Không bên nào giành được đa số cần thiết
Cuộc tổng tuyển cử tại Israel diễn ra trong bối cảnh tình hình an ninh khu vực tiếp tục phức tạp, cùng những tranh luận trong nước về chính sách an ninh, nghĩa vụ quân sự, cải cách tư pháp và các vấn đề kinh tế - xã hội.
Theo The Jerusalem Post cập nhật ngày 29/10, tỷ lệ kiểm phiếu đã đạt khoảng 91%, với khối ủng hộ Thủ tướng Benjamin Netanyahu được dự kiến giành 53 ghế, khối đối lập do cựu Tổng Tham mưu trưởng quân đội Gadi Eisenkot dẫn dắt có 48 ghế. Hai chính đảng Arab là Joint List và Ra’am được dự kiến nắm tổng cộng 19 ghế tại Quốc hội (Knesset) gồm 120 thành viên. Như vậy, cả hai khối lớn đều chưa đạt ngưỡng đa số 61 ghế.
Trong khi chờ kết quả hoàn tất, các bên đã phát đi những thông điệp về hướng thương lượng. Theo The Times of Israel dẫn truyền thông tiếng Hebrew, tối 28/10, ông Netanyahu trao đổi với Bộ trưởng An ninh quốc gia Itamar Ben Gvir và Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich, cam kết duy trì sự đoàn kết trong khối cánh hữu và các đảng tôn giáo.
“Chúng ta sát cánh và sẽ tiếp tục sát cánh”, Channel 14 dẫn lời ông Netanyahu nói với các đồng minh. Thông điệp được đưa ra giữa lúc xuất hiện thảo luận về khả năng đảng Likud (Phong trào Tự do Quốc gia) tìm kiếm đối tác ngoài liên minh hiện tại.
Về phía đối lập, ông Eisenkot - lãnh đạo đảng Yashar cho biết đã tiến hành nhiều cuộc gặp và trao đổi trong ngày 28/10. Viết trên mạng xã hội X, ông nhấn mạnh nhiệm vụ phía trước là mang lại thay đổi cho Israel và xây dựng một chính phủ cam kết thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Theo các chuyên gia thuộc Hội đồng Chính sách Trung Đông (MEPC), nghĩa vụ quân sự là một trong những vấn đề có thể gây khó khăn cho quá trình thương lượng liên minh. Trong khi các đảng tôn giáo muốn duy trì cơ chế miễn nhập ngũ cho nam giới Do Thái chính thống (Haredi), một số lực lượng khác chủ trương mở rộng trách nhiệm phục vụ quân đội.
Bài toán liên minh và vai trò của các đảng Arab
So với giai đoạn kiểm phiếu ban đầu, số ghế dự kiến của các đảng Arab tăng lên, mở rộng ảnh hưởng của những lực lượng này trong quá trình thương lượng. Theo số liệu được The Times of Israel dẫn lại, Joint List dự kiến giành 12 ghế và Ra’am có 7 ghế, đưa tổng số ghế của hai đảng lên mức cao chưa từng có.
Dù vậy, ảnh hưởng tại Quốc hội chưa đồng nghĩa với khả năng tham gia nội các. Những khác biệt về chính sách an ninh, vấn đề Palestine và quan điểm hợp tác giữa các đảng vẫn là trở ngại lớn.
Thủ tướng Netanyahu (phải) và lãnh đạo khối đối lập Gadi Eisenkot. Ảnh: Flash90
Lãnh đạo Joint List Yousef Jabareen ngày 28/10 cho biết lực lượng này có thể ủng hộ một chính phủ thay thế từ bên ngoài liên minh. Ông cũng không xem việc trực tiếp tham gia chính phủ là lựa chọn phù hợp trong hoàn cảnh hiện nay, viện dẫn xung đột tại Gaza và vấn đề các khu định cư ở Bờ Tây.
Lập trường của ông Yousef Jabareen mở ra một khả năng thương lượng cụ thể. Các đảng Arab không giữ vị trí trong nội các nhưng có thể hỗ trợ một chính phủ đối lập tại Quốc hội. Trở ngại nằm ở phía tiếp nhận sự ủng hộ, khi lãnh đạo khối đối lập Eisenkot đã phản đối việc dựa vào những lực lượng này trước bầu cử.
Tuy vậy, trong nội bộ phe đối lập, lãnh đạo đảng Dân chủ Yair Golan lại kêu gọi các đồng minh xem xét hợp tác với các đảng Arab. Ông nhấn mạnh lá phiếu của công dân tại những thành phố có đông người Arab có giá trị bình đẳng với lá phiếu ở các cộng đồng Do Thái. Về phía Joint List, ông Jabareen cũng tuyên bố sẵn sàng đàm phán, đề cao quan hệ hợp tác bình đẳng giữa người Do Thái và người Arab.
Trong khi đó, đảng Likud của ông Netanyahu mới đây cáo buộc có sai phạm bầu cử tại các điểm bỏ phiếu Arab và cho biết đang chuyển lời khai cùng tài liệu tới cơ quan chức năng. Đây là cáo buộc từ phía đảng của ông Netanyahu, các nguồn được dẫn chưa đưa ra kết luận xác nhận của cơ quan có thẩm quyền. Do đó, diễn biến này khiến bầu không khí hậu bầu cử thêm căng thẳng.
Một phương án khác là hợp tác giữa Likud và một số lực lượng đối lập. Tuy nhiên, khả năng này cũng gặp rào cản khi ông Eisenkot bác bỏ việc tham gia chính phủ dưới quyền ông Netanyahu, kể cả theo cơ chế luân phiên chức thủ tướng. Bởi vậy, bất kỳ sự điều chỉnh lớn nào về đối tác đều đòi hỏi các bên xem xét lại những cam kết đã đưa ra với cử tri.
Tổng thống thúc đẩy đối thoại
Trước tương quan lực lượng chưa tạo ra lối đi rõ ràng cho bên nào, Tổng thống Isaac Herzog ngày 29/10 kêu gọi các chính đảng nỗ lực ngăn kịch bản bầu cử lại.
Theo The Times of Israel, phát biểu tại Phủ Tổng thống ở Jerusalem, ông Herzog cho rằng các nhà lãnh đạo cần sẵn sàng cân nhắc lựa chọn trong quá trình tham vấn. Ông dự kiến tiếp nhận kết quả chính thức vào tuần tới và kết quả chính thức sẽ được công bố vào ngày 4/11.
Sau khi tham vấn các chính đảng, Tổng thống sẽ giao nhiệm vụ thành lập chính phủ cho một nghị sĩ được đánh giá có khả năng tập hợp sự ủng hộ. Người được chỉ định ban đầu có 28 ngày để thực hiện nhiệm vụ và có thể được gia hạn tối đa 14 ngày.
Nếu nỗ lực đầu tiên thất bại, Tổng thống có thể giao nhiệm vụ cho một ứng viên khác. Quy trình còn dành một cơ hội để đa số nghị sĩ đề xuất người thành lập chính phủ trước khi Israel phải tiến tới bầu cử lại. Trong thời gian chưa có nội các mới, chính phủ của ông Netanyahu tiếp tục điều hành với tư cách tạm quyền.
Israel từng trải qua giai đoạn bất ổn chính trị với năm cuộc bầu cử trong khoảng ba năm rưỡi trước tháng 11/2022, cho thấy những khó khăn trong việc xây dựng liên minh có thể kéo dài ngay cả khi kết quả bỏ phiếu đã được xác định.
Trong bối cảnh tình hình Trung Đông còn nhiều biến động, chính phủ tiếp theo của Israel sẽ phải giải quyết đồng thời các vấn đề an ninh, đối ngoại và kinh tế, bên cạnh yêu cầu duy trì sự đồng thuận trong nội bộ liên minh cầm quyền.
Những phát biểu sau bầu cử cho thấy các bên đã xác định ưu tiên, nhưng khoảng cách giữa những ưu tiên đó vẫn lớn. Ông Netanyahu muốn giữ các đồng minh hiện tại, ông Eisenkot theo đuổi thay đổi chính phủ, các đảng Arab tìm kiếm vai trò tương xứng với sự ủng hộ của cử tri. Các cuộc tham vấn do Tổng thống Herzog chủ trì sẽ là bước thử khả năng chuyển những lập trường riêng thành một thỏa thuận điều hành chung.
