Dịch vụ thiết yếu bị thu hẹp vì thiếu kinh phí
Trong nhiều thập niên qua, UNRWA là nguồn hỗ trợ quan trọng đối với cộng đồng người tị nạn Palestine tại Lebanon. Tuy nhiên, tình trạng cắt giảm viện trợ và thiếu hụt ngân sách đang làm suy giảm đáng kể khả năng hoạt động của cơ quan này, đặc biệt sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định duy trì việc đóng băng nguồn tài trợ dành cho UNRWA từ tháng 2/2025.
Hệ quả là hàng loạt trường học, trung tâm y tế và phòng khám tại các khu tị nạn Palestine ở Lebanon buộc phải đóng cửa hoặc rút ngắn thời gian hoạt động. Người dân không chỉ mất đi những nguồn hỗ trợ thiết yếu mà còn phải đối mặt với tình trạng thiếu việc làm, chất lượng giáo dục suy giảm và khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ngày càng hạn chế.
Được thành lập từ năm 1949 và bắt đầu hoạt động năm 1950, UNRWA có nhiệm vụ hỗ trợ người tị nạn Palestine tại 5 khu vực gồm Dải Gaza, Bờ Tây (bao gồm Đông Jerusalem), Jordan, Lebanon và Syria. Tại Lebanon, khoảng 230.000 người Palestine sinh sống, phần lớn tập trung tại 12 khu tị nạn trên cả nước.
Cộng đồng người Palestine bắt đầu đến Lebanon lánh nạn từ năm 1948, khi khoảng 750.000 người Palestine phải rời bỏ nhà cửa. Sau nhiều thế hệ, phần lớn người Palestine tại Lebanon vẫn không có quốc tịch và trên thực tế bị hạn chế tiếp cận nhiều cơ hội việc làm. Họ không được hành nghề trong một số lĩnh vực như y khoa, luật, kỹ thuật và dược phẩm, khiến cộng đồng này trở thành một trong những nhóm dân cư dễ bị tổn thương nhất tại Lebanon.
Theo người phát ngôn UNRWA Fadi al-Tayyar, cơ quan này cần bổ sung khoảng 70-80 triệu USD để duy trì hoạt động trong năm 2026. Do thiếu kinh phí, kể từ tháng 2/2026, UNRWA đã phải cắt giảm 20% thời gian cung cấp dịch vụ.
Trong năm học 2026-2027, nhiều trường học do UNRWA quản lý buộc phải rút ngắn tuần học từ 5 ngày xuống còn 4 ngày. Hiện có hơn 35.000 học sinh theo học tại 58 trường của cơ quan này ở Lebanon, trong khi tại khu tị nạn Beddawi, miền Bắc nước này, 15 phòng học bổ sung cũng được đưa vào sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu học tập.
Tại khu tị nạn Bourj el-Barajneh, người dân cho biết phần lớn trường học trong khu vực đã phải đóng cửa. Những học sinh còn được đến trường phải học trong các lớp học đông đúc, có nơi lên tới 40 học sinh hoặc hơn trong một phòng.
Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến điều kiện học tập mà còn đặt ra nguy cơ gián đoạn giáo dục đối với một bộ phận lớn trẻ em Palestine, vốn phụ thuộc đáng kể vào hệ thống trường học của UNRWA.
Báo cáo hằng tháng của Quỹ Jafra, tổ chức phi lợi nhuận hỗ trợ các cộng đồng dễ bị tổn thương tại Lebanon, trong đó có người tị nạn Palestine, cảnh báo tình trạng thiếu hụt tài chính đang đe dọa các dịch vụ giáo dục, y tế, nước sạch và vệ sinh do UNRWA cung cấp. Theo tổ chức này, những khó khăn đó càng làm gia tăng áp lực đối với hàng triệu người tị nạn Palestine tại 5 khu vực hoạt động của cơ quan LHQ.
Khó khăn kinh tế kéo theo bất ổn xã hội
Lĩnh vực y tế cũng chịu tác động trực tiếp từ việc cắt giảm ngân sách. Báo cáo khẩn cấp tháng 6/2026 của UNRWA cho biết, trong tổng số 26 trung tâm và phòng khám chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Lebanon, chỉ còn 15 cơ sở hoạt động, trong khi 11 cơ sở đã phải đóng cửa.
Việc thu hẹp mạng lưới y tế khiến người tị nạn gặp thêm khó khăn trong tiếp cận các dịch vụ khám, chữa bệnh cơ bản. Đối với những gia đình có thu nhập thấp, khả năng tìm kiếm các dịch vụ thay thế bên ngoài hệ thống UNRWA cũng rất hạn chế.
Tình trạng này càng nghiêm trọng đối với những nhóm người tị nạn có hoàn cảnh pháp lý đặc biệt. Theo các ước tính, Lebanon hiện có khoảng 3.000-5.000 người Palestine không có giấy tờ tùy thân hợp lệ.
Bên cạnh đó, khoảng 19.000 người tị nạn Palestine từ Syria đang sinh sống tại Lebanon. Phần lớn trong số này từng rời Syria để chạy trốn cuộc xung đột kéo dài 13 năm tại quốc gia láng giềng.
Tuy nhiên, chính sách thay đổi tại Lebanon từ tháng 5/2024 đã khiến nhiều người Palestine đến từ Syria không thể gia hạn giấy phép cư trú. Điều này làm gia tăng nguy cơ họ bị bắt giữ, đồng thời gây thêm trở ngại trong tìm kiếm việc làm hợp pháp, đăng ký học tập và giải quyết các thủ tục hành chính dân sự.
Trong khi đó, tình trạng thất nghiệp và thiếu các nguồn hỗ trợ xã hội đang tạo ra những hệ lụy đáng lo ngại về an ninh trật tự tại các khu tị nạn.
Fadi Abu Halawa, cán bộ phụ trách an ninh của Quỹ Jafra tại Beirut, cho biết tình hình kinh tế của cộng đồng người Palestine hiện rất khó khăn, trong khi cơ hội việc làm ngày càng khan hiếm. Theo ông, báo cáo hằng tháng của tổ chức ghi nhận xu hướng gia tăng các hành vi phạm tội, cũng như tình trạng sử dụng và buôn bán ma túy tại những khu tị nạn.
Ông Abu Halawa cho rằng những vấn đề này có mối liên hệ trực tiếp với tình trạng suy thoái kinh tế và thiếu việc làm. Khi các nguồn hỗ trợ bị thu hẹp, người dân mất đi những điểm tựa quan trọng, trong khi các vấn đề xã hội ngày càng tích tụ.
Nguy cơ di dời gia tăng tại các khu tị nạn miền Nam
Bên cạnh những khó khăn kinh tế và xã hội, cộng đồng người tị nạn Palestine tại Lebanon còn chịu tác động từ cuộc xung đột giữa Israel và Lebanon. Trong số 12 khu tị nạn Palestine tại nước này, có 5 khu nằm ở miền Nam, khu vực đã nhiều lần hứng chịu các cuộc tấn công và tình trạng người dân phải di dời.
Theo các thông tin được đề cập trong báo cáo của Quỹ Jafra, trong tháng 2/2026, các cuộc tấn công của Israel trên khắp Lebanon đã khiến 12 người thiệt mạng, trong đó có 2 người tại khu tị nạn Ein el-Hilweh ở thành phố Sidon, khu tị nạn Palestine lớn nhất Lebanon.
Trước đó khoảng 3 tháng, một cuộc tấn công khác của Israel tại khu vực đông dân cư này đã khiến ít nhất 13 người thiệt mạng, trong đó có 11 trẻ em.
Báo cáo tháng 10 của Quỹ Jafra cảnh báo tình hình an ninh tại các khu tị nạn đang trở nên bất ổn trong bối cảnh Israel gia tăng các hoạt động quân sự tại miền Nam Lebanon. Người dân lo ngại các chiến dịch quân sự có thể tiến sát những khu tị nạn, dẫn đến một làn sóng di dời mới.
Nguy cơ xung đột, tình trạng thất nghiệp, thiếu hụt viện trợ và sự suy giảm các dịch vụ công đang khiến cuộc sống của người tị nạn Palestine tại Lebanon ngày càng bấp bênh. Đối với những người đã trải qua nhiều thế hệ sống trong cảnh không quốc tịch và phụ thuộc vào các chương trình cứu trợ quốc tế, việc UNRWA phải thu hẹp hoạt động đồng nghĩa với sự mất đi một trong những nguồn hỗ trợ quan trọng nhất.
Trong bối cảnh đó, những lời kêu gọi bổ sung ngân sách cho UNRWA không đơn thuần nhằm duy trì hoạt động của một cơ quan cứu trợ, mà còn gắn trực tiếp với khả năng tiếp cận giáo dục, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm những điều kiện sống cơ bản của hàng trăm nghìn người Palestine tại Lebanon. Nếu tình trạng thiếu hụt tài chính tiếp tục kéo dài, những hệ lụy hiện nay có nguy cơ lan rộng, làm trầm trọng thêm các vấn đề kinh tế, xã hội và an ninh tại những khu tị nạn vốn đã phải đối mặt với nhiều thách thức trong thời gian dài.
