Đọc lướt, xem lướt, và...

Chủ nhật, tôi quyết tâm tắt điện thoại, tắt máy tính, đi tới một làng chài cổ ở Cát Bà (Hải Phòng) nghỉ ngơi. Thiên nhiên ùa vào cái tâm hồn phố thị nhàu nát và cằn cỗi của tôi. Thiên nhiên tươi đẹp quá. Tôi nói với anh bạn đi cùng: Từ giờ mỗi tuần nhất định sẽ tắt các thiết bị công nghệ ít nhất một lần. Anh bạn cười: “Làm được vậy thì quá tuyệt”.

Chủ nhật tuần sau, quả nhiên tôi làm vậy. Lần này, không có cơ hội đi xa khỏi thành phố thì tôi đi dạo qua các con phố. Vẫn là chừng ấy những con phố thôi, ngày nào mình cũng đi qua. Nhưng mọi ngày phóng xe ầm ầm, vừa đi vừa nói chuyện điện thoại, dừng đèn đỏ cũng phải lôi điện thoại ra “check” tin tức, còn bây giờ thì tuyệt đối không. Bây giờ, chỉ đi bộ và ngắt kết nối. Cái cảm giác ấy mới tuyệt diệu làm sao.

nguyen-nhan-vi-sao-xem-dien-thoai-truoc-khi-ngu-lai-gay-ra-kho-ngu-2.jpg -0

Chủ nhật tuần sau nữa, tôi tiếp tục phát huy sự tuyệt diệu mình vừa ngộ được. Nhưng chuyện cũng nảy sinh từ đấy. Họp giao ban sáng thứ Hai, sếp quát tháo ầm ĩ: “Ngày nghỉ các ông/bà cũng phải mở điện thoại chứ. Đấy! Có việc khẩn cấp như hôm qua, không gọi được thì chết dở”. Sáng thứ Hai, vừa mở lại máy điện thoại, tôi đã lường trước việc sẽ phải hứng chịu một trận lôi đình của sếp. Bởi lúc đó điện thoại thông báo, có tới 35 cuộc gọi nhỡ, trong đó 29/35 là của sếp. Quả thật, cơ quan có chuyện khẩn. Rất khẩn. Liên quan đến tính mạng con người hẳn hoi. Tôi làm ở phòng nhân sự, liên quan trực tiếp đến những chuyện như thế, nên cũng thấy vô cùng hối lỗi. Kể từ hôm đó, công cuộc “tắt điện thoại” vừa mới nảy sinh của tôi chấm dứt.

Và có lẽ bạn cũng như tôi thôi. Muốn thực sự ngắt kết nối e là chỉ còn cách bỏ vợ con gia đình lên núi mà ở. Chứ còn liên quan đến phố, còn kiếm cơm trong phố, còn sinh tồn trong phố thì bắt buộc phải mở điện thoại, 24/24. Việc mở điện thoại 24/24, theo một cách nào đó, sẽ khiến đầu óc chúng ta vụn vỡ đi thì phải. Tôi chỉ nhìn từ tôi thôi, đang làm công việc chuyên môn, thấy một cuộc gọi/một tin nhắn, thế là bị ngắt mạch. Nhưng rồi đến một lúc chẳng cần cuộc gọi và tin nhắn nào cả mà vẫn bị ngắt mạch. Đó là lúc cái màn hình sáng lên, thông báo có một Email mới, một comment mới, cho một bức ảnh mình mới đăng lên facebook. Mà trong rất nhiều trường hợp, màn hình chưa kịp sáng, bạn đã chủ động mò vào facebook để xem lại các comment cũ, và đếm từng lượt like, lượt share mới cũng nên. Tất cả những hành vi đó thực sự khiến công việc đang làm của chúng ta bị ngắt quãng. Ngay cả khi đọc sách, chìm hết vào thế giới ở trong sách, nhưng chẳng may lại để cái điện thoại ngay gần sách thì chỉ cần đọc vài trang là lại… mở khóa, ngó vào điện thoại. Hẳn nhiên vẫn sẽ có những người làm xong công việc đang làm, đọc xong một chương sách/một cuốn sách đang đọc mới quay ra, nghiêng mình vào điện thoại. Nhưng tin tôi đi, số lượng những người duy trì được sự tập trung tối đa và sự phân tán tối thiểu như vậy chỉ là số ít. Phần lớn chúng ta đều bị cái điện thoại cám dỗ. Chúng ta bắt buộc phải sống với nó, rõ rồi, nhưng hơn thế nữa, còn bị phụ thuộc vào nó, chi phối bởi nó, thậm chí là tuân lệnh nó.

Thật ra điện thoại với chỉ các chức năng nghe – gọi – nhắn tin ngày xưa không như thế. Nhưng điện thoại thông minh với vô vàn các chức năng được tích hợp lại trên một màn hình lại là như thế. Cho nên mới có người nói ngoa ngôn lên rằng, ông Steve Jobs- cha đẻ của Iphone là người sinh ra một công nghệ mới, nhưng vì công nghệ mới đã chi phối khủng khiếp thói quen của con người, dẫn tới những hành vi mới, những ứng xử mới, những nếp nghĩ mới của con người, cho nên một cách sâu thẳm, ông ấy cũng đồng thời sinh ra một loài người mới. Một loài người mà 2/3 thời gian trong ngày thường xuyên cúi mặt, nhìn vào Iphone. Cách nói ngoa ngôn, phóng dụ này có thuyết phục bạn không thì tùy, nhưng rõ ràng là một “loài người cúi mặt” là những tín hiệu khiến bạn phải suy nghĩ. “Loài người” ấy văn minh tới cỡ nào?

Mới đây, ông tỷ phú Elon Musk bên Mỹ làm chao đảo các diễn đàn vì những phát ngôn liên quan đến “loài người” ấy. Ông ấy đặt ra câu hỏi: “Có phải TikTok đang phá hủy nền văn minh không?”. Rồi ông ấy nhấn nhá: “Một số người nghĩ như vậy đấy. Hoặc có lẽ là mạng xã hội nói chung”. TikTok là những clip ngắn, từ vài chục giây đến 2,3 phút, và nó đang là một thứ mạng xã hội “gây nghiện” với rất nhiều người, không chỉ là người trẻ. Chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, người ta dàn dựng những clip rất đặc sắc, rất thu hút, rất ấn tượng, rất hài hước, rất giật gân…, tóm lại là những clip thu hút sự chú ý mạnh mẽ của người xem. Trôi hết từ những clip ấn tượng này đến clip ấn tượng khác, từ những clip đặc sắc này đến những clip giật gân khác, người xem sẽ được thỏa mãn nhu cầu giải trí. Và cứ liên tục trôi dạt vào những clip ngắn/mảnh/vụn như thế, phải chăng não bộ người xem cũng chỉ có thể thích ứng được với tất cả những gì nằm trong khuôn khổ của ngắn/mảnh/vụn? Phải chăng tất cả những gì thuộc về phạm trù sâu sắc, toàn cảnh đều “khó nuốt”? Cảnh báo về việc TikTok nói riêng và mạng xã hội nói chung đang “phá hủy nền văn minh” của Elons Musk có lẽ nằm ở chỗ này.

Thật ra thì ngay từ khi những tờ báo mạng điện tử đầu tiên xuất hiện, người ta cũng đã bắt làm quen với một thuật ngữ mới: Lướt mạng! Bạn hãy chú ý nhé: Lướt! Lướt là đọc lướt, đọc nhanh, đọc để lấy những thông tin quan trọng nhất rồi thôi. Phục vụ cho nhu cầu “lướt mạng” nên một ngành mới trong đào tạo báo chí đã thành hình, ngành báo mạng điện tử, trong đó kĩ thuật viết báo, phục vụ cho nhu cầu “lướt mạng” cũng đã được thiết kế rất rõ ràng. Từ những trang báo mạng đầu tiên đến những trang mạng xã hội đình đám như facebook, Tiktok hiện nay, từ đọc nhanh đến xem nhanh, từ đọc lướt đến xem lướt…, thời đại này đang là một thời đại bội thực thông tin, trong đó có vẻ là sự lên ngôi của những thông tin “mì ăn liền”. Một thời đại thừa thông tin nhưng thiếu trí tuệ - một nhà nghiên cứu truyền thông nào đó từng tổng kết.

phone4pcmag_2382017.jpg -0

 Nhưng sự thực có phải như vậy không? Sự thực có phải là nền văn minh của chúng ta đang cần phải được cảnh báo, như cách đặt vấn đề của Elons Musk hay không? Nếu đặt câu hỏi này cho Gen Z (những người sinh trong khoảng thời gian 1996-2012), những người sinh ra/lớn lên/trưởng thành/định danh bằng Internet thì câu trả lời có thể là “không”. Họ hoàn toàn có thể vặn lại: Tại sao chúng ta lại định kiến rằng họ chỉ có thể kết nối với Internet mà không có những kết nối với những hệ giá trị truyền thống khác? Họ sẽ bảo, nếu những chiếc Iphone khiến con người “nghĩ nhanh/ nghĩ ngắn” thì tại sao thế hệ của họ vẫn có những con người đã và đang vươn tới những đỉnh cao sáng tạo đáng ngưỡng mộ? Thành thử, không từ những cảnh báo (dẫu là những cảnh báo của những con người hết sức uy tín và nổi tiếng) mà chúng ta vội vàng kết luận vấn đề. Ở đây, đơn giản chỉ là chúng ta suy tư thời đại bằng những trải nghiệm của mình, để rút ra bài học cho mình.

Chẳng hạn như trước đây tôi có thói quen cứ dừng đèn đỏ là lại rút điện thoại ra xem. Nhưng khi thấy rằng đấy không chỉ là một hành động mất an toàn giao thông, mà còn khiến mình bị “vụn đầu” thì tôi phải cố cai bằng được. Nếu thấy rằng việc “đọc lướt” có thể khiến mình nông đi, việc “xem lướt” có thể khiến mình nhạt đi thì cũng phải cố tìm cách để quy hoạch lại việc đọc và xem của mình. Không đơn giản đâu, nhưng phải cố. Vì chẳng còn cách nào khác cả.  

Bây giờ, tôi không còn tắt điện thoại vào những ngày chủ nhật cuối tuần nữa, vì không muốn điều đó làm ảnh hưởng tới công việc. Nhưng tôi đã hạ quyết tâm không để cái điện thoại làm ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống của mình như trước nữa. Chẳng phải vì những lý do ghê gớm liên quan đến sự sinh tồn này nọ của nền văn minh nhân loại đâu, đơn giản là vì “nền văn minh” của chính tôi.

Nhìn sâu vào con người mình, chỉ với riêng mình, tôi hiểu rằng “nền văn minh” được thiết lập trong mình sẽ không thể phát triển nếu nó cứ bị phân mảnh bởi chuyện đọc lướt, xem lướt, và thậm chí là… yêu lướt!

Mỹ Chí

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...