Nhà văn Phùng Văn Khai: Từ "cây bút binh nhì" đến tiểu thuyết lịch sử

Từ năm 2015 đến năm 2020, trong vòng 5 năm, Phùng Văn Khai cho ra đời liên tiếp 4 cuốn tiểu thuyết lịch sử dày dặn, được các bậc thầy như Hoàng Quốc Hải, Nguyễn Xuân Khánh hoan nghênh và cổ vũ. Riêng năm 2020 Phùng Văn Khai ra mắt tới 3 tiểu thuyết. Anh là một hiện tượng đầy sung sức trong "làng văn" Việt Nam.

Tiểu thuyết "Ngô Vương" còn được trao giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (1916 - 1919). Phùng Văn Khai đã 4 lần liên tục được trao giải thưởng Văn học 5 năm của Bộ Quốc phòng: (1999 - 2004; 2005 - 2009; 2009 - 2014; 2014 - 2019) và nhiều giải thưởng khác.

Phùng Văn Khai sinh năm con trâu (1973), cầm bút "đi cầy" từ khi mới vào bộ đội. Năm 21 tuổi anh đã nhận ngay một giải đặc biệt qua ấn phẩm là một tờ báo tường mà 95% là bài của người chủ bút - Binh nhì Phùng Văn Khai. Từ trận đầu, Phùng Văn Khai bắt đầu mạnh dạn cầm bút thử sức ở các thể loại: Thơ, bút ký, phóng sự, truyện ngắn, tản văn… của anh xuất hiện đều đặn trên các báo. Bài thơ đầu tiên: "Đêm gác nhớ em" được in trên báo đã làm “đổ kềnh” một cô giáo xinh đẹp tên là Minh Thu sau này là vợ của anh.

Bốn năm sau, năm 1998, ở tuổi 25, Phùng Văn Khai đã trình làng tác phẩm: "Khúc dạo đầu của binh nhì", do NXB Quân đội nhân dân xuất bản; Năm 27 tuổi, ra tập thơ "Lửa và hoa" tại NXB Hội Nhà văn năm 2000; Năm 28 tuổi ra tập truyện ngắn "Đêm trăng Thiêng"- NXB Hội Nhà văn năm 2001; Năm 30 tuổi ra tập truyện ngắn "Hương đất nung"- NXB Hội Nhà văn, năm 2003; Năm 31 tuổi ra tiếp tập truyện ngắn "Người đốt gạch" - NXB Quân đội nhân dân, năm 2004. Năm 32 tuổi ra liền hai tập, một truyện ngắn và một tập bút ký tại NXB Văn học, năm 2005 mang tên "Truyện ngắn Phùng Văn Khai" và "Gió đi dưới trời" (Bút ký); Năm 33 tuổi, Phùng Văn Khai có liền hai tập: "Nơi ước mơ hẹn gặp" (Bút ký) và "Phác thảo mấy chân dung văn học" - Tiểu luận, năm 2006 - NXB Văn học; Năm 34 tuổi ra tiểu thuyết mang tên "Hư thực" - Tập tiểu thuyết đầu tay trình làng tại NXB Văn học năm 2007; Năm 2009 cũng NXB Văn học, cuốn tiểu thuyết thứ hai của anh ra đời với cái tên cộc lốc và thú vị: "Hồ đồ"!

untitled-5.jpg -0

Sau khi xuất bản một loạt sách của mình, Phùng Văn Khai tập trung viết kịch bản phim truyền hình, mảng chân dung Văn học, và làm nhiệm vụ "bà đỡ" cho các cây bút trẻ mới xuất hiện trên Văn Nghệ Quân đội với tư cách là biên tập viên, rồi Phó Tổng biên tập. Các xuất bản phẩm như truyện ngắn, thơ, bút ký, phóng sự, tiểu luận và cả tiểu thuyết, tạm thời im ắng. Đó là giai đoạn Phùng Văn Khai nung nấu một ước mơ viết tiểu thuyết về đề tài lịch sử.

Văn học Việt Nam từ đầu thế kỷ XX đến nay, đã có một số tác giả quan tâm đến lịch sử dân tộc. Viết về lịch sử dân tộc mình như cụ Phan Bội Châu viết "Trùng quang tâm sử", Nguyễn Huy Tưởng viết "Lá cờ thêu sáu chữ vàng" và "An Tư công chúa". Chu Thiên có "Bóng nước Hồ Gươm"; Hà Ấn với "Người Thăng Long"; Nguyễn Triệu Luật với "Bà Chúa Chè" và "Cánh buồm thoát tục"; Hoàng Yến với "Câu thơ yên ngựa" và Hoàng Quốc Hải với 2 trường thiên tiểu thuyết "Bão táp triều Trần" và "Tám triều Vua nhà Lý"; Nguyễn Xuân Khánh với "Hồ Quý Ly"…

Trong khi một đất nước như Việt Nam, từ thuở Vua Hùng dựng nước đến nay trải qua bao cuộc chiến tranh giữ nước, chống ngoại xâm lừng lẫy qua các triều đại: Đinh, Lê, Lý, Trần, Lê, Nguyễn đến thời đại Hồ Chí Minh. Từ một quốc gia nhỏ bé đã ba lần chiến thắng đế quốc Nguyên - Mông hùng mạnh nhất thế giới thế kỷ XIII, rồi đến Lê Lợi đánh tan 20 vạn quân xâm lược nhà Minh. Quang Trung hành quân thần tốc đại phá 20 vạn quân Thanh, rồi thời đại Hồ Chí Minh chiến thắng oanh liệt 2 đế quốc hàng đầu thế giới là Pháp và Mỹ…

Vậy mà lịch sử hóa văn chương chưa có đáng là bao, vẫn như "Muối bỏ bể", vì thế mới dẫn đến tình trạng trẻ em Việt Nam ít thuộc sử ta mà nhớ lịch sử nước khác. Không ít người Việt đã từng đọc "Đông Chu Liệt quốc", "Chinh Đông - Chinh Tây", "Tam quốc diễn nghĩa", "Thủy Hử'… còn Việt Nam thì sao?

Phùng Văn Khai đã nhận thức được điều này là một lỗ hổng lớn, một khoảng trống cần được bồi đắp, nên đã nung nấu trong lòng với khát vọng tái hiện lịch sử qua góc nhìn và ngòi bút văn chương của mình. Phùng Văn Khai rất mê sách,  thuộc lịch sử Việt Nam một cách nhập tâm. Anh cùng với vợ mình là chị Minh Thu khai sinh ra nhà sách Như Quỳnh. Khi còn ở Hưng Yên, năm 2005 anh đã liều mạng bỏ ra vài trăm triệu đồng in liền 4 tập "Bão táp triều Trần" (Giải thưởng Thăng Long - Hà Nội) của nhà văn Hoàng Quốc Hải với số lượng 2.000 bộ và trả nhuận bút đến 46 triệu đồng. Việc Phùng Văn Khai mê đọc sách, mở hiệu sách và nung nấu viết tiểu thuyết lịch sử đủ biết anh đam mê thế nào.

Năm 2015, tiểu thuyết "Phùng Vương" chính thức được trình làng tại NXB Hội Nhà văn. Một chiến thắng lớn. Bạn đọc tìm đọc. Dòng tộc tìm đọc, đón nhận rất đỗi tự hào. Tiểu thuyết "Phùng Vương" tiếp tục được tái bản vào năm 2019, tái bản năm 2020 với số lượng lớn. Tiểu thuyết lịch sử "Ngô Vương" tiếp tục ra đời tại NXB Văn học, năm 2018. NXB Hội Nhà văn lại tái bản năm 2020. Cũng năm 2020, tiểu thuyết "Nam Đế Vạn Xuân" ra đời tại NXB Văn học cùng với tiểu thuyết lịch sử "Triệu Vương phục quốc". Đầu năm 2021, Phùng Văn Khai lại cho ra tiếp tiểu thuyết dầy cộp mang tên "Lý Đào Lang Vương!".

Từ năm 2015 đến năm 2020, trong vòng 5 năm, Phùng Văn Khai trình làng bạn đọc liên tiếp 4 cuốn tiểu thuyết lịch sử được bạn đọc hoan nghênh và đón nhận. Tiểu thuyết "Ngô Vương" còn được trao giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (1916 - 1919). Phùng Văn Khai đã 4 lần liên tục được trao giải thưởng Văn học 5 năm của Bộ Quốc phòng: (1999 - 2004; 2005 - 2009; 2009 - 2014; 2014 - 2019) và nhiều giải thưởng khác.

Đầu Xuân Tân Sửu (2021) tôi xách máy đi khai xuân trên đường phố Hà Nội, trên đường về nhà, chợt nảy ra ý định "đột kích" bất ngờ vào tư dinh của vợ chồng nhà văn họ Phùng xem giờ này họ đang làm gì? Bởi có dư luận lào xào rằng: một năm Phùng Văn Khai xuất bản đến ba tiểu thuyết lịch sử dày dặn có đến ba đầu sáu tay cũng không thể làm nổi! May quá, căn nhà ở ngõ 128 Ngọc Thụy cửa còn đang hé mở. Tôi lẳng lặng mở máy để sẵn chế độ chụp, rồi rón rén bước vào.

Từ phòng ngoài lên đến tầng cao, những thùng sách mới in xong đang chất cao như núi. Đây rồi! Tôi nín thở ngắm nhìn và khẽ bấm máy. Chàng mặc áo màu sẫm, da ngăm đen đang quay lưng ra cửa, cổ hơi nghển, miệng mấp máy như đang nói chuyện. Nàng ngồi bên trái, hơi cúi xuống. Đôi bàn tay gõ vào bàn phím máy tính. Tiếng gõ bàn phím kêu thánh thót như trời đổ mưa rào. Lần thứ hai, tôi lại khẽ bấm máy. Họ vẫn chưa phát hiện được trong phòng làm việc của mình đang có "thích khách"!.

Im lặng, tôi sang phòng khách mở máy ra xem những hình ảnh đã chụp. Trời đất ơi! Họ viết văn kiểu này "chồng đọc miệng, vợ đánh máy luôn" ngay cả trong ngày Tết Nguyên đán! Lần thứ ba tôi lại rón rén bước vào chụp tiếp. Chừng như chàng đã ngừng làm việc. Nàng quay sang nhìn chồng. Bàn tay trái chống lên cằm, nhìn khá tình cảm. Tôi bấm tiếp, kiểu như bắt "quả tang" trong khi đang làm việc. Cả hai vợ chồng đã phát hiện ra tôi rồi quay ra "chào chú!".

Cô giáo Minh Thu bị đổ vì bài thơ "Đêm gác nhớ em" nay đã có hai con một trai một gái với anh chàng binh nhì đang gác trong đêm khi xưa. Công việc chính hiện nay là nàng đánh máy khi chồng liếc nhìn đề cương "viết" bằng cách "đọc" xuất khẩu thành văn như khi nhấc bút lên đã hoàn thành tác phẩm. Viết theo kiểu này quả thực là siêu tốc độ! Chính vì vậy mà năm 2020, chưa kể viết báo, anh đã xuất bản đến 3 cuốn tiểu thuyết tầm cỡ, phục dựng một cách sinh động cả ba Vương triều là hoàn toàn hiện thực.

Viết sách kiểu này, (chưa bàn tới giá trị của tác phẩm, bởi một tiểu thuyết văn học sử ra đời thành công hay không còn phải đợi sự sàng lọc khắc nghiệt của thời gian và con mắt xanh của độc giả) thì có thể nói Phùng Văn Khai sẽ là người lập kỷ lục "ghi-nét" quốc gia về cách "viết miệng" đầu tiên ở Việt Nam khi anh đang ở tuổi 47!

Hà Nội, ngày 19/8/2021

Hoàng Kim Đáng

Các tin khác

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Về Thoại Sơn thăm đình thần 3 danh hiệu

Trải qua bao thăng trầm lịch sử, đình thần Thoại Ngọc Hầu vẫn giữ nguyên nét cổ kính, uy nghiêm và trở thành “linh hồn” của vùng đất Thoại Sơn. Năm 1990, Bộ Văn hóa - Thông tin công nhận bia Thoại Sơn là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Một người lặng lẽ sống và viết

Một người lặng lẽ sống và viết

Văn chương Quách Liêu cũng giống như tính cách con người anh: không ồn ào, không phô trương, chỉ lặng lẽ cảm thông và chia sẻ với số phận của những con người bình dị.

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

“Cuộc đời cho ta quả quýt”!

Trong “Truyện Kiều”, đoạn tả Mã Giám Sinh trên đường đưa Kiều đi, có “độc thoại nội tâm” rất hay: “Về đây nước trước bẻ hoa/ Vương tôn, quý khách, ắt là đua nhau/ Hẳn ba trăm lạng kém đâu/ Cũng đà vừa vốn, còn sau thì lời/ Miếng ngon kề đến tận nơi/ Vốn nhà cũng tiếc, của trời cũng tham/ Đào tiên đã bén tay phàm/ Thì vin cành quýt cho cam sự đời”. Đây là “âm mưu” của Mã Giám Sinh sau khi mua Kiều “ba trăm lạng”.

Giá trị của hòa bình

Giá trị của hòa bình

Ngày ấy mẹ tôi tầm sáu tuổi, chưa biết chữ và sống dưới những tiếng nổ inh tai. Những tiếng nổ từ mấy loại vũ khí chiến tranh - thứ mà thời của chúng tôi ít khi chứng kiến. Mẹ kể, bầu trời dạo đó toàn bóng khói. Những làn khói từ thuốc súng, từ đạn bom, từ mấy ngôi nhà cháy trụi sau trận càn đột ngột.

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Con mối và cái tổ kỳ lạ...

Bởi khí hậu nóng ẩm, thuận lợi cho loài mối phát triển – một đe doạ với sự đục phá nhà cửa, đồ dùng,… nên con mối không được thiện cảm trong văn hóa Việt. Nó thường bò vào ngụ ngôn, không được làm “nhân vật”, chỉ là cái cớ để cốt truyện phát triển.

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Nghệ thuật tạo hình – liều thuốc chữa lành tâm hồn

Giữa nhịp sống gấp gáp của thời đại số, con người khỏe hơn về thể chất nhưng lại mong manh hơn về tinh thần. Khi y học chăm lo tuổi thọ sinh học, câu hỏi đặt ra là: ai nuôi dưỡng đời sống nội tâm? Trong bối cảnh ấy, nghệ thuật tạo hình không còn chỉ là lĩnh vực của cái đẹp, mà trở thành một phương thức chữa lành âm thầm nhưng bền bỉ.

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Xuôi dòng An Sơn, phải lòng Lái Thiêu

Tôi ngồi bên dòng An Sơn một chiều tháng tư nghe hoàng hôn võ vàng sóng nước. Dòng An Sơn là một nhánh rẽ của con sông Sài Gòn chảy qua Lái Thiêu. Mười năm gá thân vào đất này, tôi thấy Lái Thiêu có quá nhiều câu chuyện để kể.

Hào khí Chu Hưng

Hào khí Chu Hưng

Hạ Hòa (Phú Thọ) vốn là vùng đất địa linh, sơn thủy hữu tình, nơi có Chiến khu 10 và thủ đô văn nghệ trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong đời sống văn hóa, tinh thần của vùng đất này, đền Chu Hưng là công trình tín ngưỡng tâm linh có giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, khoa học, thẩm mỹ; là điểm nhấn quan trọng trong tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương nói chung và văn hóa tâm linh của vùng đất Hạ Hòa nói riêng.

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì hai lần Wislawa Szymborska

Không có gì xảy ra hai lần phản ánh đúng thực tế cuộc sống. Mỗi người chúng ta đều nằm trong quy luật vật đổi sao dời, mỗi người chỉ sống có một lần và chỉ có vậy, số phận con người không lập lại.

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

“Lao xao Yên Phụ tiếng hò gọi nhau...”

Đường Yên Phụ (Hà Nội) chạy dọc theo sông Hồng. Đây nguyên là một đoạn đê cổ, và một phần được sử dụng làm đường Yên Phụ. Đường dài khoảng gần 1,5 km, bắt đầu từ ô Yên Phụ (đầu dốc đường Thanh Niên) chạy cắt qua các phố Cửa Bắc, Hàng Bún, Hàng Than, Hòe Nhai và kết thúc tại phố Hàng Đậu (gần đầu cầu Long Biên). Từ xưa, tên gốc là Yên Hoa. Năm 1841, vì kỵ húy mẹ vua Thiệu Trị là Hồ Thị Hoa, nên đổi thành Yên Phụ.    

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

"Tung hoả mù" - trong đời sống, văn chương!

Theo nghĩa đen, "tung hỏa mù" là tung ra khói lửa khiến đối phương mất phương hướng, khó phát hiện được mục tiêu. Ban đầu được dùng phổ biến trong quân sự, như là một mưu kế để che giấu quân đội rút lui, di chuyển… Cách này rất thường gặp trong binh pháp cổ Trung Hoa.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Nhà nghiên cứu Nguyễn Trọng Hải: Người giữ hồn quan họ

Thật không ngờ, trong đời sống văn hóa đương đại gấp gáp và bận rộn, đôi khi người ta chỉ lướt qua những giá trị truyền thống thì vẫn có những người lặng lẽ dành tâm sức và cả cuộc đời của mình để bảo tồn những giá trị văn hóa quý báu. Tôi vô tình có cuộc gặp gỡ quý giá với ông Nguyễn Trọng Hải, là người cung cấp nhiều tư liệu quý cho Thư viện điện tử Quan họ Bắc Ninh.

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Nhà thơ Lê Hồng Thiện: Thơ khiến cho cuộc đời đáng sống hơn

Giữa nhịp sống nhiều đổi thay, Lê Hồng Thiện vẫn lặng lẽ đi qua tuổi 85 bằng một tâm thế đáng ngưỡng mộ: lạc quan, yêu đời và bền bỉ sáng tạo. Thời gian dường như không làm cạn đi nguồn cảm xúc trong ông, trái lại càng lắng sâu, càng nồng cháy.

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Huyền thoại Trung đội Mai Quốc Ca

Tháng Tư, đứng bên bờ sông Thạch Hãn nhìn dòng nước lặng trôi, khó ai hình dung nơi đây từng là ranh giới của sự sống và cái chết. Năm 1972, dòng sông ấy chứng kiến một trong những cuộc chiến khốc liệt nhất của chiến tranh Việt Nam, khi đất trời bị xé nát bởi bom đạn, còn con người bừng lên như những ngọn lửa.

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Ngọn gió rừng vẫn thổi nơi suối nguồn

Có một vùng quê trung du yên bình nơi Chiến khu 10 xưa đã đi vào thế giới nghệ thuật, lấp lánh, ấm áp những trang thơ, nhật ký và lắng đọng những ân tình sâu nặng đối với nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Nơi đây, ông cất tiếng khóc chào đời và trở thành ngọn nguồn gieo mầm cho cảm hứng nghệ thuật. Vùng quê ấy đã trở thành “địa chỉ tâm hồn”, làm nên “suối nguồn” trong mát cho những tác phẩm để đời của nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ.

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Tiếng hồn dân dã bên bờ Kiến Giang

Giữa dải đất miền Trung nắng gió, Quảng Bình (nay là tỉnh Quảng Trị) từ lâu được biết đến như cái nôi của những câu hò mộc mạc mà thấm đẫm tình người. Trong đó, Hò khoan Lệ Thủy với nhịp chèo khoan thai, với tiếng đáp tình tứ giữa đôi bờ sông Kiến Giang đã trở thành linh hồn của một vùng đất.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn - đứng trên hai mặt của tình yêu

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã mang đến cho chúng ta những bản tình ca thổn thức, nhưng ông không bao giờ có được hạnh phúc lứa đôi trọn vẹn. Nhiều bóng hồng lặng lẽ xuất hiện trong đời nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã để lại những giai điệu xao xuyến khôn nguôi.

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Hai con ngựa "lạ đời" trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan!

Nhà văn lớn Nguyễn Công Hoan (1903 - 1977) để lại một gia tài tác phẩm văn học đồ sộ, với hơn 200 truyện ngắn, 30 truyện dài và nhiều tiểu luận văn học. Tài năng và phong cách của ông thể hiện chủ yếu ở thể truyện ngắn.

Lễ cầu mưa và nét đẹp văn hóa Tây Nguyên

Lễ cầu mưa và nét đẹp văn hóa Tây Nguyên

Những dãy núi cao vời vợi cùng những cánh rừng mênh mang của đại ngàn Tây Nguyên là không gian sinh tồn của các tộc người. Sống giữa núi rừng, họ có cách ứng xử tôn trọng và hòa hợp với thiên nhiên cây cỏ, từ đó hình thành nên hệ tín ngưỡng và những nghi lễ tâm linh độc đáo, giàu bản sắc của miền rừng.