Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu (COP31) chính thức khai mạc tại thành phố Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 9/11 (giờ địa phương), mở đầu hai tuần thảo luận về các giải pháp ứng phó với tình trạng nóng lên toàn cầu.
Phát biểu tại phiên khai mạc, ông Simon Stiell, Thư ký điều hành Công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu, cảnh báo tốc độ triển khai các giải pháp hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cấp bách.
Theo báo cáo của Chương trình Môi trường LHQ (UNEP) công bố hồi tháng 10, thế giới đang đứng trước nguy cơ vượt ngưỡng tăng nhiệt 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất. Đây là giới hạn nhiệt độ được xác lập trong Thỏa thuận Paris năm 2015 nhằm hạn chế những tác động nguy hiểm của biến đổi khí hậu. Báo cáo đồng thời kêu gọi các quốc gia cắt giảm mạnh lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính để hạn chế mức độ nóng lên toàn cầu.
Những cảnh báo này càng trở nên đáng chú ý khi năm 2026 được dự báo sẽ nằm trong nhóm bốn năm nóng nhất từng được ghi nhận. Theo báo cáo của LHQ công bố ngày 9/11, hiện tượng El Niño mạnh đã làm gia tăng thêm tác động của tình trạng nóng lên toàn cầu, góp phần khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn biến nghiêm trọng hơn.
Trong năm qua, nhiều khu vực Tây Âu phải hứng chịu các đợt nắng nóng cực đoan, trong khi Nepal xảy ra vụ sụp đổ sông băng gây lũ lụt nghiêm trọng. Thảm họa này khiến hơn 1.450 người thiệt mạng và hàng nghìn người khác vẫn mất tích.
Đối với những quốc đảo ở Thái Bình Dương, nguy cơ biến đổi khí hậu không còn là vấn đề mang tính dự báo hay những mục tiêu nhiệt độ trên giấy tờ, mà đã trực tiếp đe dọa sự tồn tại của cộng đồng dân cư.
Bà Tina Stege, Đặc phái viên về khí hậu của COP31 của Quần đảo Marshall kiêm Đặc phái viên khu vực châu Đại Dương, nhấn mạnh việc hành động ngay lập tức có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với các quốc gia trong khu vực Thái Bình Dương.
“Đối với các quốc đảo Thái Bình Dương, đây không phải là cuộc thảo luận trừu tượng về các mục tiêu nhiệt độ. Đó là câu chuyện về con người, về cộng đồng và về những nơi chúng ta gọi là quê hương”, bà Tina Stege nói.
Thúc đẩy điện khí hóa, chuyển cam kết thành hành động
Với vai trò nước chủ nhà, Thổ Nhĩ Kỳ đặt mục tiêu đưa COP31 trở thành diễn đàn thúc đẩy những kết quả thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở các tuyên bố và cam kết chính trị.
Theo Văn phòng Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ, Tổng thống Tayyip Erdogan bày tỏ kỳ vọng hội nghị sẽ tạo ra những bước tiến cụ thể trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Ông Erdogan nhấn mạnh mục tiêu của Thổ Nhĩ Kỳ là xây dựng một hội nghị nơi các quốc gia chuyển những cam kết thành hành động thực tế, bởi đã đến lúc chấm dứt việc đưa ra những lời hứa chỉ tồn tại trên giấy tờ.
Một trong những trọng tâm được Chủ tịch COP31 xác định trong năm nay là thúc đẩy điện khí hóa hơn 1/3 nền kinh tế toàn cầu vào năm 2035, so với mức khoảng 1/5 hiện nay. Theo đó, nước chủ nhà kêu gọi các quốc gia ký cam kết ủng hộ mục tiêu mang tên “35 by 35”.
Về lý thuyết, việc mở rộng điện khí hóa có thể góp phần giảm phát thải khí nhà kính thông qua đẩy nhanh quá trình thay thế các thiết bị sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Những lĩnh vực được hướng tới bao gồm giao thông vận tải, hệ thống sưởi trong các tòa nhà, lò hơi, thiết bị nấu ăn và nhiều hoạt động sản xuất, tiêu dùng khác.
Chủ tịch COP31 Murat Kurum cho biết Thổ Nhĩ Kỳ muốn người dân có thể cảm nhận trực tiếp những kết quả từ các cuộc đàm phán khí hậu trong đời sống hằng ngày, thông qua các tòa nhà tiết kiệm năng lượng hơn, hệ thống giao thông công cộng sạch hơn, nguồn năng lượng có chi phí hợp lý và những cơ hội việc làm mới.
Tuy nhiên, sáng kiến điện khí hóa cũng đang vấp phải những ý kiến chỉ trích từ các tổ chức hoạt động vì khí hậu. Nguyên nhân là cam kết hiện nay chưa đặt ra yêu cầu bắt buộc lượng điện bổ sung phải được sản xuất từ các nguồn năng lượng phát thải carbon thấp.
Điều này làm dấy lên tranh luận về việc liệu điện khí hóa có thể được xem là tiến bộ thực chất trong ứng phó biến đổi khí hậu nếu nguồn điện phục vụ quá trình chuyển đổi vẫn chủ yếu được sản xuất từ than đá, dầu mỏ và khí đốt.
Đây được dự báo sẽ là một trong những vấn đề gây tranh luận tại COP31, khi các quốc gia vừa phải bảo đảm nhu cầu năng lượng ngày càng tăng, vừa phải thực hiện mục tiêu giảm phát thải.
Xung đột và an ninh năng lượng tạo thêm sức ép
Một trong những thách thức lớn đối với nỗ lực chuyển dịch năng lượng toàn cầu hiện nay là những biến động địa chính trị và xung đột vũ trang. Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran, cùng với chiến sự Nga - Ukraine, đã cho thấy những hệ lụy kinh tế từ sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt khi gián đoạn nguồn cung khiến giá năng lượng tăng cao và tạo thêm áp lực lạm phát.
Các tổ chức hoạt động vì khí hậu cho rằng việc mở rộng sử dụng năng lượng tái tạo là giải pháp quan trọng nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời củng cố an ninh năng lượng. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động, ngành công nghiệp dầu khí vẫn ghi nhận lợi nhuận lớn, trong khi một số quốc gia sở hữu nguồn dự trữ nhiên liệu hóa thạch tìm cách gia tăng sản lượng khai thác.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục vắng mặt tại hội nghị khí hậu năm thứ hai liên tiếp. Trước đó, chính quyền Mỹ đã thúc đẩy các chính sách nhằm tối đa hóa sản lượng dầu mỏ, khí đốt và than đá để ứng phó với những gián đoạn trên thị trường năng lượng.
Tại châu Á, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan và một số quốc gia khác cũng gia tăng sự phụ thuộc vào than đá hoặc triển khai các bước đi nhằm mở rộng sản xuất điện từ nguồn nhiên liệu này.
Ông John Holdren, chuyên gia Đại học Harvard, từng là cố vấn khoa học của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama, nhận định những biến động trên thị trường năng lượng đang khiến quan điểm tiếp tục duy trì mức sử dụng nhiên liệu hóa thạch cao có thêm sự ủng hộ tại một số quốc gia.
Dù vậy, quá trình triển khai năng lượng tái tạo trên thế giới vẫn tiếp tục được mở rộng, trong đó có sự đóng góp đáng kể từ các sản phẩm công nghệ sạch giá cạnh tranh của Trung Quốc.
Phát biểu tại COP31, ông Simon Stiell khẳng định năng lượng tái tạo là giải pháp rõ ràng để cải thiện an ninh năng lượng toàn cầu. Theo ông, những biến động về chi phí nhiên liệu hóa thạch trong năm nay đã tạo ra cú sốc trên phạm vi toàn cầu, tác động trực tiếp đến các hộ gia đình và làm gia tăng áp lực lạm phát.
Ông cũng cho biết việc triển khai các hệ thống năng lượng tái tạo đã giúp kinh tế toàn cầu tiết kiệm hàng trăm tỷ USD, qua đó cho thấy những lợi ích kinh tế của quá trình chuyển dịch năng lượng.
Bên cạnh những thách thức liên quan đến nhiên liệu hóa thạch và an ninh năng lượng, sự phát triển nhanh chóng của AI cũng đang tạo thêm sức ép đối với các mục tiêu khí hậu.
Việc mở rộng các trung tâm dữ liệu và hạ tầng phục vụ AI khiến nhu cầu điện năng toàn cầu tăng nhanh, đồng thời có nguy cơ làm gia tăng lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính nếu nguồn điện cung cấp vẫn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch.
Trước thực tế này, Thổ Nhĩ Kỳ dự kiến kêu gọi các chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức tham gia ký kết một cam kết về những nguyên tắc bảo đảm AI được phát triển và ứng dụng theo hướng bền vững.
