Tuy nhiên, những khác biệt sâu sắc về điều kiện chấm dứt chiến sự, cùng những dấu hiệu bất đồng trong quan hệ Mỹ - Ukraine, tiếp tục đặt ra thách thức đối với triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình.
Tín hiệu nối lại đối thoại giữa Nga, Mỹ và Ukraine
Điện Kremlin ngày 21/10 thông báo, Tổng thống Putin đã nhất trí nối lại tiến trình đàm phán hòa bình với Ukraine dưới sự trung gian của Mỹ sau cuộc gặp với Đặc phái viên Steve Witkoff tại thành phố St. Petersburg. Đây là lần thứ chín ông Witkoff gặp trực tiếp nhà lãnh đạo Nga trong khuôn khổ các nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột.
Cuộc gặp kéo dài gần ba giờ diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đẩy mạnh các nỗ lực thúc đẩy Nga và Ukraine đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Theo thông tin từ Điện Kremlin, vòng đàm phán ba bên tiếp theo có thể được tổ chức tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), với sự tham gia của các nhóm đàm phán Nga, Mỹ và Ukraine.
Nội dung trọng tâm của các cuộc trao đổi dự kiến là những biện pháp bảo đảm an ninh cho cả Nga và Ukraine sau khi chiến tranh kết thúc. Các cuộc đàm phán có thể bắt đầu từ ngày 10/11 hoặc sau thời điểm này. Đây sẽ là bước tiếp nối những nỗ lực ngoại giao do Washington thúc đẩy, sau vòng đàm phán gần nhất diễn ra hồi tháng 2.
Từ phía Ukraine, Tổng thống Volodymyr Zelensky ngày 21/10 khẳng định Kiev ủng hộ đề xuất của Mỹ về việc tổ chức đàm phán ba bên ở cấp độ các nhóm thương lượng trong thời gian sớm nhất, ưu tiên hoàn thành trước hoặc vào đầu tháng 11.
Phát biểu với các nhà báo qua ứng dụng WhatsApp trên đường trở về Kiev từ Na Uy, ông Zelensky cho biết đã trao đổi với các quan chức Mỹ sau cuộc gặp giữa ông Witkoff và Tổng thống Putin tại St. Petersburg. Theo nhà lãnh đạo Ukraine, Kiev nhận được thông tin rằng Moskva cũng ủng hộ việc tổ chức cuộc gặp ba bên ở cấp độ các nhóm đàm phán.
Ông Zelensky nhấn mạnh Ukraine sẵn sàng ủng hộ mọi đề xuất hướng tới ngừng bắn, chấm dứt chiến tranh, ngừng tấn công vào các mục tiêu năng lượng cũng như các sáng kiến nhân đạo. Tuyên bố này cho thấy Kiev vẫn để ngỏ khả năng thúc đẩy những bước đi cụ thể nhằm giảm cường độ xung đột, đồng thời tìm kiếm một khuôn khổ đàm phán có sự tham gia của cả Nga và Mỹ.
Trước đó, trong cuộc gặp tại Oslo, Na Uy, ông Witkoff đã trao đổi với Tổng thống Zelensky, lãnh đạo Phần Lan và Na Uy cùng đại diện châu Âu và NATO. Theo Đặc phái viên Mỹ, các cuộc thảo luận ghi nhận một mức độ tiến triển nhất định. Một quan chức Mỹ cho biết phía Ukraine đã đưa ra những ý tưởng và đề xuất mới.
Tuy nhiên, Điện Kremlin tỏ ra thận trọng hơn với kết quả cuộc gặp tại Oslo. Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov cho biết những nội dung được phía Mỹ truyền đạt về cuộc thảo luận với Ukraine chưa hoàn toàn đáp ứng kỳ vọng của Moskva. Sự khác biệt trong đánh giá của các bên cho thấy việc thống nhất chương trình nghị sự và điều kiện đàm phán vẫn là bài toán khó, ngay cả khi cả ba nước đều phát đi tín hiệu ủng hộ việc nối lại đối thoại.
Những bất đồng căn bản vẫn chưa được giải quyết
Dù triển vọng đàm phán được khơi lại, Nga và Ukraine vẫn còn cách biệt đáng kể về các điều kiện của một thỏa thuận hòa bình. Tổng thống Putin chưa cho thấy dấu hiệu rõ ràng về việc sẵn sàng điều chỉnh những mục tiêu cốt lõi của Moskva trong cuộc chiến.
Các yêu cầu chính của Nga bao gồm quyền kiểm soát hoàn toàn đối với vùng Donetsk ở miền Đông Ukraine, việc Ukraine không gia nhập NATO và một thỏa thuận hòa bình tổng thể thay vì chỉ đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời.
Những điều kiện này liên quan trực tiếp đến vấn đề lãnh thổ, định hướng an ninh và tương lai chiến lược của Ukraine. Trong khi đó, việc tìm kiếm một giải pháp được cả hai bên chấp nhận đòi hỏi các cuộc thương lượng phải xử lý đồng thời những vấn đề có tính chất nền tảng, thay vì chỉ tập trung vào việc tạm dừng các hoạt động quân sự.
Tổng thống Trump gần đây đã gia tăng sức ép đối với Kiev nhằm thúc đẩy một thỏa thuận. Ngày 20/10, ông tuyên bố Ukraine cần chấm dứt chiến tranh, nếu không sẽ phải đối mặt với “một điều rất tồi tệ”. Những phát biểu này phản ánh quyết tâm của Washington trong việc tìm kiếm một bước đột phá ngoại giao, nhưng cũng làm gia tăng lo ngại tại Kiev về khả năng Mỹ điều chỉnh mức độ hỗ trợ dành cho Ukraine.
Tại cuộc gặp với ông Putin, ông Witkoff cho biết đã mang theo một số tài liệu chứa những ý tưởng khác nhau về thỏa thuận hòa bình tiềm năng để Tổng thống Nga xem xét. Ông Jared Kushner, con rể của Tổng thống Trump, cũng muốn chuyển tới nhà lãnh đạo Nga một số đề xuất và sau đó tham gia cuộc trao đổi từ xa qua điện thoại.
Đáng chú ý, cuộc gặp còn có sự tham gia của ông Kirill Dmitriev, Đặc phái viên của Tổng thống Nga phụ trách các vấn đề đầu tư. Theo Điện Kremlin, hai bên đã thảo luận những dự án kinh tế chung quy mô lớn, trong đó có một số dự án được cho là đang tiến gần tới giai đoạn triển khai.
Những trao đổi này cho thấy Moskva và Washington không chỉ tập trung vào vấn đề Ukraine mà còn quan tâm đến khả năng mở rộng hợp tác song phương. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận kinh tế chưa đồng nghĩa với việc những bất đồng về chiến sự đã được thu hẹp.
Tổng thống Zelensky cho biết ông hy vọng có thể thảo luận những vấn đề then chốt liên quan đến việc chấm dứt chiến tranh trong một cuộc gặp ba bên với Tổng thống Putin và Tổng thống Trump. Dù vậy, Điện Kremlin nhiều lần nhấn mạnh rằng bất kỳ cuộc gặp trực tiếp nào giữa ông Putin và ông Zelensky cũng cần được các trợ lý chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước để bảo đảm có thể mang lại kết quả thực chất.
Quan hệ Mỹ - Ukraine đối mặt nhiều sức ép
Triển vọng đàm phán cũng diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Washington và Kiev xuất hiện những dấu hiệu căng thẳng. Đáng chú ý, quan hệ hai bên xấu đi đáng kể sau khi Tổng thống Trump thông báo thỏa thuận xuất khẩu dầu diesel với Nga hồi đầu tháng 10 nhằm góp phần hạ giá nhiên liệu tại Mỹ.
Chi phí nhiên liệu tăng cao sau khi Mỹ phát động các cuộc tấn công nhằm vào Iran đã gây sức ép đối với đảng Cộng hòa của ông Trump trước cuộc bầu cử quốc hội tháng 11. Trong bối cảnh đó, các quyết định liên quan đến chính sách đối ngoại, năng lượng và hỗ trợ Ukraine tiếp tục chịu tác động từ những biến động chính trị trong nước Mỹ.
Sau thỏa thuận dầu diesel, Ukraine phản ánh tình trạng gián đoạn trong một số hoạt động chia sẻ thông tin tình báo và việc sử dụng hệ thống vệ tinh quân sự Starshield. Tuy nhiên, ông Zelensky cho biết cuộc gặp tại Oslo ngày 20/10 đã đạt được thỏa thuận nhằm giải quyết những vấn đề này.
Ngày 21/10, tờ Wall Street Journal dẫn lời các quan chức Mỹ và những người am hiểu vấn đề đưa tin tỷ phú Elon Musk đã yêu cầu giảm tốc độ cung cấp một phiên bản dịch vụ vệ tinh Starlink dành cho mục đích quân sự trong tuần trước. Ukraine dựa vào hệ thống này để theo dõi các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong các lĩnh vực này cũng có thể ảnh hưởng đến năng lực tác chiến của Kiev, đồng thời làm gia tăng sức ép đối với chính quyền Ukraine trong quá trình thương lượng.
Trong khi đó, Tổng thống Putin sử dụng cuộc gặp với ông Witkoff để đề cập khả năng hợp tác với Washington trong những vấn đề khác. Theo Điện Kremlin, nhà lãnh đạo Nga cho biết Moskva có quan hệ với Tehran trong nhiều thập niên và nhiều lần đề nghị tận dụng mối quan hệ này để giải quyết những quan ngại của Mỹ về chương trình hạt nhân Iran. Ông Putin cho rằng một thỏa thuận với Tehran là khả thi và cần thiết.
Tổng thống Nga cũng đề xuất cung cấp lượng lớn phân bón cho Mỹ nhằm hỗ trợ nông dân nước này. Bên cạnh đó, hai bên thảo luận khả năng tổ chức cuộc gặp giữa ông Trump, ông Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Trung Quốc trong tháng 11 tới. Điện Kremlin cho biết Bắc Kinh đang chuẩn bị cho cuộc gặp mà Moskva mô tả là chưa từng có tiền lệ trong lịch sử.
Có thể thấy, các cuộc tiếp xúc Nga - Mỹ đang mở rộng sang nhiều vấn đề quốc tế và hợp tác kinh tế, bên cạnh nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho xung đột Ukraine.
Việc Nga và Ukraine cùng bày tỏ ủng hộ nối lại đàm phán ba bên là tín hiệu ngoại giao đáng chú ý sau nhiều tháng tiến trình trung gian bị gián đoạn. Tuy nhiên, khoảng cách về các điều kiện hòa bình, những bất đồng liên quan đến lãnh thổ và an ninh, cùng các biến động trong quan hệ Mỹ - Ukraine, vẫn là những trở ngại lớn. Khả năng đạt được bước đột phá sẽ phụ thuộc vào việc các bên có thể chuyển những tuyên bố thiện chí thành các đề xuất cụ thể và tìm được tiếng nói chung về một khuôn khổ hòa bình có thể chấp nhận được hay không.
