Ông Joe Biden có giải được “Bài toán Iran”?

Đáp lại đề nghị đàm phán để lập lại thỏa thuận hạt nhân của tân chính quyền Mỹ, thật bất ngờ là phía Iran lại từ chối. Điều gì đã khiến cho Tehran trở nên cứng rắn như vậy? Và liệu ông chủ mới của Nhà Trắng sẽ có những cách tiếp cận thích hợp nào với vấn đề nan giải này?

Phản ứng ngoài dự đoán

Tái lập thỏa thuận hạt nhân Iran là một điểm quan trọng trong cương lĩnh tranh cử của tân Tổng thống Mỹ Joe Biden. Vì vậy, không lâu sau ngày nhậm chức, ông Biden đã thúc đẩy mối liên hệ với các đối tác để sớm hiện thực hóa mục tiêu này.

Vào ngày 18-2 vừa qua, Washington đưa ra đề nghị tổ chức các cuộc đàm phán với Tehran do Liên minh châu Âu làm trung gian. Mục tiêu là để các bên có thể tái lập lại Hiệp ước kiểm soát chương trình hạt nhân của Iran - được gọi tắt là Hiệp ước P5+1-. Hiệp ước, nếu được chấp thuận, sẽ đổi lấy việc giảm bớt các biện pháp trừng phạt Iran mà chính quyền tiền nhiệm của ông Donald Trump đã thực thi từ khi rút khỏi thỏa thuận vào năm 2018. Sau cuộc rút lui đó, Iran đã khôi phục các chương trình làm giàu uranium ở mức độ cao - hành động được đánh giá là nguy hiểm gây bất ổn với tình hình an ninh khu vực Trung Đông.

Iran giữ thái độ cứng rắn trong quan hệ với Mỹ.

Iran giữ thái độ cứng rắn trong quan hệ với Mỹ.

Những đồng minh quan trọng của Mỹ ở khu vực như Saudi Arabia hay Israel là những nước bày tỏ nhiều quan ngại với diễn biến này, đồng thời cũng có những phản ứng mạnh mẽ. Giờ đây, chính quyền ông Biden muốn tái lập thỏa thuận để trấn an tinh thần các đồng minh. Nhưng, những nỗ lực đó lại đang đi vào bế tắc.

Trong một thông báo qua mạng xã hội Twitter, ông Saeed Khatibzadeh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, đã trả lời đề nghị của chính quyền ông Biden là: “Thời điểm chưa chín muồi cho cuộc gặp được đề xuất”. Trước đó, phía Iran cho biết họ đang "xem xét" đề nghị gặp mặt nhưng sự “có thể” đó đã trở thành “không” vào đúng Chủ nhật 28-2, ngày cuối cùng của tháng, để lại một dấu hiệu đáng lo ngại rằng con đường ngoại giao mà chính quyền ông Biden đang muốn mở ra rất dễ đâm vào ngõ cụt.

Các nguồn tin cho thấy phía Iran không muốn gặp Mỹ cho đến khi rõ ràng rằng họ sẽ nhận được điều gì từ một cuộc họp như vậy. Iran cũng muốn EU làm trung gian cho một "quy trình từng bước", theo đó cả Washington và Tehran đều nhượng bộ trước bất kỳ cuộc đàm phán nào. Iran muốn được dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt tái áp dụng đối với nước này trước khi chào đón Mỹ trở lại. Một tuyên bố cho thấy phía Iran không còn muốn là người chạy theo thỏa thuận nữa, họ đã đặt mình ở vị thế của người đi trước.

Phát ngôn viên của Nhà Trắng, sau đó, đã nói rằng chính quyền ông Biden “thất vọng về phản ứng của Iran” nhưng nói thêm: “Chúng tôi vẫn sẵn sàng hợp tác ngoại giao để đạt được sự quay trở lại”. Tuy nhiên, ai cũng hiểu, nói luôn là điều dễ hơn làm.

Tại sao Iran từ chối thỏa thuận lúc này?

Không ai biết chắc chính quyền Iran tính toán gì. Song, qua dòng tweet của mình, ông Khatibzadeh cho biết lý do là "thời điểm chưa chín muồi" cho các cuộc đàm phán Mỹ-Iran là vì "các hành động của Mỹ". Điều đó có nghĩa là các động thái gần đây của Mỹ làm cho thời điểm đàm phán trở nên "chưa chín muồi", chứ không phải phía Iran không muốn thực hiện đàm phán.

Phía Iran hiểu rõ tác hại của các lệnh trừng phạt hiện tại. Nó đã bóp nghẹt nền kinh tế của họ khi khóa lại con đường xuất khẩu dầu, nguồn thu ngoại tệ chủ yếu của đất nước này. Nhưng họ cũng không hài lòng với quyết định của Tổng thống Joe Biden tấn công vào căn cứ của các lực lượng do Iran hậu thuẫn ở miền Đông Syria vài ngày trước đó.

Hành động của chính quyền Mỹ được coi là đòn "nắn gân", gây sức ép với chính quyền Iran ngay sau khi đưa ra đề nghị thỏa thuận. Nó nằm trong một chuỗi hành động khi trước đó Mỹ cùng nhóm 3 nước châu Âu là Anh, Pháp, Đức đã đệ trình lên Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) bày tỏ "mối quan tâm sâu sắc với sự hợp tác của Iran với IAEA".

Báo cáo này đã được gửi lên hội đồng IAEA vài ngày trước cuộc tấn công, nhằm mục đích phê phán những hành động của Iran trước cộng đồng quốc tế. Như vậy, phía Mỹ đã lặp lại thái độ "bề trên" của mình với Iran, khi gây sức ép bằng cả ngoại giao lẫn quân sự trước khi muốn Iran ngồi vào bàn đàm phán. Một hành động rất giống với những gì chính quyền cựu Tổng thống Obama từng làm khi muốn kéo Iran vào thỏa thuận năm 2015.

Tuy nhiên, khác với 6 năm trước khi phía Iran chấp nhận hạn chế đáng kể chương trình hạt nhân của mình, tăng thêm sự giám sát của cộng đồng quốc tế để đổi lấy sự nới lỏng của các lệnh trừng phạt thì nay, Iran dường như đã vượt qua ám ảnh về những lệnh trừng phạt đó.

Lò phản ứng hạt nhân nước nặng Arak ở phía Nam thủ đô Tehran. Ảnh: L.G

Lò phản ứng hạt nhân nước nặng Arak ở phía Nam thủ đô Tehran. Ảnh: L.G

Vị thế mới đòi hỏi những tính toán mới

Sau khi chính quyền ông Donald Trump rút quân khỏi Syria, Iran đã được hưởng lợi. Chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad dần đòi lại quyền kiểm soát lãnh thổ. Sự có mặt của các lực lượng Nga và thân Iran tại Syria hiện nay đem đến ưu thế trên chiến trường cho quân đội chính phủ. Không chỉ tại Syria mà lực lượng của Mỹ tại toàn khu vực Trung Đông đã giảm xuống sau những cuộc rút bớt quân liên tiếp trong giai đoạn ông Trump nắm quyền. Tam giác Iran - Iraq - Syria được hình thành đã tạo ra thế cục mới ở Trung Đông, nâng tầm ảnh hưởng của Iran trong khu vực.

Thực tế, dù phía Mỹ có thể tấn công căn cứ của dân quân Syria nhưng rất khó có khả năng họ sẽ tái can thiệp quân sự vào Syria trong thời gian tới. Trong khi đó, dù các nước đồng minh của Mỹ ở khu vực đã lên tiếng gợi ý về thành lập những liên minh nhằm ngăn chặn tầm ảnh hưởng của Iran thì cũng chưa có gì cụ thể được thực hiện.

Khu vực Trung Đông của năm 2021 hoàn toàn khác với bối cảnh năm 2011 khi mà cuộc chiến Syria mới nổ ra. Ở thời điểm đó, Mỹ với chiêu bài "đánh bại IS" dễ dàng tìm được sự ủng hộ trong và ngoài nước để can thiệp trực tiếp vào khu vực này gây áp lực đến Iran. Nhưng, sau thời gian tồn tại giữa vòng bao vây cô lập của Mỹ, Iran đã dần thích nghi với hoàn cảnh để tìm ra lối thoát cho mình.

Chính quyền ông Trump đẩy mạnh việc thắt chặt trừng phạt Iran cũng đồng thời đẩy họ về phía những đối tác mới có sức nặng là Nga và Trung Quốc. Vì thế, rất khó để nói việc nước Mỹ rút khỏi thỏa thuận để tái kiềm tỏa Iran đã làm cho quốc gia này yếu đi hay mạnh lên nhưng chắc chắn một điều nó đã làm cho tình hình thay đổi.

Nước Mỹ hiện nay không còn đủ vị thế để ép Iran hay các đối tác phải theo ý mình như trước. Hành động tấn công bộc phát bất ngờ của ông Biden hôm 26-2 khó có thể làm cho phía Iran lung lay. Thậm chí, có khả năng nó còn khiến Iran quay lại với thái độ cứng rắn như họ đã từng đáp lại chính quyền ông Trump trong những năm trước đó.

Đây chính là thế khó của ông Biden vào lúc này. Ông cố gắng quay trở lại một thỏa thuận cũ để nhanh chóng khép lại vấn đề nhưng dường như không lường hết được được phản ứng của đối thủ. Phía Iran đã rút ra được nhiều bài học và có lẽ họ sẽ sẵn lòng đợi người Mỹ xuống nước, để tìm kiếm một thỏa thuận mới tốt hơn cho mình thay vì để bị ép vào một thỏa thuận cũ không còn giá trị vào lúc này nữa.

Tử Uyên

Các tin khác

 Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Hòa bình, đối thoại, hợp tác đa phương và phát triển bền vững là những chủ đề nổi bật trong phát biểu của đại diện các quốc gia Trung Á tại phiên thảo luận chung Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, diễn ra tháng 9/2026 tại New York. Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia phải xử lý nhiều khác biệt ngày càng lớn giữa những trung tâm quyền lực, trong khi nhu cầu hợp tác kinh tế và giải quyết hàng loạt vấn đề an ninh xuyên biên giới không ngừng gia tăng.

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Ngày 19/10, nhiều hãng thông tấn thế giới dẫn nguồn từ hãng truyền thông Iran International, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố: "Có 7 tuyến cáp lớn chạy ngầm dưới eo biển Hormuz, và phần rất lớn dữ liệu internet cũng như dữ liệu thương mại của thế giới đều phụ thuộc vào các tuyến cáp này. Chúng tôi nhắc nhở kẻ thù về điều này để họ biết". Một lời đe dọa mới mẻ, nhưng không kém sức nặng so với kịch bản phong tỏa các tuyến hải trình thương mại qua eo biển Hormuz đã xảy ra.

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Ngày 3/11 tới sẽ diễn ra bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Dù không có tên trên lá phiếu nhưng lịch trình của Tổng thống Donald Trump trong cả tháng qua lại gần như kín các chuyến vận động tranh cử, bỏ qua một danh sách dài những vấn đề quốc tế đang chờ xử lý. Điều này cho thấy, cuộc bầu cử ngày 3/11 rất quan trọng với chính quyền của ông.

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Bản báo cáo dài vài chục trang của Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, công bố tối 14/9/2026, đáng lẽ chỉ là một tài liệu kế toán về chi phí chiến tranh, nhưng đặt vào đúng thời điểm chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bản báo cáo ấy đã trở thành chất xúc tác phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ sâu sắc hơn nhiều trong lòng nước Mỹ.

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Ngày 19/9, lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Houthi tái bùng phát, còi báo động phòng không lại vang rền trên bầu trời thủ đô Riyadh của Saudi Arabia. Cùng lúc, theo truyền thông Qatar, nước Mỹ phát đi cảnh báo gửi tới mọi công dân của mình tại Iraq, Bahrain, Oman, Saudi Arabia, Iran, Qatar, Lebanon, Kuwait và Jordan về việc "nâng cao cảnh giác", trong bối cảnh "môi trường an ninh vẫn phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài dự kiến".
Cục diện Trung Đông vẫn khó đoán định, khi bất cứ người chơi nào trong bàn cờ địa chính trị đều đang hướng tới những mục tiêu lợi ích đối lập hoặc đan cài, và tạo nên một nút thắt chưa thể tháo gỡ.

Cái giá của tự chủ công nghệ

Cái giá của tự chủ công nghệ

Không có con đường phát triển nào miễn phí. Nói ra cái giá không làm nó lớn thêm, chỉ làm chúng ta chuẩn bị tốt hơn để trả.

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đã mở rộng thành cơ chế tập hợp 11 quốc gia thành viên: Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); ngoài ra còn có 10 nước đối tác, trong đó có Việt Nam.
Hiện, BRICS đại diện cho gần một nửa dân số thế giới, khoảng 40% GDP và 26% thương mại toàn cầu. Quy mô và tầm vóc, một mặt, làm tăng đáng kể sức nặng kinh tế và ngoại giao của BRICS, song mở rộng cũng đồng nghĩa việc diễn đàn này quy tụ nhiều hệ thống chính trị, cơ cấu kinh tế, lợi ích năng lượng và quan hệ an ninh khác nhau.

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, những rủi ro từ kinh tế, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực và không gian số có thể liên kết và tạo thành những thách thức đối với năng lực phát triển của quốc gia. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa căn bản: chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ, ứng phó sang tư duy an ninh tổng thể, toàn diện, chủ động, bao trùm và kiến tạo. Cao hơn, phải nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành khủng hoảng, tạo dựng sức chống chịu trước khi cú sốc xảy ra và kiến tạo môi trường an ninh cho phát triển.

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?