Làn sóng tấn công từ những thiết bị ít được chú ý
Hôm 3/11 (giờ địa phương), các doanh nghiệp bán lẻ châu Âu đã khẩn trương nâng cấp hệ thống, rà soát lỗ hổng và ngắt kết nối mạng các thiết bị làm lạnh có nguy cơ bị xâm nhập. Theo Reuters, Cơ quan An ninh mạng Liên minh châu Âu (ENISA) kêu gọi phối hợp và chia sẻ thông tin nhanh chóng để ứng phó với các vụ tấn công trên diện rộng.
Động thái này diễn ra sau đợt tấn công hôm 2/11, khi nhiệt độ tại nhiều tủ lạnh và tủ đông bị điều chỉnh tăng bất thường, có trường hợp lên tới 50 độ C. Các cửa hàng phải loại bỏ thực phẩm hư hỏng hoặc rút sản phẩm khỏi quầy để bảo đảm an toàn.
Theo cập nhật của Reuters, tính đến hết hôm 3/11, ít nhất 11 quốc gia châu Âu đã ghi nhận ảnh hưởng. Phạm vi sự cố trải từ các chuỗi siêu thị lớn tới cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ. Chỉ vài tuần trước đó, hàng trăm siêu thị tại Pháp cũng hứng chịu các vụ tấn công tương tự.
Điểm đáng chú ý là tin tặc can thiệp mà không cần tiếp cận trực tiếp thiết bị. Khả năng quản lý từ xa vốn giúp doanh nghiệp theo dõi nhiệt độ, tiết kiệm năng lượng và phát hiện trục trặc. Nhưng khi thiếu biện pháp bảo vệ phù hợp, kết nối ấy trở thành đường dẫn để đối tượng bên ngoài thay đổi thông số vận hành. Từ một lỗ hổng mạng, hậu quả nhanh chóng chuyển thành thiệt hại hàng hóa và gián đoạn kinh doanh.
Trao đổi với Aljazeera, giáo sư Awais Rashid – chuyên gia an ninh mạng tại Đại học Bristol (Anh), chỉ ra rằng nhiều hệ thống làm lạnh siêu thị được quản lý từ xa, đôi khi bởi các nhà cung cấp dịch vụ bên thứ ba, nhưng chưa được cập nhật phần mềm bảo mật cần thiết. Theo giáo sư này, nhiều hệ thống điều khiển thậm chí đã hết vòng đời hỗ trợ kỹ thuật.
Một chi tiết được Euronews dẫn từ ông Stephan Moelans, Giám đốc điều hành công ty kỹ thuật làm lạnh Sabcobel (Bỉ), là trong các vụ tấn công gần đây, bộ phận làm lạnh đã bị chuyển sang chế độ rã đông. Ông Moelans nhấn mạnh, khắc phục nguy cơ không đơn thuần chỉ là cập nhật phần mềm mà trong một số trường hợp còn đòi thay đổi cấu hình và cách thức kết nối hệ thống.
Nếu trước đây, những cuộc tấn công mạng thường được nhắc đến cùng nguy cơ đánh cắp dữ liệu, lừa đảo tài chính hoặc làm tê liệt các hệ thống máy tính, thì các sự cố tại châu Âu cho thấy một hình thức gây thiệt hại khác. Tin tặc có thể tác động trực tiếp đến hoạt động vật lý của thiết bị, khiến hàng hóa bị phá hủy và hoạt động sản xuất, kinh doanh bị gián đoạn.
Ngoài hệ thống làm lạnh, những công nghệ tương tự còn hiện diện trong quản lý tòa nhà, cấp nước, năng lượng, kho bãi và vận tải.
Nguy cơ đối với chuỗi cung ứng và niềm tin xã hội
Ủy viên châu Âu phụ trách Nông nghiệp và Thực phẩm Christophe Hansen nhận định các sự cố vừa qua có dấu hiệu của hành vi cố ý gây gián đoạn nguồn cung và làm suy giảm niềm tin xã hội. Ông khẳng định an ninh lương thực của Liên minh châu Âu (EU) hiện chưa bị đe dọa, song lượng thực phẩm bị hư hỏng và những tổn thất mà doanh nghiệp phải gánh chịu là đáng quan ngại.
Trước hết là thiệt hại kinh tế. Việc hệ thống bảo quản lạnh bị can thiệp khiến doanh nghiệp phải tiêu hủy hàng hóa không còn bảo đảm chất lượng, đồng thời phát sinh chi phí sửa chữa thiết bị, kiểm tra an toàn và khôi phục hoạt động. Đối với những cơ sở bán lẻ quy mô nhỏ, tổn thất này có thể tạo ra sức ép tài chính đáng kể.
Trong khi đó, hệ thống phân phối thực phẩm hiện đại phụ thuộc vào chuỗi bảo quản và vận chuyển liên tục, đặc biệt đối với các mặt hàng tươi sống, đông lạnh. Nếu các sự cố xảy ra đồng thời tại nhiều địa điểm hoặc kéo dài, hoạt động điều phối hàng hóa có thể bị xáo trộn, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.
Không chỉ gây tổn thất vật chất, những cuộc tấn công còn đặt ra vấn đề về mức độ tin cậy của các dịch vụ thiết yếu. Giáo sư Awais Rashid nhận định, bên cạnh thiệt hại tài chính đối với doanh nghiệp, các sự cố còn có thể ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng về sự an toàn của chuỗi cung ứng thực phẩm. Theo ông, khi những hệ thống vốn được coi là ổn định và đáng tin cậy trở thành mục tiêu tấn công, niềm tin của người dân cũng có nguy cơ bị xói mòn.
Đây là khía cạnh khiến các vụ tấn công hệ thống làm lạnh tại siêu thị trở thành vấn đề đáng chú ý đối với công tác bảo đảm an ninh kinh tế và duy trì sự ổn định của chuỗi cung ứng.
Văn phòng công tố Bỉ thông báo đã mở một cuộc điều tra hình sự về các vụ tấn công nêu trên. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có bên nào đứng ra nhận trách nhiệm. Những nghi vấn liên quan đến yếu tố địa chính trị cũng được đặt ra. Dù vậy, khi chưa có kết quả điều tra, mọi suy đoán về sự tham gia của các nhóm tin tặc đều cần được xem xét thận trọng.
Một chi tiết khác thu hút sự chú ý là những sự cố tương tự từng được ghi nhận bên ngoài châu Âu. Hồi tháng 8, một số cơ sở bán lẻ phục vụ quân nhân tại Mỹ xuất hiện tình trạng tủ đông bất ngờ chuyển sang chế độ rã đông, khiến thực phẩm bị hư hỏng. Theo Reuters, Bộ Quốc phòng Mỹ đã xem xét khả năng các sự cố liên quan đến tấn công mạng và trao đổi thông tin với phía Pháp.
Trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp, Cơ quan An ninh mạng Quốc gia Anh (NCSC) cảnh báo việc sử dụng các công cụ tấn công mạng tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) có thể gia tăng đáng kể vào năm 2028. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng cho thấy công nghệ này liên quan đến các vụ tấn công hệ thống làm lạnh tại châu Âu.
Những sự cố trên đặt ra yêu cầu tăng cường bảo mật đối với các thiết bị kết nối Internet, từ kiểm soát quyền truy cập, cập nhật phần mềm đến xây dựng phương án vận hành dự phòng. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ và cơ quan chức năng nhằm kịp thời phát hiện, khắc phục các lỗ hổng bảo mật.
Nhìn rộng hơn, các vụ tấn công cho thấy an ninh mạng không còn chỉ là vấn đề bảo vệ dữ liệu, mà ngày càng gắn trực tiếp với hoạt động sản xuất, kinh doanh và cung ứng dịch vụ thiết yếu. Trong quá trình số hóa, nâng cao khả năng chống chịu trước các rủi ro công nghệ cần trở thành một phần quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh kinh tế.
