Sức ép đời sống trong lựa chọn của cử tri
Cuộc bầu cử ngày 3/11 sẽ xác định chủ nhân của toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 ghế Thượng viện Mỹ. Trong số các ghế Thượng viện được đưa ra bỏ phiếu, 33 ghế thuộc diện bầu định kỳ, hai ghế còn lại được bầu bổ sung tại Ohio và Florida.
Đảng Cộng hòa bước vào cuộc đua với quyền kiểm soát cả hai viện, riêng tại Thượng viện, tương quan là 53 ghế so với 47 ghế thuộc phe Dân chủ.
Mức độ quan tâm của công chúng đối với cuộc đua này thể hiện rõ qua làn sóng đi bầu sớm.
Dữ liệu từ Election Lab thuộc Đại học Florida ghi nhận hơn 54 triệu cử tri đã hoàn tất bỏ phiếu sớm qua thư hoặc trực tiếp, trong đó 23 bang ghi nhận số lượng vượt mức kỳ bầu cử giữa kỳ năm 2022.
Dù dữ liệu sơ bộ này có thể được thống kê nhanh, giới chuyên môn lưu ý kết quả chung cuộc tại các bang chiến trường có thể mất nhiều ngày kiểm đếm do tỷ trọng phiếu qua thư lớn và quy trình đối soát chặt chẽ.
Theo giới chuyên gia, dù Tổng thống Donald Trump không trực tiếp có tên trên lá phiếu, thành tích điều hành của chính quyền vẫn là một căn cứ để cử tri lựa chọn. Đảng Cộng hòa cần thuyết phục người dân tiếp tục ủng hộ chương trình đang thực hiện, còn đảng Dân chủ phải chứng minh khả năng đưa ra những giải pháp thay thế có tính khả thi.
Kinh tế là vấn đề nổi bật trong cuộc cạnh tranh này. Khảo sát mới công bố của Trung tâm Nghiên cứu Pew, thực hiện từ ngày 28/9 - 4/10, cho thấy 84% cử tri đăng ký coi kinh tế là yếu tố rất quan trọng đối với quyết định bỏ phiếu. Tỷ lệ này đạt 82% trong nhóm ủng hộ ứng viên Cộng hòa và 88% ở nhóm ủng hộ ứng viên Dân chủ.
Bức tranh kinh tế Mỹ hiện có những tín hiệu khác nhau. Theo ước tính sơ bộ của Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), GDP thực quý III tăng 3,4% theo tốc độ quy đổi cả năm. Trong khi đó, Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) ghi nhận chỉ số giá tiêu dùng tháng 9 tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước. Nền kinh tế tiếp tục mở rộng, nhưng sức ép lên chi tiêu gia đình vẫn hiện hữu.
Theo giới chuyên gia, điều này lý giải vì sao các chỉ báo vĩ mô tích cực chưa chắc tạo ra cảm nhận tương ứng trong đời sống. Người dân đánh giá tình hình qua khả năng trang trải tiền nhà, thực phẩm, chăm sóc sức khỏe và các hóa đơn thường xuyên. Lợi ích từ tăng trưởng cũng đến với từng nhóm thu nhập theo mức độ và thời điểm khác nhau.
Trao đổi với Reuters, ông Brian Jacobsen, chiến lược gia kinh tế trưởng tại Annex Wealth Management, phân biệt đánh giá về kinh tế tổng thể với cảm nhận tài chính cá nhân. Theo ông, yếu tố thứ hai có ảnh hưởng lớn hơn tới kết quả bầu cử.
Tuy nhiên, kinh tế không phải yếu tố duy nhất chi phối lá phiếu. Pew ghi nhận người ủng hộ ứng viên Cộng hòa coi trọng nhập cư và tội phạm hơn, trong khi nhóm ủng hộ Dân chủ dành sự quan tâm lớn hơn cho chăm sóc sức khỏe và giáo dục. Những khác biệt này khiến mỗi đảng phải giải quyết đồng thời yêu cầu huy động lực lượng ủng hộ và tiếp cận cử tri ngoài nền tảng truyền thống.
Cán cân Quốc hội và khả năng điều chỉnh chính sách
Kết quả bầu cử sẽ quyết định điều kiện triển khai chương trình nghị sự của Nhà Trắng trong hai năm cuối nhiệm kỳ của ông Trump. Tuy nhiên, tác động cụ thể phụ thuộc vào việc một đảng kiểm soát cả hai viện hay quyền lực lập pháp được phân chia, cũng như quy mô đa số mà bên thắng giành được.
Theo phân tích của Cơ quan Nghiên cứu Nghị viện châu Âu, nếu Dân chủ kiểm soát một viện, họ sẽ có khả năng định hình chương trình làm việc của các ủy ban, tác động tới quy trình lập pháp và tăng giám sát hành pháp. Trong khi đó, quyền kiểm soát Thượng viện còn ảnh hưởng đến việc phê chuẩn các đề cử nhân sự quan trọng.
Còn trường hợp Cộng hòa duy trì đa số ở cả hai viện, chính quyền sẽ tiếp tục có điều kiện thuận lợi hơn để thúc đẩy ưu tiên lập pháp. Dù vậy, đa số mong manh vẫn đòi hỏi sự thống nhất trong nội bộ. Những khác biệt giữa các nhóm nghị sĩ có thể ảnh hưởng tới tiến độ và nội dung chính sách.
Nếu quyền kiểm soát Quốc hội thay đổi, nhu cầu thương lượng với Nhà Trắng sẽ tăng lên. Nhưng điều đó không đồng nghĩa chương trình hiện hành lập tức bị đảo ngược. Tổng thống vẫn giữ quyền phủ quyết và những thẩm quyền hành pháp theo luật định.
Trong cuộc thảo luận do Nieman Foundation thuộc Đại học Harvard tổ chức trước bầu cử, ông Bill Barrow, một chuyên gia về phân tích chính trị lưu ý, rằng sự không hài lòng với Tổng thống Trump không tự động đồng nghĩa với sự ủng hộ mạnh mẽ dành cho Dân chủ. Theo ông, kết quả có thể phản ánh mong muốn thay đổi nhiều hơn là sự tán thành toàn diện đối với bên đối lập.
Thách thức sau bầu cử là xác định những lĩnh vực có thể đạt thỏa thuận, nhất là ngân sách và các biện pháp liên quan trực tiếp đến đời sống. Nếu quyền lực được phân chia giữa hai đảng, quá trình thương lượng có thể kéo dài, đồng thời tạo điều kiện để các đề xuất được xem xét từ nhiều phía. Hiệu quả phụ thuộc vào khả năng dung hòa ưu tiên và duy trì hoạt động của bộ máy.
Với các đối tác quốc tế, điều đáng theo dõi là tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách Mỹ. Những quyết định về ngân sách, thương mại và đối ngoại sẽ phụ thuộc cả tương quan quyền lực lẫn cách Nhà Trắng và Quốc hội xử lý bất đồng. Bởi vậy, tác động của cuộc bầu cử cần được đánh giá qua những quyết sách cụ thể sau đó, thay vì chỉ từ thay đổi về số ghế.
