Mỹ siết chặt các tuyến hậu cần của Iran
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) mới đây thông báo thành lập lực lượng đặc nhiệm mang tên “Lực lượng đặc nhiệm Cổng Sắt”, phối hợp với các cơ quan khác của Chính phủ Mỹ để ngăn chặn việc vận chuyển hệ thống vũ khí hiện đại, công nghệ lưỡng dụng, vật liệu thuộc diện trừng phạt và các nguồn thu bất hợp pháp qua biên giới trên bộ của Iran cũng như khu vực biển Caspi.
Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, cho biết lực lượng đặc nhiệm mới sẽ củng cố những kết quả đạt được từ chiến dịch phong tỏa hàng hải đối với Iran. Được đặt căn cứ tại Tampa, bang Florida, lực lượng đặc nhiệm đánh dấu bước mở rộng đáng chú ý trong chiến lược gây sức ép của Washington.
Ông Michael Mulroy, cựu quan chức quốc phòng Mỹ phụ trách Trung Đông, nhận định nhiệm vụ của lực lượng đặc nhiệm là xác định các tuyến vận chuyển vũ khí vào Iran, phương thức vận chuyển năng lượng của nước này và những mắt xích có thể bị cắt đứt nhằm hạn chế năng lực duy trì hoạt động quân sự của Tehran.
Theo ông Mulroy, nếu Tổng thống Donald Trump quyết định leo thang chiến sự, Mỹ có thể mở rộng các cuộc tấn công nhằm vào những mục tiêu kinh tế và cơ sở hạ tầng. Khác với chiến dịch “Epic Fury” trước đây, vốn tập trung chủ yếu vào mục tiêu quân sự, giai đoạn tiếp theo có thể hướng đến việc làm suy yếu năng lực tài chính và hậu cần của Iran.
Cùng ngày, CENTCOM thông báo lực lượng Mỹ đã vô hiệu hóa tàu chở hàng M/V Huda mang cờ Saint Kitts và Nevis tại vịnh Oman. Theo thông báo, sau khi yêu cầu thủy thủ đoàn rời khỏi khu vực bị nhắm mục tiêu, một máy bay quân sự Mỹ đã sử dụng vũ khí dẫn đường chính xác tấn công phần đuôi tàu, khiến con tàu mất khả năng hoạt động.
CENTCOM cho biết, kể từ khi triển khai các biện pháp thực thi phong tỏa hồi tháng 7, lực lượng Mỹ đã yêu cầu 147 tàu thương mại đổi hướng và vô hiệu hóa 5 tàu từ chối tuân thủ.
Căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng
Tình hình an ninh tại eo biển Hormuz và các khu vực ven biển phía Nam Iran tiếp tục diễn biến phức tạp. Ngày 7/11, hãng thông tấn IRNA của Iran đưa tin người dân trên đảo Qeshm nghe thấy hai tiếng nổ, trong khi nhiều vụ nổ khác được ghi nhận tại các thành phố Jask, Sirik và Bandar Abbas.
Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump xác nhận Mỹ tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào đảo Qeshm, nhưng mô tả đây chỉ là những đòn tấn công ở mức độ hạn chế. Hòn đảo này có vị trí chiến lược tại eo biển Hormuz.
Về phía Iran, quân đội nước này tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái MQ-9 Reaper do Mỹ sản xuất bằng một hệ thống mới. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng tuyên bố hệ thống phòng không đã đánh chặn một máy bay không người lái MQ-1, được cho là chiếc thứ 16 thuộc dòng máy bay này bị phá hủy kể từ khi chiến sự bùng phát.
Theo Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO), ít nhất 11 tàu đã bị tấn công tại khu vực trong và xung quanh eo biển Hormuz trong tuần kết thúc ngày 6/11, trong đó có 3 tàu bị chìm. Cơ quan này ghi nhận 88 vụ tấn công bằng đạn hoặc vật thể bay kể từ khi các hành động thù địch tái diễn vào đầu tháng 7, đồng thời cảnh báo phần lớn các vụ việc có thể chưa được báo cáo.
Hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz cũng suy giảm đáng kể. Trong tuần qua, có 170 lượt tàu đi ra và 155 lượt tàu đi vào eo biển, thấp hơn khoảng 65% so với mức trước xung đột. Phần lớn tàu thuyền vẫn bật hệ thống nhận dạng tự động (AIS) lựa chọn tuyến phía Bắc, gần bờ biển Iran, trong khi một số tàu tìm cách đi theo tuyến phía Nam, gần Oman, nhưng tắt hệ thống theo dõi.
Đáng chú ý, hải quân IRGC ngày 7/11 cho biết hai tàu chở dầu đã va phải thủy lôi gần eo biển Hormuz. Theo truyền hình nhà nước Iran, các tàu này đi qua khu vực được Tehran xác định là không an toàn khi hệ thống định vị bị tắt, sau đó bị hư hại nghiêm trọng và phải dừng hoạt động. Trong khi đó, Washington khẳng định các thủy lôi tại khu vực đã được rà phá.
Iran cảnh báo đáp trả, triển vọng ngoại giao mong manh
Tehran cũng phát đi những thông điệp cứng rắn về khả năng đáp trả. Ngày 7/11, người phát ngôn IRGC Hossein Mohebbi tuyên bố Iran đã dỡ bỏ giới hạn về tầm bắn tên lửa đạn đạo. Trong nhiều năm, nước này duy trì chính sách giới hạn tầm bắn khoảng 2.000km nhằm trấn an các quốc gia châu Âu rằng họ không nằm trong phạm vi mục tiêu.
Tuyên bố được đưa ra sau khi Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei yêu cầu lực lượng vũ trang đáp trả không khoan nhượng trước mọi mối đe dọa trong tương lai từ Mỹ và Israel. Ông Mohebbi cho biết lực lượng không quân - vũ trụ IRGC đã chuẩn bị những năng lực quốc phòng mới, có thể triển khai nếu một làn sóng tấn công quy mô lớn khác xảy ra. Iran cũng dự kiến sớm công bố thêm một cơ sở tên lửa ngầm.
Đáng chú ý, người phát ngôn IRGC đề cập khả năng Iran thay đổi học thuyết hạt nhân và tiến tới chế tạo vũ khí hạt nhân, cho biết nước này sẽ có những chuẩn bị cần thiết nếu đưa ra quyết định như vậy.
Trên truyền hình nhà nước, một số nhà phân tích quân sự Iran cũng cảnh báo Tehran có thể nhắm vào các cơ sở hạ tầng chiến lược của Israel nếu hệ thống cung cấp nước, điện và khí đốt của Iran bị tấn công.
Mặc dù vậy, các nỗ lực ngoại giao nhằm ngăn chặn chiến tranh toàn diện vẫn được thúc đẩy. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 7/11 cho biết ông đã trao đổi với 12 người đồng cấp trong vòng 48 giờ, trong đó có các nhà ngoại giao hàng đầu của Oman, Qatar, Arab Saudi và Pakistan.
Theo ông Araghchi, Tehran đã trình bày những lập trường cơ bản, bao gồm 7 yêu cầu liên quan đến việc mở lại eo biển Hormuz, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng cơ chế an ninh khu vực không có sự can thiệp của các cường quốc bên ngoài khu vực.
Trước đó, quan chức an ninh Iran Mohsen Rezaei đã chuyển tải những điều kiện tương tự trong chuyến thăm Nga và cuộc gặp Tổng thống Vladimir Putin ngày 5/11.
Những diễn biến trên cho thấy cuộc đối đầu Mỹ - Iran đang bước vào giai đoạn đặc biệt nhạy cảm. Việc Washington mở rộng phong tỏa, trong khi Tehran đe dọa gia tăng năng lực đáp trả, có thể tạo ra vòng xoáy leo thang khó kiểm soát. Trong bối cảnh hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn, các nỗ lực trung gian của Qatar và những quốc gia khu vực sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn một cuộc xung đột có nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng đối với an ninh Trung Đông và kinh tế toàn cầu.
