Dịch giả Châu Hải Đường: Đam mê với dịch thuật

Thời gian gần đây, bằng việc cho ra mắt những bản dịch các tác phẩm vốn được rất nhiều độc giả các thế hệ tìm đọc, dịch giả Châu Hải Đường đã khiến những người yêu sách nể vì sức làm việc miệt mài của anh. Có thể ví, bằng đam mê và cách làm việc trách nhiệm của mình, anh đã bắc một cây cầu mới để độc giả có thể tiếp cận những bản dịch chỉn chu, đầy đủ nhất.

Mang tới cho độc giả bản dịch đầy đủ nhất

Mới đây, dịch giả Châu Hải Đường gây bất ngờ khi quyết định dịch mới bộ “Tây Hán diễn nghĩa” của Chung Sơn cư sỹ Chân Vĩ (Trung Hoa) viết vào đầu thế kỷ XVII. Tác phẩm này vốn quen thuộc với độc giả Việt Nam qua bản dịch mang tựa đề “Hán Sở tranh hùng”. Tác phẩm này đã nhiều lần được in ở Việt Nam, với sự đóng góp công sức, trí lực của nhiều người chuyển ngữ, đó là các dịch giả La Thần, Thanh Phong, Mộng Bình Sơn...

Trong số đó, bản “Hán Sở tranh hùng” của Mộng Bình Sơn có thể nói là phổ biến hơn cả. Song, do quan niệm cũng như điều kiện dịch thuật, xuất bản của thời trước, nên đa số các bản dịch đều chưa hoàn toàn bám sát nguyên tác. Ngay cả bản “Hán Sở tranh hùng” của Mộng Bình Sơn vốn xuất hiện muộn nhất cũng bị cắt bỏ hoàn toàn 7 hồi đầu của nguyên gốc, chia 104 hồi còn lại thành 48 hồi và thêm bớt khá nhiều đoạn.

Trước thực tế này, dịch giả Châu Hải Đường không thể đứng “khoanh tay”, bởi anh là dịch giả thế hệ 7X, thấu hiểu được độc giả ngày nay có nhu cầu tiếp cận một văn bản dịch thuật toàn vẹn, để thấy được cả điểm ưu và nhược của tác phẩm gốc. Và Châu Hải Đường đã bắt tay dịch lại “Tây Hán diễn nghĩa”. Anh quyết định lấy tên cho bản tiếng Việt là “Hán Sở diễn nghĩa”.

Sách vừa phát hành bởi NXB Văn học và Công ty Sách Đông A. Đây là bản dịch đã được thực hiện khá công phu với gần 700 trang từ nguyên tác với đầy đủ 101 hồi trên tiêu chí tôn trọng nguyên tác với mong muốn giúp độc giả tiếp cận được “chân diện mạo” của tác phẩm; đồng thời ấn bản còn kèm lời tựa của chính Chân Vĩ, bản đồ Hán - Sở phân tranh và nhiều tranh minh họa sinh động mang đến một tâm thế mới mẻ khi thưởng sách: hiểu tác giả, tường địa thế, rõ hình dong.

Dịch giả Châu Hải Đường cho biết, tên gọi “Hán Sở diễn nghĩa” gồm hai phần thể hiện thể loại tác phẩm và nội dung chính. “Hán Sở” là một tác phẩm tiêu biểu cho dòng văn “diễn nghĩa” và ngược lại cái chất của dòng văn này cũng thấm đẫm xuyên suốt tác phẩm: chủ yếu kể chuyện lịch sử nhưng không hề khô khan mà mang trong mình đặc điểm “dựa theo chuyện sử, tái hiện thành văn; thiên theo thuật, kể, mạnh về cốt truyện; hành văn rõ ràng, phổ thông dễ hiểu”.

Cũng theo dịch giả, việc hoàn nguyên chữ “diễn nghĩa” trong tên gốc là một việc nên làm. Còn về nội dung, "Hán Sở diễn nghĩa" mang nguyên danh Tây Hán, nhưng e rằng chưa thể hiện hết được hồn cốt tác phẩm, bởi hai nhân vật chính của tác phẩm là Lưu Bang và Hạng Vũ, là hai thế lực xưng vương xưng bá, không ngừng tranh cường đấu thắng muôn phần kịch tính.

Bên cạnh đó, để ghi dấu sự kiện này, đơn vị xuất bản còn in 100 cuốn đặc biệt, bìa da làm thủ công do nghệ nhân đóng bìa Nguyễn Đức Khuynh và cộng sự thực hiện, đánh số từ ĐA 1 đến ĐA 100 để dành cho nhưng người sưu tập sách, thích sách đẹp.

Dịp này, dịch giả Châu Hải Đường cũng ra mắt bộ sách “Hán Sở diễn nghĩa liên hoàn họa” gồm 6 tập. Bộ truyện này mang đến một cách tiếp cận khác giàu hình ảnh, giản lược, dễ hiểu; vừa có thể đọc riêng rẽ, vừa có thể xem như một phần minh họa tương hỗ cho “Hán Sở diễn nghĩa”.

Qua những nét vẽ tỉ mỉ, lôi cuốn trong 875 bức tranh của các họa sĩ danh tiếng Trung Quốc như: Trần Đan Húc, Trương Lệnh Đào, Hồ Kiệt, Trương Chi Phàm, Lý Thành Huân… độc giả không chỉ “đọc truyện” mà còn được “xem truyện”, “thưởng truyện”, gặp gỡ nhân vật có dáng có hình, dự khán tình tiết mười phần sống động và có những trải nghiệm thú vị khi khám phá lịch sử qua ngôn ngữ hội họa.

Kế thừa tinh hoa dịch thuật

Dịch giả Châu Hải Đường sinh năm 1974, anh từng thực hiện nhiều dịch phẩm như: “Đường Tống truyền kỳ”, “An Nam Truyện”, “Đông Chu liệt quốc liên hoàn họa”, “Phù sinh lục ký” cùng với các bản dịch tùy bút đương đại Trung Quốc.

Nói về dịch phẩm mới nhất của mình, dịch giả Châu Hải Đường cho rằng, “Hán Sở diễn nghĩa” là một cuốn sách hấp dẫn, với những câu chuyện về cái tài của người làm tướng quyết thắng ngoài nghìn dặm, cái trung của kẻ làm tôi hy sinh cứu chúa, cái dũng của tướng sỹ công thành hạ địch, cái mưu của kẻ sĩ quy phục chư hầu.

Ở đó, cuộc tranh hùng trục lộc giữa Hán và Sở – hai thế lực mạnh nhất sau khi nhà Tần sụp đổ - không chỉ đơn thuần là việc kể lại lịch sử. Dưới ngòi bút của Chung Sơn cư sĩ Chân Vĩ, tác phẩm đã đạt đến “trong văn có sử”, văn và sử tương hỗ nhau một cách nhuần nhuyễn; các nhân vật cũng được đắp thịt thổi hồn với những nét tính cách riêng hết sức sống động và tạo nên sức hút với các độc giả yêu thích dòng văn “diễn nghĩa” ở Việt Nam.

Còn nhớ hồi tháng 7 năm ngoái, độc giả mê tác phẩm “Đông Chu liệt quốc” của Phùng Mộng Long cũng đã được đọc một ấn bản với sự “nhuận sắc” rất cao tay của dịch giả Châu Hải Đường.

Bộ tiểu thuyết đồ sộ “Đông Chu liệt quốc chí” mà chúng ta quen gọi là “Đông Chu liệt quốc” gồm 108 hồi, phản ánh 550 năm bão táp của lịch sử Trung Hoa từ thời Xuân Thu đến Chiến Quốc (năm 770 - 221 TCN). 5 thế kỷ tranh hùng đồ bá ấy, với hàng trăm sự kiện và nhân vật được miêu tả sinh động.

Các nhà “Đông Chu liệt quốc” cho rằng, tác phẩm không còn gói gọn trong khuôn khổ của những tiểu thuyết “diễn nghĩa” đương thời mà trở thành kho sử liệu ngồn ngộn và rành rẽ. Qua đó có thể thấy những quan hệ xã hội, lối ứng xử, nhận thức chính tà, đen trắng, thị phi và nhiều vấn đề phức tạp của một xã hội đang chuyển mình.

Dịch giả Châu Hải Đường ký tặng sách bạn đọc.
Dịch giả Châu Hải Đường ký tặng sách bạn đọc. 

Ở Việt Nam, trong gần trăm năm qua, đã có nhiều ấn bản “Đông Chu liệt quốc”. Thậm chí, mấy năm trước, có những đơn vị xuất bản đã in “Đông Chu liệt quốc” và đề ngay ngoài bìa là “Bản dịch đầy đủ nhất”. Tuy nhiên, đó là việc làm sai quấy, dối lừa bạn đọc.

Phải tới tháng 7 năm nay, một bộ “Đông Chu liệt quốc” bản tiếng Việt khá hoàn chỉnh mới chính thức ra mắt. Đó là công sức của Công ty Sách Đông A phối hợp với các nhà nghiên cứu, dịch giả thực hiện trong hơn 1 năm qua. Cái đáng quý của dự án này, đó là việc không dịch mới toàn bộ tác phẩm, mà đã rà soát lại các bản dịch cũ để kế thừa những giá trị dịch thuật đã được thời gian thừa nhận.

Theo đó, trong số các ấn bản “Đông Chu liệt quốc” tại Việt Nam, ấn bản do Nguyễn Đỗ Mục dịch, Tân Việt Nam thư xã xuất bản khoảng năm 1930-1932 được lưu truyền phổ biến và được giới nghiên cứu, sưu tầm và bạn đọc đánh giá cao. May mắn thay, nhà báo - nhà sưu tập Yên Ba còn lưu giữ được một bản “Đông Chu liệt quốc” do cụ Nguyễn Đỗ Mục dịch, xuất bản lần đầu. Đây là bản dịch chưa qua các lần chỉnh sửa, hiệu đính, chú giải của những thế hệ sau. Được sự đồng ý của đại diện gia đình dịch giả Nguyễn Đỗ Mục, Đông A đã mời dịch giả Châu Hải Đường tiến hành hiệu đính cuốn sách.

Dịch giả Châu Hải Đường cho biết, từ trước tới nay, anh không nghĩ đến lại có lúc ngồi rà soát, hiệu đính lại một dịch phẩm đã được các cụ tiền bối làm cách đây gần trăm năm. Nhưng trước lời đề nghị chân thành, Châu Hải Đường đã bắt tay thực hiện. Công việc cứ tưởng sẽ nhanh, nhưng hóa ra không. Anh mất gần 4 tháng và phải “rất tập trung” mới hoàn thành.

Mặc dù đã có bản dịch đầu của cụ Nguyễn Đỗ Mục, song tìm được bản “Đông Chu liệt quốc chí” tiếng Trung Quốc để đối chiếu cũng là vấn đề, vì trên thị trường sách tiếng Trung cũng có nhiều bản in. Nhưng khi đã có bản sách tiếng Trung đáng tin cậy trong tay, dịch giả Châu Hải Đường mới biết, trước đây cụ Nguyễn Đỗ Mục đã lược dịch nhiều đoạn, bên cạnh đó, nhiều phiên âm địa danh, nhân danh trước đây chưa chính xác.

Ngoài ra, bản dịch gốc nhiều chỗ sắp chữ nhà in in nhầm. “Phần bổ sung nhiều nhất trong ấn bản mới nhất chính là thơ. Khoảng 400 bài thơ trước đây bị lược đã được dịch bổ sung”- dịch giả Châu Hải Đường cho biết. “Trong đó, có hồi nhiều nhất lên tới 8 bài, hồi ít nhất cũng có 2 bài bị lược. Các bài thơ chủ yếu là thơ tứ tuyệt, có một ít thơ trường thiên và một ít thơ bát cú. Những trận đánh thường được dịch là “mang quân đi đánh”, nhưng trong bản gốc luôn nói cụ thể mang bao nhiêu quân đi đánh, bao nhiêu cỗ xe, nước kia tham gia bao nhiêu cỗ xe… đều đã được dịch bổ sung, mang tới cho bạn đọc một bộ sách tăng tới 400 trang so với bản dịch cũ của cụ Nguyễn Đỗ Mục”.

Thư Hoàng

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.