An ninh kinh tế trở thành vấn đề trọng tâm
Diễn ra trong hai ngày 30–31/10 dưới sự chủ trì của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Hội nghị Ngoại trưởng G20 tập trung vào những thách thức tác động đồng thời tới an ninh và phát triển. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, chương trình hướng tới tăng cường hợp tác quốc tế, hỗ trợ thị trường mở và củng cố khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.
Phát biểu hôm 30/10, ông Marco Rubio cảnh báo các cuộc khủng hoảng kinh tế và địa chính trị đan xen đang đe dọa những nền tảng của trật tự kinh tế toàn cầu. Ngoại trưởng Mỹ đề cập sức ép đối với nguồn cung năng lượng, lương thực, thương mại và tự do hàng hải, kêu gọi chuyển lợi ích chung thành hành động thực tế.
Những ưu tiên này phản ánh mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế. Gián đoạn tại một tuyến vận tải có thể khiến chi phí giao hàng và bảo hiểm tăng lên, buộc doanh nghiệp điều chỉnh sản xuất. Khi nguồn cung nhiên liệu hoặc nguyên liệu thiếu ổn định, tác động tiếp tục lan tới giá hàng hóa và đời sống người dân.
Theo Bộ Ngoại giao Nhật Bản, phiên thảo luận đầu tiên tập trung vào tình hình Trung Đông, Ukraine và Ấn Độ Dương–Thái Bình Dương. Ngoại trưởng Toshimitsu Motegi nhấn mạnh yêu cầu giảm căng thẳng, khôi phục lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, đồng thời đề cập vai trò của xuất khẩu ngũ cốc từ các cảng Biển Đen đối với an ninh lương thực.
Ở phiên “Năng lượng và tăng trưởng kinh tế”, Nhật Bản đưa ra ba đề xuất gồm bảo đảm thương mại năng lượng tự do, minh bạch; tăng cường phối hợp về dự trữ dầu; mở rộng hợp tác giữa các nước sản xuất và tiêu thụ. Nước này cũng trình bày những sáng kiến củng cố dự trữ, đa dạng hóa nguồn năng lượng tại châu Á.
Theo giới chuyên gia, các đề xuất cho thấy vẫn tồn tại những lĩnh vực để tìm kiếm lợi ích giao nhau. Bên xuất khẩu cần thị trường ổn định, còn bên nhập khẩu muốn có nguồn cung đáng tin cậy. Tuy nhiên, nhu cầu ấy chưa đủ để bảo đảm nhất trí, bởi mỗi nước còn cân nhắc quan hệ đối ngoại, khả năng tiếp cận thị trường và những ưu tiên an ninh riêng.
Những khác biệt phủ bóng đồng thuận
Aljazeera dẫn thông tin từ các nhà ngoại giao tham dự cho hay, những vấn đề gây chia rẽ gồm xung đột Nga–Ukraine, căng thẳng Mỹ và Israel với Iran, thuế quan của Mỹ cùng các vấn đề liên quan đến Trung Quốc. Hội nghị vì thế dự kiến sử dụng tuyên bố của nước chủ trì để tổng hợp thảo luận thay cho thông cáo chung.
Với Ukraine, trở ngại nằm ở khác biệt về điều kiện an ninh và cách tiếp cận giải pháp chính trị. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov khẳng định Moskva không chấp nhận tình trạng Ukraine trở thành mối đe dọa quân sự đối với những lợi ích an ninh mà Nga coi là chính đáng. Trong khi đó, Nhật Bản nhấn mạnh mục tiêu hòa bình công bằng, lâu dài.
Khoảng cách này khiến việc thống nhất nội dung về xung đột trở nên khó khăn. Những câu chữ liên quan đến trách nhiệm, điều kiện chấm dứt giao tranh hay bảo đảm an ninh đều gắn với lập trường chính trị của các bên. Ngay cả khi cùng quan tâm tới xuất khẩu ngũ cốc và nguồn cung năng lượng, các thành viên vẫn phải vượt qua bất đồng về cách xử lý nguyên nhân gây gián đoạn.
Tại Trung Đông, bảo vệ hàng hải cũng gắn chặt với yêu cầu giảm căng thẳng quân sự. Nhật Bản đặt việc khôi phục lưu thông qua các eo biển trọng yếu trong mối liên hệ với ổn định khu vực. Điều đó cho thấy giải pháp kinh tế khó phát huy đầy đủ nếu nguy cơ an ninh tiếp tục tồn tại.
Thuế quan và chuỗi cung ứng tạo thêm một lớp khác biệt. Biện pháp được một chính phủ coi là cần thiết để bảo vệ sản xuất trong nước có thể làm tăng chi phí cho đối tác. Tương tự, đa dạng hóa nguồn cung giúp giảm phụ thuộc, nhưng quá trình chuyển đổi đòi hỏi vốn, hạ tầng và thời gian, dẫn đến khả năng làm thay đổi các quan hệ thương mại hiện có.
Trao đổi với Reuters, bà Heidi Crebo-Rediker, cựu chuyên gia kinh tế trưởng Bộ Ngoại giao Mỹ, nhận định cạnh tranh Mỹ–Trung Quốc sẽ làm sâu thêm sự phân hóa trong G20. Theo bà, đạt đồng thuận đầy đủ về những vấn đề chiến lược lớn sẽ rất khó khăn.
Nhận định này chỉ ra mâu thuẫn căn bản tại Atlanta, các thành viên cùng mong muốn giảm rủi ro, song lựa chọn của từng nước có thể tạo thêm bất định cho nước khác. Vì vậy, đàm phán phải xử lý cả hệ quả xuyên biên giới của chính sách, thay vì chỉ xác lập những mục tiêu khái quát.
Dư địa cho những bước đi cụ thể
Trong cuộc trao đổi với báo chí trước hội nghị, bà Elaine Dezenski, Giám đốc Trung tâm Quyền Kinh tế và Tài chính thuộc Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD), cho rằng Atlanta là phép thử về khả năng chuyển quan ngại chung thành hợp tác, kể cả khi khó đạt nhất trí toàn thể. Chuyên gia Max Meizlish thuộc FDD gợi ý tìm kiếm cam kết về kênh liên lạc và chia sẻ thông tin trước rủi ro chuỗi cung ứng.
Những đề xuất này hướng sự chú ý tới các phần công việc sau hội nghị. Cơ chế tham vấn có thể giúp nhận diện sớm gián đoạn và rút ngắn thời gian phản ứng. Hợp tác về dự trữ hoặc đa dạng hóa nguồn cung cần được nối tiếp bằng đầu tư và kế hoạch triển khai phù hợp.
Việc dự kiến ra tuyên bố chủ trì phản ánh giới hạn đồng thuận, bởi văn kiện này không mang ý nghĩa toàn bộ thành viên cùng nhất trí như thông cáo chung. Dù vậy, nó có thể ghi nhận những nội dung đã bàn và xác định vấn đề cần tiếp tục thương lượng trước Hội nghị thượng đỉnh G20, dự kiến diễn ra ngày 14–15/12 tại Miami, Mỹ.
Nhìn từ Atlanta, ưu tiên cấp thiết hiện nay là giữ các dòng lưu chuyển thiết yếu vận hành trong điều kiện bất ổn. Trách nhiệm của các nền kinh tế lớn nằm ở khả năng duy trì đối thoại, kiểm soát tác động từ quyết định riêng và triển khai phần việc có thể thống nhất. Đó là cơ sở để giảm bất định cho doanh nghiệp và hạn chế sức ép giá cả đối với người dân.
