Ông Mohsen Rezaee, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran mới đây tuyên bố, đối với nước này, eo biển Hormuz còn quan trọng hơn hàng chục quả bom hạt nhân. Theo giới chuyên gia, phát ngôn này phần nào củng cố thông tin về học thuyết quân sự mới của Iran, trong đó coi đóng cửa Hormuz là một trong hai phản ứng không thể thương lượng với bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào lãnh thổ hoặc lợi ích của Tehran.
Trong gần 25 năm, chương trình hạt nhân luôn là trung tâm của cuộc đối đầu Mỹ-Iran. Các nước phương Tây cáo buộc Iran tìm cách chế tạo bom hạt nhân, và do đó, các vòng đàm phán, lệnh trừng phạt và cả các chiến dịch quân sự đều xoay quanh mục tiêu ngăn Tehran tiến gần khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân.
Về phần mình, Tehran khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ nhằm mục đích hòa bình, dân sự. Tuy vậy, theo Internazionale, sau nhiều tháng xung đột và đàm phán, giới lãnh đạo Iran dường như cho rằng giá trị răn đe của hồ sơ hạt nhân đã suy giảm rõ rệt.
Reuters dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran hôm 12/7 cho biết, Tehran hiện xem việc kiểm soát eo biển Hormuz là tài sản chiến lược quan trọng hơn nhiều so với chương trình hạt nhân. Theo đánh giá của họ, eo biển Hormuz mới là "át chủ bài" có thể tạo sức ép tức thời lên Washington và các đồng minh.
Điều này giải thích vì sao tuyên bố gây chú ý mới nhất của ông Mohsen Rezaee, cố vấn của Lãnh tụ Tối cao Iran không nhắc tới uranium hay tên lửa, mà nhấn mạnh giá trị của tuyến hàng hải chiến lược.
"Nước Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ bảo vệ eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải chiến lược, là một trong những trụ cột răn đe của Iran, đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh và lợi ích của quốc gia. Eo biển Hormuz thậm chí còn quan trọng hơn hàng chục quả bom hạt nhân".
Trong điều kiện bình thường, Hormuz là huyết mạch nối các nhà sản xuất năng lượng lớn tại vùng Vịnh với thị trường thế giới, chiếm tới 1/5 lượng dầu mỏ được tiêu thụ trên toàn cầu thường xuyên đi qua. Nhưng trong một cuộc đối đầu quân sự, đặc điểm địa lý của tuyến đường này lại trở thành lợi thế chiến lược của Iran.
Đây là điểm khác biệt căn bản giữa lá bài Hormuz và chương trình hạt nhân. Khả năng hạt nhân tạo ra sức răn đe dài hạn, nhưng thường đi kèm quá trình phát triển kéo dài, những giới hạn kỹ thuật. Trong khi đó, bất ổn tại Hormuz có thể lập tức tác động đến giá dầu, hoạt động vận tải biển và chuỗi cung ứng của nhiều nền kinh tế.
Trong nhiều bài phân tích quốc tế từ các trang báo lớn, eo biển Hormuz hiện được coi là “vũ khí vàng” của Tehran.
Tờ Internazionale cho rằng, việc Hormuz trở thành trọng tâm chiến lược đặt Mỹ trước bài toán phức tạp hơn so với khi Washington chủ yếu tập trung vào các cơ sở hạt nhân của Iran.
Các cơ sở hạt nhân, kho tên lửa hay căn cứ quân sự thường là những mục tiêu cố định, có thể được theo dõi bằng vệ tinh và đưa vào kế hoạch tấn công. Ngược lại, việc bảo đảm an toàn lâu dài cho một tuyến hàng hải có hàng trăm tàu thuyền qua lại đòi hỏi sự hiện diện quân sự liên tục trên biển và trên không.
Iran sở hữu nhiều phương tiện có thể được sử dụng trong không gian tác chiến này, từ tên lửa chống hạm, xuồng cao tốc đến máy bay không người lái. Các phương tiện trên có thể được phân tán dọc bờ biển, khiến việc vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực gây gián đoạn của Tehran trở nên khó khăn.
Ngay cả khi duy trì ưu thế quân sự vượt trội, không bên nào có thể bảo đảm rằng mọi tàu thương mại đều được bảo vệ tuyệt đối. Chỉ một vụ tấn công cũng có khả năng khiến các hãng vận tải trì hoãn hành trình và thị trường năng lượng phản ứng.
Mỹ đã nhiều lần tấn công các radar ven biển và những hệ thống quân sự của Iran sau các vụ phóng máy bay không người lái hoặc đe dọa tàu thuyền gần Hormuz. Tuy nhiên, thực tế chứng minh rằng các cuộc không kích như vậy sẽ có thể tạo ra vòng xoáy trả đũa mới, trong đó Iran mở rộng mục tiêu sang các căn cứ hoặc lợi ích của Mỹ tại vùng Vịnh.
Các chuyên gia của Internazionale nhấn mạnh, tuyên bố của ông Mohsen Rezaee cùng diễn biến xung đột những tháng gần đây cho thấy, rằng hồ sơ hạt nhân và vấn đề Hormuz đang được Tehran sắp xếp theo một thứ tự ưu tiên mới. Cụ thể, đó là sự gia tăng rõ rệt vai trò của Hormuz trong tư duy an ninh của Tehran.
Tuy nhiên, sẽ là quá sớm nếu kết luận Iran đã hoàn toàn thay thế chiến lược hạt nhân bằng chiến lược hàng hải.
Giới học giả phân tích, hai công cụ này có thể được Tehran sử dụng song song và phục vụ những mục tiêu khác nhau. Chương trình hạt nhân cung cấp khả năng răn đe chiến lược dài hạn, trong khi Hormuz mang lại công cụ gây sức ép trực tiếp và tức thời.
Khi kết hợp hai yếu tố, Iran có thể đạt được lợi thế trên bàn đàm phán với Mỹ, đồng thời về nhiều vấn đề, từ các lệnh trừng phạt, quyền làm giàu uranium đến cơ chế bảo đảm an ninh hàng hải tại vùng Vịnh.
Cũng vì vậy, tuyên bố Hormuz “quan trọng hơn hàng chục quả bom nguyên tử” nên được nhìn nhận trước hết như một thông điệp chiến lược. Iran muốn khẳng định rằng ngay cả khi chương trình hạt nhân bị hạn chế hoặc các cơ sở quân sự bị tấn công, nước này vẫn sở hữu một công cụ đủ sức tác động đến lợi ích của Mỹ và nền kinh tế toàn cầu.
Rõ ràng, giá trị răn đe của tuyến đường thủy này là rất lớn, nhưng cái giá phải trả nếu sự răn đe thất bại cũng có thể sẽ lớn không kém. Việc biến một tuyến hàng hải quốc tế thành chiến trường thường trực có thể làm gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm.
Trong một diễn biến mới nhất, hãng thông tấn Nour News của Iran đưa tin, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã bắt đầu giai đoạn đầu tiên của chiến dịch đáp trả các cuộc không kích mới nhất của Mỹ nhằm vào các căn cứ quân sự ven biển của Iran.
Theo IRGC, các đòn tấn công của Mỹ diễn ra sau khi hải quân nước này chặn hai tàu trên eo biển Hormuz với cáo buộc các tàu tắt hệ thống nhận dạng, di chuyển trái phép và gây mất an toàn hàng hải.
IRGC nêu rõ, đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nhiều mục tiêu tại căn cứ không quân Sheikh Isa (Bahrain), trong đó có cơ sở bảo dưỡng trực thăng, khu vực được cho là chứa máy bay tuần tra hàng hải P-8 và một trung tâm chỉ huy máy bay không người lái của quân đội Mỹ.
Tại Kuwait, lực lượng này tuyên bố đã phá hủy các bồn chứa nhiên liệu, hệ thống phòng không Patriot tại căn cứ Ali Al-Salem, một hệ thống radar chiến lược tại căn cứ Ahmed Al-Jaber và các bệ phóng hỏa lực HIMARS.
IRGC khẳng định chiến dịch vẫn đang tiếp diễn, cảnh báo Mỹ không tiếp tục can dự vào tình hình tại Hormuz, đồng thời tuyên bố sẽ không chấp nhận sự hiện diện hay can thiệp của các lực lượng quân sự nước ngoài tại tuyến hàng hải chiến lược này.
Theo giới chuyên gia, những diễn biến gần đây liên quan tới xung đột Trung Đông phản ánh sự gia tăng rõ rệt vai trò của Hormuz trong tư duy an ninh của Tehran. Ảnh: Tasnim
