Giữ hồn văn hóa cho các đô thị thông minh

Với mục tiêu trở thành quốc gia số vào năm 2030 và nước thu nhập cao vào năm 2050, Việt Nam đang đứng trước cơ hội thay đổi tư duy về đổi mới sáng tạo số, không chỉ về tiến bộ kỹ thuật mà còn về hành động văn hóa. Trong quá trình chuyển mình thành một xã hội thông minh (hiện có 3 địa phương là Hà Nội, Hội An và Đà Lạt (cũ) đã được UNESCO trao danh hiệu "Thành phố sáng tạo"… làm sao để vừa phát triển vừa gìn giữ được hồn dân tộc là yêu cầu và cũng là thách thức của không ít thành phố của Việt Nam.

Văn hóa số: Nền tảng cho thành phố thông minh

Theo thống kê, số người dùng internet tại Việt Nam tăng từ 36 triệu người (năm 2014) lên 88 triệu người (năm 2024) và dự kiến sẽ vượt mốc 100 triệu người vào năm 2027. Sự phổ cập internet rộng rãi là nguyên nhân chính mang tới sự phát triển nhanh chóng của xã hội số. Ở nhiều nơi trên cả nước, đặc biệt là các thành phố, lối sống số đã dần trở nên quen thuộc với nhiều người dân. Lĩnh vực văn hóa không nằm ngoài dòng chảy mạnh mẽ ấy.

b.jpg -0
Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một điểm đến hấp dẫn cho du khách khi đến Hà Nội - Thành phố sáng tạo

GS.TS Từ Thị Loan, nguyên Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam cho rằng, chuyển đổi số ngành văn hóa không chỉ hướng tới hiệu quả kinh tế hay tự động hóa, mà chú trọng bảo tồn, phát huy giá trị bản sắc, chiều sâu lịch sử, văn hóa, truyền thống, các hình thức biểu đạt sáng tạo. Như vậy, chuyển đổi số là công cụ nâng cao hiệu quả toàn bộ quá trình gìn giữ, lan tỏa, đổi mới và phát triển văn hóa.

Thành công của chiến lược phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào việc triển khai công nghệ từ trên xuống, mà còn nằm ở khả năng thích nghi văn hóa từ mỗi đơn vị, địa phương và những sáng kiến đổi mới do người dân khởi xướng. Đô thị thông minh được thiết kế không chỉ để tối ưu hóa dữ liệu, mà còn để nâng cao trải nghiệm con người - đảm bảo rằng công nghệ sẽ làm giàu thêm, chứ không phải phai mờ đi bản sắc địa phương, khả năng sáng tạo và giá trị văn hóa.

Tại cuộc hội thảo "Chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa", bà Nguyễn Liên Hương, Phó giám đốc Trung tâm Hoạt động văn hóa khoa học Văn Miếu cho biết, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số như số hóa tài liệu, hiện vật và hệ thống tham quan (áp dụng vé điện tử, sử dụng mã QR cho tài liệu…), xây dựng cơ sở dữ liệu 3D... Bên cạnh đó ứng dụng công nghệ bóc tách, số hóa các hoa văn cổ trên hiện vật, trên các hạng mục kiến trúc để thiết kế sản phẩm lưu niệm đặc trưng, mang dấu ấn riêng của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đáp ứng nhu cầu đa dạng của du khách. Nhờ vậy, hàng năm nơi đây đón hàng triệu lượt khách đến tham quan, tạo nguồn thu phục vụ tái đầu tư, tu bổ di tích và đóng góp cho ngân sách Nhà nước.

Thực tế hiện nay, hầu hết các ngành, các lĩnh vực trong văn hóa như nghệ thuật biểu diễn, di sản, du lịch, triển lãm, âm nhạc… đều hòa nhịp trong công tác chuyển đổi số, dành sự ưu tiên đầu tư thích đáng vào việc ứng dụng công nghệ. Ví dụ như ở lĩnh vực bảo tàng, việc số hóa hiện vật và từng bước chuyển đổi số được xem là bước tiến quan trọng để vừa lưu giữ, bảo tồn di sản, vừa mang đến trải nghiệm mới trong trưng bày tác phẩm. Nhân kỷ niệm 50 năm Ngày thống nhất đất nước, Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh thử nghiệm số hóa hai phòng trưng bày "Bảo vật quốc gia" ("Vườn xuân Trung Nam Bắc" của họa sĩ Nguyễn Gia Trí và "Thanh niên thành đồng" của họa sĩ Nguyễn Sáng). Hai tác phẩm bảo vật quốc gia chất liệu sơn mài này được tái hiện qua công nghệ thực tế ảo (VR) và diễn hoạt bằng AI, tạo trải nghiệm mới mẻ, ấn tượng cho công chúng. Gần đây, các nhà khảo cổ đã sử dụng công nghệ hình ảnh 3D để lưu trữ và tái hiện các hiện vật tại di chỉ Vườn Chuối (Hà Nội). Trong không gian ba chiều từ hố khai quật mà công nghệ trợ giúp, đã thu thập được tối đa các dữ liệu chân thực phục vụ công tác nghiên cứu.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò ở Hà Nội đã triển khai hệ thống thuyết minh tự động qua mã QR từ năm 2019. Với công nghệ này, khách tham quan chỉ cần sử dụng điện thoại cá nhân để quét mã và lựa chọn ngôn ngữ, nghe thuyết minh về từng hiện vật mà không cần hướng dẫn viên trực tiếp. Bên cạnh mã QR, các công nghệ khác như thực tế ảo (VR), mô phỏng (3D) và màn hình cảm ứng đang được nhiều bảo tàng áp dụng mạnh mẽ. Tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam, nhiều hiện vật được số hóa, xây dựng bảo tàng 3D về cuộc đời Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đặc biệt, nhiều trò chơi giả tập lái xe tăng, điều khiển máy bay hay trải nghiệm trận đánh mô phỏng tại đây đã giúp người xem có được trải nghiệm thú vị.

Đô thị thông minh: lấy con người làm gốc

Theo PGS Lim Kok Yoong (Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam) hầu hết các đề án về đô thị thông minh hiện nay đều tập trung vào việc nâng cao chất lượng sống thông qua công nghệ. Từ giao thông nhanh hơn, các hệ thống thông minh hơn đến dịch vụ hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nếu thiếu chiều sâu văn hóa, những tầm nhìn này có nguy cơ trở thành "vỏ rỗng công nghệ", tức là hiệu quả trên bề mặt nhưng lại thiếu tính nhân văn, vốn là yếu tố khiến các thành phố trở nên đáng sống. Trong một xã hội đầy rẫy thuật toán thì chính những người kể chuyện, nghệ sĩ và các nhà thiết kế sẽ giúp con người cảm thấy gắn kết. Điều giúp Việt Nam nổi bật không chỉ có chuyển đổi số mà là cam kết giữ yếu tố con người ở vị trí trung tâm. Bởi lẽ, một đô thị thực sự thông minh là một đô thị lấy con người làm gốc. Ở đó, trong văn hóa số, đặt sự trải nghiệm, an toàn và quyền lợi của con người lên hàng đầu nhằm đảm bảo công nghệ phục vụ con người chứ không phải ngược lại.

Theo các chuyên gia, việc phát triển con người Việt Nam trong tương lai không chỉ trở thành công dân số, mà còn là những người đầy đủ tri thức và ý thức văn hóa rõ ràng là điều hoàn toàn khả thi. Bởi lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước, người Việt mang trong mình khả năng dám nghĩ dám làm, tiếp thu nhanh sự văn minh, dù cập nhật công nghệ hiện đại nhưng vẫn giữ được cội rễ. Nhiều địa phương, trong quá trình phát triển, ngoài mục tiêu tăng trưởng kinh tế, an sinh… đã bắt đầu đánh giá đúng vai trò của các giá trị tinh thần.

Mới đây, lần đầu tiên, thành phố Hà Nội đưa chỉ số "Hạnh phúc" vào văn kiện Đại hội Đảng bộ Thành phố lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2025 - 2030). Mục tiêu này nhấn mạnh việc lấy người dân làm trung tâm, hướng đến một thủ đô văn minh, hiện đại và hạnh phúc. Thể hiện qua việc đảm bảo đời sống vật chất, tinh thần, an ninh, an toàn và môi trường sống tốt hơn cho người dân. PGS Lim Kok Yoong ví von, nếu làm tốt, xã hội thông minh mà Việt Nam xây dựng đến năm 2050 sẽ có những nghệ sĩ biết biên dịch văn hóa, những nhà văn thành thạo ngôn ngữ lập trình, những nhà phát minh công nghệ biết làm thơ, những giám tuyển mơ bằng thuật toán và những nhà dân tộc học hăng say kiến tạo di sản số...

a.jpg -0
Đô thị thông minh góp phần nâng cao trải nghiệm của con người

Trên thực tế, Việt Nam có sẵn nền tảng văn hóa để phát triển văn hóa số, xây dựng thành phố thông minh trọn vẹn. Hiện nay, có 3 địa phương ở Việt Nam đã được UNESCO trao danh hiệu "Thành phố sáng tạo" đó là Hà Nội, Hội An (cũ) và Đà Lạt (cũ). Trong đó, Hà Nội được công nhận trong lĩnh vực thiết kế, Hội An được công nhận trong lĩnh vực thủ công - nghệ thuật dân gian và Đà Lạt được công nhận trong lĩnh vực âm nhạc. Mới đây nhất, TP Hồ Chí Minh đã nộp hồ sơ gia nhập mạng lưới các "Thành phố sáng tạo" của UNESCO trong lĩnh vực điện ảnh... Mỗi địa phương biết tận dụng thế mạnh của mình để phát huy tiềm năng trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa nhưng không xa rời bản sắc văn hóa.

Việc giữ gìn bản sắc văn hóa trên không gian số đã được xác định là trách nhiệm của cộng đồng để góp phần định vị giá trị văn hóa của quốc gia, dân tộc hay vùng đất. Như tại lễ kỷ niệm 80 năm ngành Văn hóa, đại diện Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch khẳng định: "Chuyển đổi số trong văn hóa đặt con người và bản sắc Việt Nam làm trung tâm, bảo đảm tính nhân văn và chiều sâu văn hóa". Trong bối cảnh toàn cầu hóa, bản sắc văn hóa chính là lá chắn chống lại sự đồng hóa, giúp thế hệ trẻ tìm được gốc rễ, nguồn cội của mình. Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới - kỷ nguyên của trí tuệ nhân tạo, công nghệ số và toàn cầu hóa. Trong kỷ nguyên ấy, các lĩnh vực cần phát triển mạnh mẽ hơn nữa, không chỉ bằng kỹ thuật, công nghệ hay kinh nghiệm sản xuất mà bằng bản lĩnh văn hóa, bản sắc dân tộc và sức sáng tạo Việt Nam.

Vân Phong

Các tin khác

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran một lần nữa đẩy khu vực Vùng Vịnh vào trạng thái bất ổn kéo dài. Dù không phải là các bên trực tiếp khởi phát xung đột, nhiều quốc gia Arab lại đang hứng chịu những tổn thất về an ninh, kinh tế và chiến lược.

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran đã khép lại 110 ngày xung đột khốc liệt. Tuy nhiên, ngừng bắn không đồng nghĩa với việc những hệ lụy của cuộc chiến kết thúc. Đằng sau tiếng súng là những thành phố tan hoang, hàng nghìn thương vong và những dư chấn kinh tế đang lan rộng vượt xa khu vực Trung Đông.

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Tiếng súng đã lắng xuống, những siêu tàu chở dầu đầu tiên đã quay trở lại eo biển Hormuz và Trung Đông đang bước vào giai đoạn hậu chiến. Tuy nhiên, chương trình hạt nhân Iran, tình hình Lebanon và tương lai của eo biển Hormuz vẫn là những bài toán chưa tìm được lời giải cuối cùng, có thể quyết định thành bại của Bản ghi nhớ Islamabad trong thời gian tới.

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Hội đồng nhân dân TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng trên địa bàn thành phố. Theo đó, thành phố hỗ trợ trực tiếp bằng tiền đối với cá nhân thuộc hộ nghèo có đăng ký “nơi cư trú” hoặc “nơi ở hiện tại” trên phần mềm quản lý VNeID thuộc địa bàn TP Hà Nội do UBND cấp xã xác nhận và chịu trách nhiệm.

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Cuộc chiến kéo dài 3 tháng đầu năm 2026 giữa một bên là liên minh Mỹ - Israel và một bên là Cộng hòa Hồi giáo Iran đã đẩy thế giới tới bờ vực cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện và nguy cơ bùng nổ chiến tranh tổng lực tại Trung Đông. Giữa cơn bão lửa, sự xuất hiện của Pakistan trong vai trò kiến trúc sư trưởng cho thỏa thuận hòa bình đã đem đến cho chúng ta góc nhìn mới đầy thú vị về cách mà một quốc gia có thể góp phần xoay chuyển cục diện địa chính trị quốc tế.

Sân khấu chính trị và thể thao

Sân khấu chính trị và thể thao

Ngày hội bóng đá lớn nhất thế giới World Cup 2026 đang diễn sôi động, thu hút sự quan tâm của người hâm mộ khắp thế giới. Nhưng, không chỉ là một sự kiện thể thao, giải đấu này còn trở thành sân khấu lớn mà ở đó giới thể thao và chính trị đã bắt tay giữa những mâu thuẫn và lợi ích.

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.