Cơ quan Giám sát Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU) ngày 13/10 công bố báo cáo cho biết nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực Nino 3.4 ở Thái Bình Dương, nơi được sử dụng để theo dõi hiện tượng El Niño, đạt 29,7 độ C trong tháng 9/2026, vượt mức đỉnh quan sát được trong những đợt El Niño mạnh vào các năm 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016.
Theo Copernicus, nhiệt độ bề mặt nước biển trung bình toàn cầu trong tháng 9 đạt 21,05 độ C, cao nhất từng ghi nhận trong tháng này và vượt mức 20,92 độ C của tháng 9/2023. Nhiệt độ không khí bề mặt trung bình toàn cầu đạt 16,27 độ C, đưa tháng 9 vừa qua trở thành tháng 9 nóng thứ hai trong lịch sử, cao hơn 1,63 độ C so với mức trung bình thời kỳ tiền công nghiệp 1850-1900.
Giám đốc Copernicus Carlo Buontempo cảnh báo El Niño mạnh lên có thể khiến chuỗi tháng có nhiệt độ vượt ngưỡng 1,5 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp kéo dài sang năm 2027. Các chuyên gia cũng dự báo hiện tượng này có khả năng góp phần đẩy nhiệt độ toàn cầu lên mức kỷ lục mới trong năm tới.
Trong khi đó, Cơ quan Khí tượng Nhật Bản nhận định hiện tượng El Niño đã đạt cường độ mạnh nhất từng được ghi nhận, với nhiệt độ tại khu vực giám sát cao hơn mức trung bình 4 độ C. Đợt El Niño lần này dự kiến kéo dài đến đầu mùa Hè 2027, tác động mạnh đến Nam Mỹ, châu Phi và châu Á.
El Niño hình thành khi các điều kiện khí quyển và đại dương tại vùng xích đạo trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương thay đổi, khiến nhiệt độ mặt biển tăng cao, đồng thời làm biến đổi các mô hình gió, áp suất và lượng mưa trên phạm vi toàn cầu. Hệ quả là một số khu vực phải đối mặt với hạn hán, nắng nóng kéo dài, trong khi những nơi khác có nguy cơ gia tăng mưa lớn và lũ lụt.
Về tác động trực tiếp, Đông Nam Á nằm trong nhóm khu vực dễ bị tổn thương trước tác động của El Niño do phụ thuộc đáng kể vào lượng mưa theo mùa để phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và bảo đảm nguồn nước sinh hoạt. Nguy cơ này càng đáng lo khi nhiều quốc gia đang chịu sức ép từ giá năng lượng tăng cao và nguồn cung phân bón thiếu ổn định do xung đột tại Trung Đông.
Theo PBS News, mùa mưa tại phần lớn Đông Nam Á thường kéo dài từ tháng 6 đến tháng 10, đóng vai trò quan trọng trong việc bổ sung nước cho hồ chứa, cung cấp nước tưới và duy trì độ ẩm của đất. Ba nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới là Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan đều nằm trong số những quốc gia có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi hiện tượng El Niño.
Nếu lượng mưa suy giảm, nông dân có thể phải trì hoãn gieo trồng lúa gạo, thu hẹp diện tích canh tác hoặc chuyển sang loại cây trồng ít phụ thuộc nước hơn. Những điều chỉnh này có nguy cơ làm giảm sản lượng nông nghiệp, đẩy chi phí sản xuất tăng cao và gây sức ép lên giá lương thực trên toàn cầu.
Không chỉ lúa gạo, nguồn cung dầu cọ cũng đứng trước rủi ro. Indonesia và Malaysia cung cấp khoảng 85% sản lượng dầu cọ toàn cầu, loại nguyên liệu được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực thực phẩm, mỹ phẩm và nhiều sản phẩm tiêu dùng.
Bên cạnh cây trồng, ngành thủy sản cũng có nguy cơ suy giảm sản lượng khi lượng mưa giảm, nhiệt độ tăng và mực nước sông xuống thấp. Zeb Hogan, nhà nghiên cứu thuộc Đại học Nevada, Reno, Mỹ, lo ngại các sức ép chồng chất có thể khiến hệ sinh thái Mekong suy yếu, làm giảm khả năng cung cấp thực phẩm cho những cộng đồng phụ thuộc vào dòng sông.
Tác động kết hợp đối với nông nghiệp, thủy sản và nguồn nước có thể khiến nhiều cộng đồng đối mặt với nguy cơ thiếu lương thực, đặc biệt tại những khu vực vốn dễ bị tổn thương trước các cú sốc khí hậu.
Trong dự báo được Guardian đăng tải tháng trước, sản lượng lúa trong khu vực Đông Nam Á có thể sẽ sụt giảm từ 8 đến 10% trong năm nay. Các nhà phân tích tại Goldman Sachs ước tính El Niño có thể đẩy giá một số mặt hàng lương thực tăng hơn 15%.
Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cho biết, những thay đổi thời tiết do đợt El Niño lần này được dự báo sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến mùa màng, làm gia tăng nguy cơ có thêm 49 triệu người trên toàn thế giới rơi vào tình trạng thiếu lương thực trong năm 2027.
Những hệ lụy này đặc biệt đáng lo ngại đối với trẻ em, nhóm dễ chịu tác động khi nguồn cung thực phẩm suy giảm và điều kiện sống trở nên khó khăn hơn. “Đối với hàng triệu trẻ em trên khắp châu Á và Thái Bình Dương, hiện tượng El Niño có nguy cơ trở thành một cuộc khủng hoảng nữa chồng chất lên những áp lực đa chiều vốn đã ảnh hưởng đến cuộc sống của các em”, ông Sanjay Wijesekera, Giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNICEF, nhận định.
