Minh bạch thông tin để phát triển - Sẽ chẳng còn cách nào khác để tạo nên một tin tưởng ngoài sự minh bạch

Không chỉ là một nhu cầu

Sự phát triển bùng nổ của mạng xã hội và vai trò dẫn dụ thông tin của nó đã khiến nhu cầu minh bạch của dân chúng ngày càng trở nên lớn mạnh hơn bao giờ hết.

Người dân ngày càng ý thức hơn quyền lợi chính đáng của mình và do đó, đòi hỏi sự minh bạch trong mọi mặt của xã hội cũng ngày càng cấp thiết hơn. Thực sự, chúng ta đều rất quen thuộc với 9 chữ "vàng" đã trở nên phổ biến hàng chục năm nay là "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra" và đến lúc này, 9 chữ vàng ấy mới phát huy hết tác dụng về ý niệm của mình.

Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra chính là điều thể hiện tính minh bạch của một xã hội văn minh. Và bởi thế, dân đòi hỏi họ phải được biết, để từ đó họ được quyền bàn luận và cuối cùng, họ có quyền kiểm tra tất cả những gì mà họ quan tâm đến hoặc đặt dấu hỏi ngờ vực về nó.

Song, phải chăng minh bạch chỉ đơn thuần là một nhu cầu của dân chúng, để từ đó chứng minh rằng xã hội đang hoàn thiện dần, trở nên văn minh hơn, ưu việt hơn?

Không phải đơn giản minh bạch chỉ là một nhu cầu, mà minh bạch còn là một thứ vượt ra ngoài giới hạn của bản năng đòi hỏi (nhu cầu). Minh bạch chính là một thái độ, một thái độ văn minh của một chế độ xã hội văn minh.

Minh họa: Hữu Khoa.
Minh họa: Hữu Khoa.

Nếu đặt việc đòi hỏi minh bạch vào trong lăng kính tiêu cực, người ta rất dễ sa vào cách quy chụp phiến diện, nhất là với những trường hợp người dân đòi hỏi quyền được tiếp cận các thông tin mà có vẻ như chẳng liên quan gì đến họ, theo kiểu "chẳng qua là tò mò".

Bởi vậy, để nói về minh bạch, chúng ta rất cần minh bạch với chính mình về cách đặt vấn đề, cách lập luận, cách đưa ra các đáp án... về nhu cầu rất thiết thân kể trên. Và nếu nói một cách chân xác nhất, nhu cầu được tiếp cận các thông tin minh bạch chính là một thái độ thể hiện sự quan tâm đến môi trường xung quanh và một khi người dân còn quan tâm đến môi trường tự nhiên, xã hội xung quanh họ, quốc gia mới có cơ hội để phát triển.

Không có gì đáng sợ hơn việc người dân không còn thể hiện sự quan tâm nữa hay nói khác hơn là họ thờ ơ với tất cả, từ những quy định nhỏ nhặt trong đời sống cho đến những quyết sách mang tầm quốc gia.

Tất nhiên, sẽ có người cho rằng ở vào giai đoạn nền tảng dân trí chưa cao, việc đáp ứng đòi hỏi minh bạch có thể sẽ tạo nên những hỗn loạn trong xã hội. Quan điểm này không sai, nhưng chưa đích xác.

Đúng là muốn có dân chủ, dân trí phải ở một tầm mức tối thiểu nào đó nhưng không một ai có đủ khả năng cũng như thẩm quyền để xác quyết rằng cái tầm mức dân trí tối thiểu kia là ở mức độ nào. Người ta không thể xây dựng ra một tiêu chuẩn dân trí tối thiểu nào đó để rồi đợi cho dân trí phát triển tới tiêu chuẩn đó mới có thể thực hành dân chủ.

Xã hội là vận động và bởi thế, hành động là yếu tố tiên quyết chứ không chỉ xác lập lý thuyết và bắt thực tế phải tuân thủ theo lý thuyết đó. Và trong nền tảng cơ bản nhất của một xã hội dân chủ, chắc chắn phải tồn tại một yếu tố căn bản nhất là tính minh bạch.

Chính sự minh bạch đó thể hiện dân chủ tính của xã hội. Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra chính là nền tảng của một chế độ dân chủ và khi 3 trong 4 yếu tố nền tảng kể trên liên quan đến chuyện minh bạch hóa xã hội, điều đó càng chứng tỏ sự minh bạch nắm vai trò thiết yếu thế nào trong việc xây dựng một xã hội dân chủ thực sự.

Nhưng nói gì thì nói, đứng trước sự minh bạch kia với một thái độ như thế nào mới là thứ đáng quan tâm nhất. Nếu đối diện sự minh bạch với cái tâm không minh bạch, chắc chắn người ta dễ sa vào cái bẫy của chính mình để lợi dụng sự minh bạch đó tạo nên những bất ổn trong đời sống xã hội.

Trước sự minh bạch, cái tâm mỗi người cần phải minh bạch trước. Mình biết là một chuyện nhưng mình có đủ tri thức, kinh nghiệm để bàn hay không lại là chuyện khác. Mình biết và mình bàn là một chuyện, nhưng mình có đủ thấu cảm cân bằng với lý tính để mình thực hiện việc kiểm tra một cách khách quan nhất, vô tư nhất và đưa ra kết quả chuẩn xác hay không lại còn là một chuyện khác nữa.

Bởi vậy, minh bạch không phải là thứ có thể được thực hiện một cách dễ dàng như cách người ta đơn thuần nghĩ về nó là "tôi có quyền được biết".

Thái độ trước minh bạch và thái độ trong cách yêu cầu tính minh bạch rõ ràng là những đòi hỏi rất cao cấp đối với từng cá nhân trong xã hội. Nó thể hiện tâm tính cùng trình độ ứng xử của mỗi người trước một khối lượng thông tin ngồn ngộn mà họ có thể tiếp cận tới.

Chính vì thế, nó yêu cầu mỗi con người phải nâng cấp chính mình để theo kịp với tốc độ phát triển của xã hội. Và như một vòng lặp không thể nào thoát khỏi, xã hội càng minh bạch chắc chắn sẽ càng phát triển hơn nhưng song song đó, nó cũng sẽ đòi hỏi chính con người trong xã hội cũng phải tiến bộ hơn.

Để kết thúc một nhàn đàm nhỏ này về minh bạch, có lẽ không có gì phù hợp hơn những gì thi sỹ người Anh William Blake đã viết. "Nếu cánh cửa nhận thức được gỡ bỏ hoàn toàn, mọi thứ sẽ hiện ra trước mắt loài người đúng như bản nguyên của nó: đến mức tận cùng. Còn với ai chọn đường đóng cánh cửa của mình lại, những gì họ thấy sẽ chỉ còn là hình ảnh qua những khe hẹp trong chính cái hang động nhỏ bé của chính họ mà thôi".

Đúng, minh bạch là như vậy đấy, là chính mỗi chúng ta phải chọn cách mở rộng hoàn toàn, hay nói đúng hơn là gỡ bỏ hoàn toàn những cánh cửa nhận thức. Và việc chọn gỡ bỏ hoàn toàn những cánh cửa ấy không còn là nhu cầu nữa, nó chính là một sứ vụ, một thái độ, một sẵn-sàng-tiếp-nhận...

Hà Quang Minh

Các tin khác

 Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Trung Á và bài toán cân bằng lợi ích

Hòa bình, đối thoại, hợp tác đa phương và phát triển bền vững là những chủ đề nổi bật trong phát biểu của đại diện các quốc gia Trung Á tại phiên thảo luận chung Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, diễn ra tháng 9/2026 tại New York. Thông điệp này được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia phải xử lý nhiều khác biệt ngày càng lớn giữa những trung tâm quyền lực, trong khi nhu cầu hợp tác kinh tế và giải quyết hàng loạt vấn đề an ninh xuyên biên giới không ngừng gia tăng.

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Một yếu huyệt khác dưới eo biển Hormuz

Ngày 19/10, nhiều hãng thông tấn thế giới dẫn nguồn từ hãng truyền thông Iran International, người phát ngôn Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebbi tuyên bố: "Có 7 tuyến cáp lớn chạy ngầm dưới eo biển Hormuz, và phần rất lớn dữ liệu internet cũng như dữ liệu thương mại của thế giới đều phụ thuộc vào các tuyến cáp này. Chúng tôi nhắc nhở kẻ thù về điều này để họ biết". Một lời đe dọa mới mẻ, nhưng không kém sức nặng so với kịch bản phong tỏa các tuyến hải trình thương mại qua eo biển Hormuz đã xảy ra.

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Ngày 3/11 tới sẽ diễn ra bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Dù không có tên trên lá phiếu nhưng lịch trình của Tổng thống Donald Trump trong cả tháng qua lại gần như kín các chuyến vận động tranh cử, bỏ qua một danh sách dài những vấn đề quốc tế đang chờ xử lý. Điều này cho thấy, cuộc bầu cử ngày 3/11 rất quan trọng với chính quyền của ông.

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Bản báo cáo dài vài chục trang của Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, công bố tối 14/9/2026, đáng lẽ chỉ là một tài liệu kế toán về chi phí chiến tranh, nhưng đặt vào đúng thời điểm chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bản báo cáo ấy đã trở thành chất xúc tác phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ sâu sắc hơn nhiều trong lòng nước Mỹ.

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Ngày 19/9, lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Houthi tái bùng phát, còi báo động phòng không lại vang rền trên bầu trời thủ đô Riyadh của Saudi Arabia. Cùng lúc, theo truyền thông Qatar, nước Mỹ phát đi cảnh báo gửi tới mọi công dân của mình tại Iraq, Bahrain, Oman, Saudi Arabia, Iran, Qatar, Lebanon, Kuwait và Jordan về việc "nâng cao cảnh giác", trong bối cảnh "môi trường an ninh vẫn phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài dự kiến".
Cục diện Trung Đông vẫn khó đoán định, khi bất cứ người chơi nào trong bàn cờ địa chính trị đều đang hướng tới những mục tiêu lợi ích đối lập hoặc đan cài, và tạo nên một nút thắt chưa thể tháo gỡ.

Cái giá của tự chủ công nghệ

Cái giá của tự chủ công nghệ

Không có con đường phát triển nào miễn phí. Nói ra cái giá không làm nó lớn thêm, chỉ làm chúng ta chuẩn bị tốt hơn để trả.

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đã mở rộng thành cơ chế tập hợp 11 quốc gia thành viên: Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); ngoài ra còn có 10 nước đối tác, trong đó có Việt Nam.
Hiện, BRICS đại diện cho gần một nửa dân số thế giới, khoảng 40% GDP và 26% thương mại toàn cầu. Quy mô và tầm vóc, một mặt, làm tăng đáng kể sức nặng kinh tế và ngoại giao của BRICS, song mở rộng cũng đồng nghĩa việc diễn đàn này quy tụ nhiều hệ thống chính trị, cơ cấu kinh tế, lợi ích năng lượng và quan hệ an ninh khác nhau.

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, những rủi ro từ kinh tế, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực và không gian số có thể liên kết và tạo thành những thách thức đối với năng lực phát triển của quốc gia. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa căn bản: chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ, ứng phó sang tư duy an ninh tổng thể, toàn diện, chủ động, bao trùm và kiến tạo. Cao hơn, phải nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành khủng hoảng, tạo dựng sức chống chịu trước khi cú sốc xảy ra và kiến tạo môi trường an ninh cho phát triển.

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?