Nhà giáo từ đường làng cho đến Internet

Ngày quê đến lớp

Hai mươi tám năm trước, tôi vào lớp một. Khi ba đưa tôi đến trường tiểu học, thầy Quý - Hiệu trưởng hỏi tôi: “Nhìn vào đồng hồ treo tường và nói cho thầy biết mấy giờ rồi, con sẽ được vào học lớp 1”. “9 giờ 15 thưa thầy”, tôi trả lời. Năm ấy, tôi năm tuổi.

1. Quê chẳng còn nhận diện ra, ngoại trừ ký ức. Những năm tháng mà tôi đã đi qua, tuyệt nhiên không còn tìm lại được nữa. Quẩn quanh mỗi lần về, tôi thường rong ruổi trong cơn run rẩy nuối tiếc những xa xăm.

Mấy lâu ghé quầy tạp hóa trước cổng chùa, tôi gặp lại thầy Đạt. Tôi mừng như xa vắng lâu ngày gặp lại, chào hỏi thầy nhiều câu. Thầy lịch sự đáp lời. Có lẽ, thầy không còn nhớ tôi nữa. Chuyện mấy mươi năm rồi, ai mà không phải lãng quên. Não không đủ chỗ cho tất cả khuôn mặt, cho mọi nỗi niềm quá vãng.

Thầy dạy tôi năm lớp hai, cô Nữ dạy tôi năm lớp một. Không hiểu ai đồn là thầy đánh học trò nhiều lắm, tôi hoảng loạn bật khóc khi biết tin mình sẽ vào học lớp của thầy. Thầy, hai chân đi không đều nhau, tập tễnh.

Đến hè năm học, tôi cứ ân hận mãi vì hiểu sai về thầy. Có lẽ, đó là nỗi ân hận đầu đời, nỗi ân hận khởi thủy cho hàng loạt nỗi ân hận về sau, và ngay cả hiện tại.

Năm sau, tôi học lớp cô Bang. Cô Bang người Bắc, nhà ở tạm trong phần đất của trường. Cô có quầy bán thức ăn vặt trước cổng trường, con gái của cô đảm trách quầy hàng ấy. Thi thoảng mẹ cho tiền đi học, tôi sẽ mua một bịch xi-rô và một lọ kẹo bảy màu, giá tổng thể là 100 đồng thì phải.

Cô Bang chuyển nhà, rời trường. Tôi cũng không hiểu tại sao những năm tháng ấy các thầy cô bỏ nghề nhiều đến vậy. Mọi thứ nhẹ tênh, có lúc sau giấc ngủ dậy đến trường đã nghe bạn này hay bạn kia kể câu chuyện thầy này hoặc cô này đã chuyển nhà lên Sài Gòn, đã dọn nhà đi nơi khác.

Những năm tháng khốn khó!

Có rất nhiều câu chuyện tôi sẽ kể về quãng thời gian mà tôi đã có dưới mái trường tiểu học, trung học cơ sở hay phổ thông trung học. Sẽ có rất nhiều thầy cô mà tôi tin chắc rằng nhớ đến mỗi người ngay lập tức hiện về một kỷ niệm. Nhưng đó là câu chuyện rất riêng, tôi hoàn toàn không muốn phung phí thời gian của bạn đọc.

Minh họa: Hữu Khoa.
Minh họa: Hữu Khoa.

Chỉ xin nhắc đến tên cô Đông, người dạy tôi môn văn thuở trung học cơ sở. Tôi không biết cách nào để liên lạc với cô. Cô là người nói với tôi: “Em nên đi làm báo, cô đọc bài tập làm văn của em và nghĩ rằng em phù hợp với nghề này”.

2. Đời sống phát triển nhanh như vũ bão, rồi không biết tự bao giờ sự phát triển ấy kéo theo những cơn thịnh nộ được đám đông tán đồng với đích nhắm là những thầy cô giáo.

Tôi không tài nào hiểu hay lý giải được.

Vạn sự đều đổ trách nhiệm hết cho thầy cô. Một cậu bé bị đánh vào tai, một cô bé bị bạn cấu nhéo ở trường, một vụ học sinh nông nổi tấn công nhau.

Đám đông thật sự mất bình tĩnh trong nhiều tình huống. Mà nhẽ ra, đám đông nhất thiết phải bình tĩnh.

Khi tôi viết: “Tôi rất phản đối chuyện dạy dỗ học sinh bằng bạo lực lẫn trấn áp tinh thần. Nhưng giá như chúng ta hiểu được rằng một cá nhân theo nghề sư phạm thì không thể là đại diện tiêu biểu cho cả hệ thống giáo dục, cho tất cả những người đứng trên bục giảng, thì mọi thứ sẽ nhẹ nhàng hơn rất nhiều.

Đừng mắng tất cả luật sư vì một luật sư chạy án, đừng miệt thị tất cả nhà báo vì một nhà báo tống tiền, đừng kỳ thị tất cả đại gia vì một đại gia làm ăn phi pháp…

Bởi đơn giản, cá nhân phải tự chịu trách nhiệm về hành động khi đã đủ tuổi. Và chỉ nên khoanh vùng mọi sự trong ranh giới này. Quan trọng hơn, chúng ta hoàn toàn không có hy vọng vào việc con cái sẽ được thụ hưởng sự tốt đẹp của giáo dục nếu mê mải xem giáo viên là lực lượng đối nghịch mà chúng ta phải hết sức đề phòng và luôn sẵn sàng lên án”.

Ngoài sự đồng tình, vẫn còn nhiều ý kiến phản ứng rằng khi nào con tôi bị đánh sẽ hiểu cảm giác, khi nào con tôi bị ngắt nhéo sẽ thấu nỗi đau mà gia đình các cháu đã lâm vào.

Không nhẽ tôi phải bảo rằng, con trai tôi bị bạn cắn môi đến chảy máu ở lớp học và tôi xót xa đến mức nào. Tuy nhiên, tôi hiểu đó là chuyện ngoài ý muốn của các cô. Và trong độ tuổi của các cháu, đó là chuyện ngẫu nhiên không thể tránh khỏi.

3. Tôi không dám nói đến chuyện đời sống giáo viên vì tôi chưa tìm hiểu kỹ về điều này, thế nên tôi xin mượn câu chuyện của nhà giáo dục uy tín và tâm huyết mà tôi có dịp hầu chuyện ngỏ mong bạn đọc sẽ mường tượng rõ hơn về những vấp váp của người giáo viên đang nhọc nhằn bước qua.

“Tôi nghĩ,  phải làm sao để giáo viên tránh được kiếp sống mòn, tránh được kiếp đời thừa. Họ phải thấy được triển vọng phát triển về mặt chuyên môn. Không cần ở đâu xa, hãy nhìn sang nền giáo dục của Malaysia. Cứ 4 năm một lần, giáo viên nước này lại được cho nghỉ hưởng lương một năm để họ có thể tự học hoặc đăng ký một khóa học ở học viện hay đại học để nâng cao chuyên môn. Sau đó, họ phải báo cáo với lãnh đạo trường, sở họ đã học được gì trong một năm ấy. Thấy giáo viên nước bạn được đãi ngộ như vậy, tôi phục họ quá và thèm quá. Cái này, có khi còn quan trọng hơn cả tiền vì người giáo viên thấy họ được lớn lên, nâng cấp, trưởng thành về nhận thức, đặc biệt về khoa học giáo dục và về lĩnh vực chuyên môn đang giảng dạy.

Đến chuyện lương bổng, hiện nay thì mức lương của nhà giáo không thể nào đủ sống. Cho nên để tạm sống được, họ buộc phải tháo gỡ. Mà còn có cách xoay sở nào khác ngoài chuyện dạy thêm. Tất nhiên, có những giáo viên dạy thêm xây được nhà cao cửa rộng, cuộc sống dư dật. Nhưng số này rất ít. Còn lại, họ chỉ đủ sống là may. Thế cho nên vấn đề bây giờ là phải nghĩ lại chuyện lương cho giáo viên, cũng như công nhân viên, bác sĩ ngành y.

Mà không chỉ có chuyện lương bổng không đâu, ngay cả chuyện đối xử với người giáo viên hiện tại có trường hợp cũng thiếu tế nhị, thiếu văn hóa. Tôi kể anh nghe chuyện này, nhiều học trò cũ của tôi ở các tỉnh. Những thầy cô ấy đến thăm tôi rồi bảo: “Tết vừa rồi chúng em được thưởng 10 kg gạo”; “Tết vừa rồi chúng em được thưởng 1 gói bột ngọt”; “Tết vừa rồi chúng em được thưởng 100 ngàn, 200 ngàn”… Tôi hỏi anh, nhé. Ngày Tết, tâm trạng anh sẽ như thế nào nếu anh về đưa cho vợ 100 ngàn, một ít gạo hay một gói bột ngọt. Ít ra thì anh cũng phải biếu bố mẹ được hộp thuốc bổ, mua cho con bộ đồ mới hay soạn mâm cơm tươm tất đặt trên bàn thờ”.

Tôi không biết con em của chúng ta sẽ được thụ hưởng nền giáo dục ra sao, khi mà chúng ta cứ đẩy hết khó khăn từ tinh thần lẫn đời sống cho nhà giáo. Tất nhiên, cũng có một số ít những nhà giáo sống được với nghề và có chút dư giả. Nhưng số này, ít thôi mà.

Nhân sắp đến Ngày Nhà giáo Việt Nam - Kính chúc Quý thầy, cô cùng gia đình nhiều sức khỏe, vạn sự hanh thông, an yên.

Tôi thật lòng luôn tri ân sự đóng góp cho công cuộc chấn hưng dân trí mà các thầy cô đang đảm nhiệm.

Ngô Nguyệt Lãng

Các tin khác

 Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Hòa bình, đối thoại, hợp tác đa phương và phát triển bền vững là những chủ đề nổi bật trong phát biểu của đại diện các quốc gia Trung Á tại phiên thảo luận chung Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, diễn ra tháng 9/2026 tại New York. Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia phải xử lý nhiều khác biệt ngày càng lớn giữa những trung tâm quyền lực, trong khi nhu cầu hợp tác kinh tế và giải quyết hàng loạt vấn đề an ninh xuyên biên giới không ngừng gia tăng.

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Ngày 19/10, nhiều hãng thông tấn thế giới dẫn nguồn từ hãng truyền thông Iran International, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố: "Có 7 tuyến cáp lớn chạy ngầm dưới eo biển Hormuz, và phần rất lớn dữ liệu internet cũng như dữ liệu thương mại của thế giới đều phụ thuộc vào các tuyến cáp này. Chúng tôi nhắc nhở kẻ thù về điều này để họ biết". Một lời đe dọa mới mẻ, nhưng không kém sức nặng so với kịch bản phong tỏa các tuyến hải trình thương mại qua eo biển Hormuz đã xảy ra.

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Ngày 3/11 tới sẽ diễn ra bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Dù không có tên trên lá phiếu nhưng lịch trình của Tổng thống Donald Trump trong cả tháng qua lại gần như kín các chuyến vận động tranh cử, bỏ qua một danh sách dài những vấn đề quốc tế đang chờ xử lý. Điều này cho thấy, cuộc bầu cử ngày 3/11 rất quan trọng với chính quyền của ông.

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Bản báo cáo dài vài chục trang của Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, công bố tối 14/9/2026, đáng lẽ chỉ là một tài liệu kế toán về chi phí chiến tranh, nhưng đặt vào đúng thời điểm chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bản báo cáo ấy đã trở thành chất xúc tác phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ sâu sắc hơn nhiều trong lòng nước Mỹ.

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Ngày 19/9, lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Houthi tái bùng phát, còi báo động phòng không lại vang rền trên bầu trời thủ đô Riyadh của Saudi Arabia. Cùng lúc, theo truyền thông Qatar, nước Mỹ phát đi cảnh báo gửi tới mọi công dân của mình tại Iraq, Bahrain, Oman, Saudi Arabia, Iran, Qatar, Lebanon, Kuwait và Jordan về việc "nâng cao cảnh giác", trong bối cảnh "môi trường an ninh vẫn phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài dự kiến".
Cục diện Trung Đông vẫn khó đoán định, khi bất cứ người chơi nào trong bàn cờ địa chính trị đều đang hướng tới những mục tiêu lợi ích đối lập hoặc đan cài, và tạo nên một nút thắt chưa thể tháo gỡ.

Cái giá của tự chủ công nghệ

Cái giá của tự chủ công nghệ

Không có con đường phát triển nào miễn phí. Nói ra cái giá không làm nó lớn thêm, chỉ làm chúng ta chuẩn bị tốt hơn để trả.

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đã mở rộng thành cơ chế tập hợp 11 quốc gia thành viên: Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); ngoài ra còn có 10 nước đối tác, trong đó có Việt Nam.
Hiện, BRICS đại diện cho gần một nửa dân số thế giới, khoảng 40% GDP và 26% thương mại toàn cầu. Quy mô và tầm vóc, một mặt, làm tăng đáng kể sức nặng kinh tế và ngoại giao của BRICS, song mở rộng cũng đồng nghĩa việc diễn đàn này quy tụ nhiều hệ thống chính trị, cơ cấu kinh tế, lợi ích năng lượng và quan hệ an ninh khác nhau.

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, những rủi ro từ kinh tế, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực và không gian số có thể liên kết và tạo thành những thách thức đối với năng lực phát triển của quốc gia. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa căn bản: chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ, ứng phó sang tư duy an ninh tổng thể, toàn diện, chủ động, bao trùm và kiến tạo. Cao hơn, phải nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành khủng hoảng, tạo dựng sức chống chịu trước khi cú sốc xảy ra và kiến tạo môi trường an ninh cho phát triển.

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?