã làm cho tình hình thay đổi.

Nước Mỹ hiện nay không còn đủ vị thế để ép Iran hay các đối tác phải theo ý mình như trước. Hành động tấn công bộc phát bất ngờ của ông Biden hôm 26-2 khó có thể làm cho phía Iran lung lay. Thậm chí, có khả năng nó còn khiến Iran quay lại với thái độ cứng rắn như họ đã từng đáp lại chính quyền ông Trump trong những năm trước đó.

Đây chính là thế khó của ông Biden vào lúc này. Ông cố gắng quay trở lại một thỏa thuận cũ để nhanh chóng khép lại vấn đề nhưng dường như không lường hết được được phản ứng của đối thủ. Phía Iran đã rút ra được nhiều bài học và có lẽ họ sẽ sẵn lòng đợi người Mỹ xuống nước, để tìm kiếm một thỏa thuận mới tốt hơn cho mình thay vì để bị ép vào một thỏa thuận cũ không còn giá trị vào lúc này nữa.

Tử Uyên

Các tin khác

Eo biển đóng và khe cửa mở hờ

Eo biển đóng và khe cửa mở hờ

Trong khi dư luận quốc tế còn đang cố gắng tìm lời giải cho việc Nhà Trắng tuyên bố tạm dừng chiến dịch quân sự "Dự án Tự do" nhằm hỗ trợ tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz - động thái bất ngờ kế tiếp, nhưng không còn làm mấy ai ngạc nhiên, trong chuỗi vô tận những diễn biến không thể lường trước từ Tổng thống Mỹ Donald Trump - thì dường như, qua một số thông tin bên lề được hé lộ, "chân tướng" của sự thực cũng đã lờ mờ hiện lên, sau lớp hỏa mù.

Nhịp sống Việt Nam

Nhịp sống Việt Nam

Những ngày gần đây, báo chí và mạng xã hội ở xứ Kim Chi cũng như Việt Nam vẫn dành sự quan tâm về chuyến thăm Việt Nam cuối tháng 4/2026 của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Phu nhân Kim Hae Kyung. Đặc biệt, hình ảnh vợ chồng tổng thống thảnh thơi bách bộ phố cổ Hà Nội và thưởng thức món phở, cơm rang, kem... nhận được sự tán thưởng hào hứng của người dân cũng như cộng đồng mạng ở cả hai nước.

Trung Đông, trong những đám hỏa mù

Trung Đông, trong những đám hỏa mù

Giới quan sát quốc tế có lẽ đã quá quen với việc bình tĩnh chờ đợi thêm những dữ liệu đối chứng cần thiết, cho dù vừa thấy bảng tin tức của mình nhảy lên những điều có vẻ “nóng bỏng”, nhất là sau hàng tuần nối nhau, những tuyên bố trái chiều vẫn cứ tiếp tục vọng đến từ Trung Đông. Tuy vậy, khi không quá tập trung vào các điểm nóng chiến sự, có thể, những tia sáng mờ nhạt nào đó lại le lói hắt lên.

Giá trị của Hòa bình

Giá trị của Hòa bình

LTS: Những ngày cuối tháng Tư luôn đặc biệt đối với người Việt. Đó là dịp Tết Thống nhất, Tết Hòa bình. Năm nay, dịp Tết ấy đến ngay sau Giỗ tổ Hùng Vương, với lời nhắc của Bác Hồ vẫn mãi sáng ngời chân lý "Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước…".

Nhiều “nút thắt” trong đối đầu Mỹ-Iran

Nhiều “nút thắt” trong đối đầu Mỹ-Iran

Trung tuần tháng 4/2026, các kênh ngoại giao Mỹ - Iran được kích hoạt ở mức cao hiếm thấy, Pakistan trở thành đối tác trung gian then chốt. Truyền thông phương Tây và khu vực nhắc tới khả năng có thỏa thuận xoay quanh trao đổi hạn chế hạt nhân để lấy nới lỏng trừng phạt và tiếp cận tài sản bị phong tỏa.

Kinh tế thế giới trở thành con tin của cuộc xung đột Iran

Kinh tế thế giới trở thành con tin của cuộc xung đột Iran

Cuộc xung đột quân sự tại Iran bùng nổ từ cuối tháng 2/2026 đang khiến nền kinh tế toàn cầu trải qua cú sốc năng lượng lớn chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Giá dầu tăng vọt, lạm phát khiến cỗ máy kinh tế toàn cầu khựng lại. Những hệ lụy kéo theo sẽ còn tác động lâu dài đến cuộc sống của chúng ta. Một lần nữa, nền kinh tế toàn cầu lại trở thành con tin của các quyết sách chính trị.

Hai vòng phong tỏa, một điểm nghẽn

Hai vòng phong tỏa, một điểm nghẽn

Nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng Mỹ - Iran thông qua đàm phán trực tiếp đang rơi vào bế tắc khi hai bên theo đuổi logic hoàn toàn trái ngược: Washington muốn một thỏa thuận nhanh dưới sức ép tối đa, còn Tehran kiên trì chiến lược kéo dài để bảo toàn lợi ích cốt lõi. Sự lệch pha này khiến tiến trình ngoại giao đình trệ, đồng thời gia tăng rủi ro tại eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng toàn cầu.

"Tang đạo mãn điền, hoa mãn san"

"Tang đạo mãn điền, hoa mãn san"

Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc đã thành công rất tốt đẹp. Đó là một chuyến thăm dày đặc lịch hoạt động, tận dụng tối đa từng giờ để vun đắp, củng cố mối quan hệ sâu sắc giữa hai nước, đồng thời tìm hiểu thực tế, tham khảo các mô hình phát triển hiệu quả. Điều đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kết thúc chuyến thăm và trở lại Việt Nam bằng tàu hỏa như một thông điệp: quan hệ Việt Nam – Trung Quốc ngày càng hữu nghị, hợp tác, là sự kết nối liền mạch, là dòng chảy không thể đảo ngược, vì hòa bình và hạnh phúc, phồn vinh của nhân dân hai nước. Đó cũng là bức tranh thái bình, trù phú, an yên mà Bác Hồ kính yêu đã khắc họa 65 năm trước “Tang đạo mãn điền, hoa mãn san”...

Nạn nhân tiềm tàng của xung đột Trung Đông

Nạn nhân tiềm tàng của xung đột Trung Đông

Trung tuần tháng 3/2026, các cuộc không kích của Israel nhằm vào những cơ sở năng lượng thượng nguồn tại mỏ khí South Pars, nơi chiếm 70% sản lượng khí đốt nội địa của Iran, đã mở ra một chương leo thang mới trong xung đột Trung Đông.

Ở rất xa cuộc chiến

Ở rất xa cuộc chiến

Thời điểm hiện tại, chiến dịch quân sự tại Trung Đông là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Song, có lẽ, chuyện ông liên tục cập nhật các diễn biến và ý tưởng của mình về cuộc chiến ấy và làm xôn xao các nền tảng mạng xã hội cũng không thể đẩy lùi được một thời hạn đầy thách thức: Tháng 11/2026, cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ sẽ diễn ra.

Khủng hoảng an ninh lương thực đang chực chờ

Khủng hoảng an ninh lương thực đang chực chờ

Sự hỗn loạn trong đại dương thông tin chiến sự đang khiến bất kỳ một nhà phân tích quốc tế nào cũng không thể đưa ra những dự báo chắc chắn về kết cục của cuộc xung đột quân sự ở Trung Đông. Tuy nhiên, những hệ lụy ghê gớm của nó thì ngược lại, hoàn toàn có thể dễ dàng nhận diện.

Lợi ích quốc gia - dân tộc trên hết

Lợi ích quốc gia - dân tộc trên hết

Trong những ngày này, tâm trí của người dân cả nước và cả Việt kiều ở nước ngoài đều hướng về phòng họp lớn Diên Hồng, nơi đang diễn ra kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.

Ứng xử với xưa cũ

Ứng xử với xưa cũ

LTS: Những gì cổ hủ, lạc hậu ắt là xưa cũ. Nhưng có phải những gì xưa cũ cũng đều cổ hủ, lạc hậu hết hay không? Ứng xử với xưa cũ thế nào để đảm bảo vẫn giữ tốc độ tăng trưởng tiến bộ và vừa không “đánh rơi” đi mất phần tinh thần?

Lựa chọn hiền tài và kiến tạo phát triển

Lựa chọn hiền tài và kiến tạo phát triển

Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vừa khai mạc tại Thủ đô Hà Nội với nhiều nội dung quan trọng, đặc biệt là việc kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của quốc gia cũng như định hình chương trình, nội dung hoạt động của toàn khóa, đặt nền móng cho sự phát triển của đất nước trong 5 năm tới.

World Cup 2026 trước biến số Iran

World Cup 2026 trước biến số Iran

Xung đột leo thang giữa Mỹ - Israel và Iran đang đẩy World Cup 2026 vào tình thế đặc biệt khi khả năng Iran không thể tham dự trở thành kịch bản hiện hữu. FIFA đang phải đối mặt với bài toán phức tạp chưa từng có liên quan đến pháp lý, thay thế suất dự giải và đảm bảo an ninh - điều từng xuất hiện trong lịch sử nhưng chưa bao giờ ở quy mô của một kỳ World Cup hiện đại.

Khi Thổ Nhĩ Kỳ có quyền “mặc cả” với châu Âu

Khi Thổ Nhĩ Kỳ có quyền “mặc cả” với châu Âu

Cuộc chiến tại Iran nổ ra cuối tháng 2/2026 làm rung chuyển thế giới, đồng thời vẽ lại bản đồ địa chính trị khu vực. Trong đó, Thổ Nhĩ Kỳ, với vị thế đặc biệt của mình, đang tận dụng cơ hội để giành lấy lợi thế trong một "ván cờ" khác.

Trước biến động thời cuộc

Trước biến động thời cuộc

LTS: Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo; những diễn biến bất thường về địa chính trị; các quyết định áp đặt thuế quan gây shock; giá cả nhiên liệu thay đổi đột biến dẫn tới biến động mạnh ở các thị trường v.v... và vv… Thế giới đang tiếp tục theo cách đó và tạo ra những vòng xoáy chóng mặt. Trước các biến động thời cuộc như thế, một cá nhân con người, một công ty, một ngành, thậm chí cả một quốc gia, cần phải đối diện chúng theo cách nào?

Lời hứa không thành hiện thực

Lời hứa không thành hiện thực

Ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng với cam kết không mở thêm chiến tranh, không đẩy nước Mỹ vào những cuộc can dự quân sự tốn kém ở bên ngoài. Nhưng, chiến dịch quân sự nhằm vào Iran cuối tháng 2/2026 đã khiến chính lời hứa đó trở thành điểm dễ bị phản công nhất về chính trị.

Thảm kịch mới, và những đường nét cũ

Thảm kịch mới, và những đường nét cũ

Song song với những ý niệm về các hệ lụy đã trở nên quen thuộc với bất cứ ai, khi căng thẳng địa chính trị ảnh hưởng trầm trọng đến khả năng vận hành trơn tru của hệ thống kinh tế - xã hội toàn cầu, có một khía cạnh bi thương khó cảm nhận hơn: Sự phác họa và hình thành những cuộc khủng hoảng nhân đạo mới, bên cạnh sự cùng quẫn trong các bi kịch vẫn còn chưa khép lại - điều thường bị che khuất và lãng quên.

Ươm mầm xanh cho tương lai

Ươm mầm xanh cho tương lai

Theo quan niệm của người xưa, vũ trụ có 3 nhân tố cơ bản là Thiên - Địa - Nhân (tức là trời, đất và người). Như trong “Tam tự kinh” có câu “Tam tài giả: Thiên - Địa - Nhân/ Tam quang giả: Nhật - Nguyệt - Tinh”... Trải qua các giai đoạn phát triển của lịch sử, cũng như nhiều quốc gia, dân tộc, Việt Nam hình thành nên truyền thống sống hòa hợp với thiên nhiên (thuận thiên) và luôn coi trọng con người (dân vi bản). Chính vì vậy, chăm lo giáo dục, đào tạo con người là nhiệm vụ xuyên suốt (vì lợi ích trăm năm trồng người)...