Đi tìm những lựa chọn giáo dục khác

1. Năm 1988, khi Trung tâm Đại học Thăng Long, tiền thân của Trường Đại học Thăng Long được thành lập, lần đầu tiên học sinh học hết bậc học THPT ở Việt Nam có một lựa chọn giáo dục đại học khác, ngoài nền giáo dục đại học công truyền thống: giáo dục đại học ngoài công lập, hay giáo dục đại học tư thục. Trong khoảng 10 năm tiếp theo, khắp trong Nam, ngoài Bắc các trường đại học tư thục lần lượt ra đời.

Tại Hà Nội có thể kể đến Trường Đại học dân lập Phương Đông (1994), Trường Đại học Đông Đô (1994), Trường Đại học Kinh Doanh và Công nghệ Hà Nội (1996). Trong Nam, có Trường Đại học Văn Lang (1995), Trường Đại học Hùng Vương (1995). Tại miền Trung, là Trường Đại học Duy Tân (1994).

2. Tương tự như ở bậc đại học, xu hướng tư thục hóa, ngoài công lập hóa lan đến cả bậc giáo dục phổ thông. Những cái tên nổi bật có thể kể đến ngay là Trường Lương Thế Vinh, Marie Curie (Hà Nội), Nguyễn Khuyến, Phạm Ngũ Lão (TP Hồ Chí Minh) Mặc dù vậy, cho đến những năm cuối thể kỷ XX và đầu thế kỷ XXI, các trường này, dù là ở bậc cao (đại học) hay bậc thấp (phổ thông) vẫn chỉ dược xem là lựa chọn thứ hai.

Người học không thể thi đỗ được ở trường công và có điều kiện kinh tế để đóng học phí mới lựa chọn trường tư. Cộng với sự quản lý tương đối chặt của Nhà nước, các trường tư vẫn chỉ chiếm số nhỏ và tuyển lượng học sinh, sinh viên khiêm tốn so với quy mô công lập. Nếu phải vẽ hình thì cấu trúc giáo dục Việt Nam ở các cấp giai đoạn này giống như hình kim tự tháp ngược với các trường công có chất lượng cao hơn ở phía trên và chiếm đa số, trường tư có chất lượng thấp hơn.

Chương trình học tại gia quốc tế online chưa được bản địa hóa để phù hợp với học sinh Việt Nam.
Chương trình học tại gia quốc tế online chưa được bản địa hóa để phù hợp với học sinh Việt Nam.

3. Những năm 2000 trở đi chứng kiến một xu hướng mới, các trường tư mới thành lập trong giai đoạn này hoặc đã được thành lập từ trước không còn muốn bị xem là “hạng 2” nữa. Nhiều trường quyết tâm làm khác để cạnh tranh, thậm chí vượt lên trên các trường công. Ở bậc đại học, Đại học RMIT Việt Nam, trường đại học tư có yếu tố nước ngoài đầu tiên ở nước ta, thành lập năm 1999 là một ví dụ tiêu biểu cho xu hướng này.

Các ví dụ tiêu biểu khác có thể kể đến: Đại học FPT, Đại học Hoa Sen, Đại học Duy Tân và gần đây là Đại học Fulbright, Đại học VinUni. Ở bậc phổ thông, các trường tiêu biểu có thể kể đến Trường Olympia, Vinschool, Wellspring... Ở góc độ khoa học giáo dục, chúng tôi gọi đó là xu hướng “tinh hoa hóa” hoặc “bán tinh hoa hóa” giáo dục tư nhân.

4. Những vận động trong hệ thống giáo dục tư nhân kể trên thực tế vẫn chưa đáp ứng nhu cầu của người học và phụ huynh. Tầng lớp trung lưu mới nổi và ngày càng tăng tại Việt Nam đồng nghĩa với việc chúng ta xuất hiện một lớp người có học thức hơn, chịu chi hơn và hẳn nhiên có nhu cầu khác biệt hơn, cao hơn so với thế hệ trước đó. Họ không hài lòng với hệ thống trường công và hệ thống trường tư cũng không thỏa mãn họ.

Xu hướng du học ra đời và ngày càng tăng. Đầu tiên là bậc đại học và lan dần xuống bậc trung học phổ thông. Những năm gần đây, luôn có hơn 100,000 sinh viên, học sinh Việt Nam đi du học khắp nơi trên thế giới. Trong thực tế, nếu không kể Trung Quốc và Ấn Độ quá lớn, các nước thu hút sinh viên, học sinh quốc tế, đặc biệt là Mỹ, Australia, Anh luôn nhìn Việt Nam là một trong những thị trường lớn nhất.

5. Du học có một hạn chế là người học phải đủ lớn thì mới có thể theo được. Còn ở bậc thấp hơn, từ mẫu giáo đến tiểu học, trung học cơ sở, nếu phụ huynh không hài lòng với cả hệ thống công lập và tự thục thì phải làm sao? Khoảng 2010 trở về trước, thì câu trả lời cho câu hỏi trên nói chung là không có. Mặc dù vậy, trong những năm gần đây, đã có một giải pháp mới: đó là học tại gia (homeschool).

6. Học tại gia ở đây không đơn thuần chỉ là việc bố mẹ ở nhà và dạy con. Học tại gia cũng có thể được tổ chức thành các lớp nhỏ mà tại đó bố mẹ sẽ mời thầy cô về dạy theo một chương trình có sẵn (thường là của nước ngoài). Với sự hỗ trợ của công nghệ, có thể học sinh sẽ hoàn toàn được học online với giáo viên nước ngoài và các giáo viên Việt Nam chỉ làm nhiệm vụ hỗ trợ, chữa bài.

Đại dịch COVID-19 dẫn đến những thay đổi với việc học.
Đại dịch COVID-19 dẫn đến những thay đổi với việc học.

7. Cách đây chừng 4 năm, đã có một cuộc tranh luận rất gay gắt trên mạng xã hội về việc có nên hợp thức hóa mô hình học tại gia này không. Phe ủng hộ thì cho rằng hoàn toàn có thể học tại gia với các giải pháp hỗ trợ online và từng phụ huynh sẽ biết cần phải dạy cái gì tốt nhất cho con mình. Cá nhân tôi thuộc phe phản đối điều này.

Trong một bài viết trên Báo Tuổi trẻ Cuối tuần, tôi đã đưa ra 5 luận điểm để phản đối mô hình này, đó là: (1) Pháp luật Việt Nam chưa thừa nhận mô hình học tại gia, (2) Chương trình học tại gia quốc tế online chưa được bản địa hóa để phù hợp với học sinh Việt Nam, (3) phụ huynh và giáo viên Việt Nam không được đào tạo để dạy hoặc hỗ trợ học sinh học tại gia, (4) Việt Nam chưa có các chương trình, giải pháp hỗ trợ bên cạnh cho phụ huynh, học sinh và giáo viên tại các chương trình tại gia, (5) Học sinh theo học tại gia sẽ bị mất cơ hội rèn luyện những kỹ năng xã hội trong tập thể với các bạn học trong môi trường truyền thống.

8. Cho đến cuối năm ngoái, quan điểm của tôi vẫn không thay đổi nhiều: cần phải rất thận trọng với mô hình giáo dục tại gia này. Mặc dù vậy, tôi cũng thừa nhận một điều, số lượng người ủng hộ mô hình này ngày càng tăng. Và họ không chỉ ủng hộ bằng quan điểm mà còn bằng hành động. Tôi đã biết khá nhiều phụ huynh đã quyết định lựa chọn cho con ở nhà và theo học chương trình online từ xa với hỗ trợ của giáo viên Việt Nam như tôi mô tả ở trên.

9. Nhưng một sự kiện diễn ra từ đầu năm nay khiến chính bản thân tôi, dù không muốn cũng đã phải rơi vào tình huống “học tại gia” giống như vậy. Đó là vì đại dịch COVID-19. Thực vậy, đại dịch COVID-19 đã khiến phụ huynh, dù muốn hay không, cũng trở thành những “trợ giảng” và toàn bộ học sinh bỗng nhiên trở thành học sinh tại gia, học qua mạng, thậm chí qua tivi.

10. Những ngày đầu tháng 8 này, mọi năm, tôi cũng như hàng triệu phụ huynh trên đất nước này sẽ đang chuẩn bị cho con vào năm học mới. Nhưng năm nay, khi làn sóng COVID-19 thứ hai trở lại, chúng tôi thực sự cũng không biết đầu tháng 9 tới đây các con có được đi học bình thường hay không?

Bất chợt, nhìn lại toàn bộ sự thay đổi của giáo dục Việt Nam suốt hơn 30 năm qua, tôi tự hỏi: phải chăng, chính bản thân mình đã hơi quá bảo thủ với học tại gia? Sự phản đối của tôi với học tại gia 4 năm qua, liệu có khác gì sự phản đối của một phụ huynh với trường tư 30 năm trước?

Thú thực, hiện tại, tôi vẫn chưa có câu trả lời cho chính bản thân mình đối với hình thức học tại gia này. Mặc dù vậy, tôi hiểu rằng, chừng nào đại dịch COVID-19 còn tiếp diễn, tôi sẽ phải sẵn sàng đón nhận mọi thay đổi diễn ra với việc học của con tôi.

Giáo dục trong và sau đại dịch COVID-19 chắc chắn không thể giống như xưa nữa!

Phạm Hiệp

Các tin khác

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran một lần nữa đẩy khu vực Vùng Vịnh vào trạng thái bất ổn kéo dài. Dù không phải là các bên trực tiếp khởi phát xung đột, nhiều quốc gia Arab lại đang hứng chịu những tổn thất về an ninh, kinh tế và chiến lược.

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Di sản nặng nề của cuộc chiến Mỹ - Iran

Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran đã khép lại 110 ngày xung đột khốc liệt. Tuy nhiên, ngừng bắn không đồng nghĩa với việc những hệ lụy của cuộc chiến kết thúc. Đằng sau tiếng súng là những thành phố tan hoang, hàng nghìn thương vong và những dư chấn kinh tế đang lan rộng vượt xa khu vực Trung Đông.

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Những nút thắt phía sau Bản ghi nhớ Islamabad

Tiếng súng đã lắng xuống, những siêu tàu chở dầu đầu tiên đã quay trở lại eo biển Hormuz và Trung Đông đang bước vào giai đoạn hậu chiến. Tuy nhiên, chương trình hạt nhân Iran, tình hình Lebanon và tương lai của eo biển Hormuz vẫn là những bài toán chưa tìm được lời giải cuối cùng, có thể quyết định thành bại của Bản ghi nhớ Islamabad trong thời gian tới.

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Để không ai bị bỏ lại trong hành trình chuyển đổi xanh

Hội đồng nhân dân TP Hà Nội đã thông qua nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện giao thông đường bộ từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang sử dụng năng lượng sạch và khuyến khích sử dụng giao thông công cộng trên địa bàn thành phố. Theo đó, thành phố hỗ trợ trực tiếp bằng tiền đối với cá nhân thuộc hộ nghèo có đăng ký “nơi cư trú” hoặc “nơi ở hiện tại” trên phần mềm quản lý VNeID thuộc địa bàn TP Hà Nội do UBND cấp xã xác nhận và chịu trách nhiệm.

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Vai trò Pakistan trong việc giải quyết xung đột Iran

Cuộc chiến kéo dài 3 tháng đầu năm 2026 giữa một bên là liên minh Mỹ - Israel và một bên là Cộng hòa Hồi giáo Iran đã đẩy thế giới tới bờ vực cuộc khủng hoảng năng lượng toàn diện và nguy cơ bùng nổ chiến tranh tổng lực tại Trung Đông. Giữa cơn bão lửa, sự xuất hiện của Pakistan trong vai trò kiến trúc sư trưởng cho thỏa thuận hòa bình đã đem đến cho chúng ta góc nhìn mới đầy thú vị về cách mà một quốc gia có thể góp phần xoay chuyển cục diện địa chính trị quốc tế.

Sân khấu chính trị và thể thao

Sân khấu chính trị và thể thao

Ngày hội bóng đá lớn nhất thế giới World Cup 2026 đang diễn sôi động, thu hút sự quan tâm của người hâm mộ khắp thế giới. Nhưng, không chỉ là một sự kiện thể thao, giải đấu này còn trở thành sân khấu lớn mà ở đó giới thể thao và chính trị đã bắt tay giữa những mâu thuẫn và lợi ích.

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.