Khi sóng nhiệt trở thành "bình thường mới" của châu Âu

Nhiều kỷ lục nhiệt độ bị xô đổ

Tây Âu tiếp tục oằn mình trong đợt nắng nóng được đánh giá là khắc nghiệt nhất từ đầu mùa hè đến nay khi khối không khí nóng gần như bị "khóa chặt" trên khu vực trong nhiều ngày liên tiếp. Theo các cơ quan khí tượng châu Âu, tình trạng thời tiết cực đoan nhiều khả năng sẽ còn kéo dài đến hết tuần, trong khi nền nhiệt tại nhiều nơi vẫn cao hơn trung bình nhiều năm từ 10-18°C.

Reuters sáng 25/6 đưa tin, tại Anh, Cơ quan Khí tượng Anh vừa ghi nhận mức nhiệt cao nhất từng được đo trong tháng 6 với 36,1°C tại Gosport, hạt Hampshire, vượt kỷ lục cũ 35,6°C tồn tại từ năm 1957. Đây là lần thứ hai nước Anh phải ban bố cảnh báo nắng nóng ở cấp độ cao nhất kể từ khi hệ thống cảnh báo được thiết lập.

Hàng trăm trường học trên khắp nước Anh buộc phải đóng cửa hoặc rút ngắn thời gian học nhằm bảo đảm an toàn cho học sinh. Nhiều tuyến đường sắt và tàu điện ngầm tại London áp dụng giới hạn tốc độ hoặc tạm ngừng hoạt động do nguy cơ đường ray bị biến dạng dưới nền nhiệt quá cao. Một số tuyến tàu tại xứ Wales cũng phải hủy chuyến.

Ngay cả Tuần lễ Hành động Khí hậu London, sự kiện thường niên quy tụ các nhà hoạch định chính sách và chuyên gia khí hậu, cũng không tránh khỏi tác động của thời tiết. Ban tổ chức phải hủy một hội thảo về nắng nóng cực đoan vì thời tiết quá nóng.

Tại Pháp, nền nhiệt tiếp tục lập nhiều cột mốc đáng báo động. Paris có nhiệt độ 40,9°C ngày 24/6, mức cao nhất từng được đo trong tháng 6, chỉ một ngày sau khi nước này trải qua ngày nóng nhất kể từ khi bắt đầu lưu trữ số liệu khí tượng gần 80 năm trước. Thị trấn Pissos ở Tây Nam nước Pháp ghi nhận mức nhiệt lên tới 44,3°C, tương đương những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng xảy ra tại châu Âu.

Cơ quan khí tượng Meteo-France đã mở rộng cảnh báo đỏ tới 72 trong tổng số 96 địa phương trên cả nước và dự báo điều kiện oi bức vẫn sẽ kéo dài trong nhiều ngày tới.

Tại Italy, Bộ Y tế ban bố cảnh báo nắng nóng ở cấp cao nhất đối với 16 thành phố lớn, trong đó có Rome, Milan, Florence, Turin và Verona. Nhà chức trách nhận định nhiệt độ có thể còn tăng thêm và đạt đỉnh vào cuối tuần.

Trong khi đó, Tây Ban Nha bắt đầu ghi nhận tín hiệu hạ nhiệt sau nhiều ngày nền nhiệt vượt ngưỡng 40°C, song các nhà khí tượng cho biết đây vẫn là những ngày cuối tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận tại quốc gia này.

Đợt nắng nóng đã nhanh chóng để lại những hậu quả nghiêm trọng. Giới chức Pháp cho biết ít nhất 48 người đã tử vong do đuối nước khi tìm cách giải nhiệt tại sông, hồ hoặc bãi biển. Hai trẻ nhỏ khác thiệt mạng sau khi bị bỏ quên trong ô tô giữa thời tiết nắng nóng.

Tại Tây Ban Nha, ít nhất hai người cao tuổi đã tử vong vì sốc nhiệt sau nhiều ngày phải sống trong điều kiện nhiệt độ vượt ngưỡng chịu đựng của cơ thể.

Không chỉ con người, ngành nông nghiệp cũng chịu thiệt hại nặng nề. Các hiệp hội nông nghiệp Pháp cho biết hàng trăm nghìn gia cầm tại các trang trại ở Brittany và Pays de la Loire đã chết do nhiệt độ quá cao. Nhiều khu vực ghi nhận tình trạng cây trồng héo úa, nguồn nước tưới tiêu suy giảm nhanh chóng.

Áp lực lên hệ thống năng lượng cũng gia tăng. Do nhiệt độ tăng cao làm hạn chế khả năng lấy nước làm mát, nhiều nhà máy điện hạt nhân của Pháp phải giảm công suất phát điện khoảng 7% tổng nhu cầu tiêu thụ điện quốc gia. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điều hòa tăng vọt khiến lưới điện ở nhiều địa phương rơi vào tình trạng quá tải, làm 60.000 hộ dân mất điện trong thời điểm nóng đỉnh điểm.

Chuyên gia cảnh báo châu Âu về "bình thường mới"

Theo các nhà khí tượng, đợt nắng nóng lần này được gọi là hiện tượng "vòm nhiệt" Omega vì hình dạng của dòng khí quyển trên cao giống chữ cái Ω (Omega) trong bảng chữ cái Hy Lạp. Hiện tượng này tạo thành một "vòm nhiệt" giữ khối không khí nóng gần như cố định trên một khu vực rộng lớn ở Tây Âu trong nhiều ngày, khiến nhiệt độ liên tục tăng cao, dù vùng xung quanh vẫn có thời tiết mát mẻ hơn.

Đáng chú ý, giới khoa học bác bỏ quan điểm cho rằng hiện tượng El Niño là nguyên nhân chính dẫn tới đợt nắng nóng. Theo bà Samantha Burgess, trưởng nhóm chiến lược về khí hậu tại Trung tâm Dự báo Thời tiết Châu Âu (ECMWF), Thái Bình Dương hiện chưa ở trạng thái El Niño mạnh và ngay cả khi El Niño phát triển, ảnh hưởng trực tiếp đến nắng nóng mùa hè tại châu Âu vẫn khá hạn chế.

Một nghiên cứu công bố trong tuần này kết luận, nếu không có tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu do con người gây ra, nhiệt độ tại nhiều khu vực châu Âu có thể thấp hơn từ 2-4°C.

"Đợt nắng nóng bất thường, xuất hiện sớm và dữ dội này cho thấy các hiện tượng thời tiết cực đoan đang nhanh chóng trở thành 'bình thường mới' chứ không phải là ngoại lệ", chuyên gia Samantha Burgess mới đây cảnh báo trên báo Guardian.

Chủ tịch Ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) Jim Skea cũng nhận định, các hiện tượng thời tiết cực đoan mà châu Âu đang trải qua đã tiến gần đến kịch bản "cực hạn" mà các nhà khoa học cảnh báo từ nhiều năm trước. Ông cho rằng khi nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng, các đợt sóng nhiệt, hạn hán và cháy rừng sẽ ngày càng xuất hiện với cường độ mạnh hơn.

New York Times cho biết, trong khi châu Âu đang nóng nhanh hơn phần còn lại của thế giới, hầu hết các quốc gia ở lục địa này lại có những hạn chế về khả năng thích ứng. Phần lớn nhà ở, trường học và các công trình công cộng được xây dựng cho điều kiện khí hậu mát mẻ trước đây nên không được trang bị hệ thống điều hòa.

Tại Anh, nhiều tòa nhà còn được thiết kế để giữ nhiệt vào mùa Đông, khiến việc làm mát trong các đợt nắng nóng trở nên khó khăn hơn. Trong khi đó, việc lắp đặt điều hòa vẫn gây nhiều tranh cãi tại Pháp vì lo ngại tác động đến môi trường, còn chi phí năng lượng cao cũng khiến nhiều hộ gia đình ở Anh không muốn sử dụng thiết bị làm mát. Theo CNN, chỉ khoảng 20% hộ gia đình tại châu Âu có điều hòa, trong khi tỷ lệ này tại Mỹ là 90%.

Từ phía cơ quan y tế, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus cảnh báo đợt nắng nóng hiện nay đã khiến hàng chục nghìn người rơi vào cảnh mất điện, nhiều trường học trên khắp châu Âu phải đóng cửa, đồng thời tạo ra những rủi ro nghiêm trọng với sức khỏe cộng đồng.

Theo WHO, các đợt nắng nóng cực đoan là một trong những loại hình thiên tai gây tử vong nhiều nhất tại châu Âu. Riêng mùa hè năm 2003, nắng nóng kéo dài từ tháng 6 đến tháng 8 đã khiến khoảng 70.000 người tử vong trên toàn lục địa. Cơ quan khí tượng Pháp Meteo-France cho rằng các điều kiện hiện nay có nhiều điểm tương đồng với đợt sóng nhiệt lịch sử cách đây hơn hai thập kỷ.

"Chúng ta không thể trì hoãn thêm nữa. Các nhà lãnh đạo cần ưu tiên đầu tư vào các hệ thống y tế có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, đồng thời đẩy nhanh các biện pháp giảm phát thải nhằm giải quyết tận gốc cuộc khủng hoảng khí hậu", ông Ghebreyesus nhấn mạnh.

WHO cũng đặc biệt lưu ý người dân cần phân biệt giữa kiệt sức do nắng nóng và say nắng để có biện pháp xử lý phù hợp. Kiệt sức do nắng nóng thường biểu hiện bằng đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, đổ nhiều mồ hôi và chuột rút. Trong khi đó, say nắng là tình trạng cấp cứu y khoa có thể đe dọa tính mạng với các biểu hiện như lú lẫn, mất phương hướng, co giật, bất tỉnh hoặc thân nhiệt tăng rất cao.

WHO cũng đưa ra khuyến nghị đáng chú ý về việc sử dụng các thiết bị làm mát. Theo tổ chức này, quạt điện chỉ phát huy hiệu quả khi nhiệt độ môi trường dưới 40°C. Nếu nhiệt độ vượt ngưỡng này, luồng gió nóng có thể khiến cơ thể hấp thụ thêm nhiệt và làm tăng nguy cơ say nắng.