1. Đào Thu Hà sinh năm 1988, quê quán Ninh Bình, thế nhưng khăn gói đến miền cao nguyên nắng gió và rừng nối rừng này là vì tình yêu. Cái yêu đấy ban đầu chẳng phải là yêu đất, mà là yêu người đang ở trên miền đất này. Ngày trước, chồng Đào Thu Hà công tác tại Công an tỉnh Đắk-Nông, sau sáp nhập thì chuyển thành Công an tỉnh Lâm Đồng. Hiện cả gia đình đã chuyển từ Gia Nghĩa về Đà Lạt sinh sống để thuận tiện công việc của hai vợ chồng.
Hơn chục năm trời gắn bó với cao nguyên, từ yêu người dần dà Đào Thu Hà chuyển sang yêu vùng đất này tự bao giờ. Trong nhiều tác phẩm cô nàng viết, dễ dàng nhận thấy một vùng núi đồi với gió, lá và những con người đồng bào chân phương ánh lên một thông điệp sinh thái và bảo vệ rừng, giữ gìn nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, hướng đến một nếp sống văn minh của thời đại.
Nói vậy, nhưng không có nghĩa Đào Thu Hà viết khô cứng. Cô gái 8X này có giọng văn hiền, lối miêu tả sâu vào không gian, và rất kĩ càng khi nhắc về những vấn đề văn hóa. Đào Thu Hà không có thói quen chuốt văn mỹ miều, nhưng chính cái hiền hậu và chân phương khiến cho màu sắc văn chương của cô luôn đong đầy cảm xúc. Thậm chí trong vài truyện ngắn, độc giả còn bất ngờ khi Đào Thu Hà có những câu văn rất thơ. Có một điều ít ai biết, Đào Thu Hà đến với văn chương từ buổi đầu là thơ, chứ chẳng phải văn xuôi.
Năm 2010, tức 22 tuổi, Đào Thu Hà đã đoạt giải Ba của cuộc thi thơ Bút Mới, do báo Tuổi Trẻ tổ chức. Với những người viết trẻ ngày đó, thì đây là một cuộc thi uy tín, tạo tiếng vang, giúp mình xác tín tên trên thi đàn Việt. Ngày ấy, cuộc thi Bút Mới luôn quy tụ rất nhiều cây bút thơ “sừng sỏ” và những người trẻ có “cá tính”. Giải thưởng thơ ngày ấy những tưởng mở ra cho Đào Thu Hà con đường trở thành nhà thơ, nhưng chẳng phải vậy. Cho đến bây giờ, văn đàn Việt nhớ đến Đào Thu Hà là văn xuôi. Và quyển sách cá nhân đầu tay của Hà lại là một tập truyện thiếu nhi mang tên “Cuộc phiêu lưu của ỉn Hồng” do NXB Văn hóa - Văn nghệ in năm 2013. Riêng dòng văn học thiếu nhi, Đào Thu Hà đã có tổng cộng 4 cuốn sách, nhận nhiều phản hồi tích cực của độc giả.
2. Tuy thế, nhắc đến Đào Thu Hà, tôi lại ấn tượng những truyện ngắn mang đậm dấu ấn lịch sử dân tộc của cô gái này. Năm 2021, Đào Thu Hà cho ra mắt tập truyện ngắn đề tài lịch sử gây cơn sốt với 200 cuốn sách phiên bản giới hạn in bìa cứng, nhũ vàng tựa lập tức bán hết hàng trong buổi preorder chỉ sau 10 tiếng đồng hồ. Con số đó với những dòng văn học ngôn tình, trinh thám có thể gọi là ít nhưng với dòng văn học lịch sử khá kén người đọc thì quả là ấn tượng. Tôi nhớ mình canh trầy trật mãi mới đặt được mà đã là ấn phẩm mang mã số 191.
Tập truyện lịch sử “Mây khói vàng son” được nhiều tờ báo viết bài giới thiệu lẫn độc giả của dòng văn học này yêu thích. Những sự kiện lịch sử đã được Đào Thu Hà cài cắm khéo léo bằng những câu chuyện rất đỗi đời thường, đồng thời cũng đã giải mã những uẩn khúc mà thời gian đã làm bụi mờ phủ kín vàng son thuở nào. Đó là mối tình giữa Nữ tướng Xuân Nương với Tướng quân Thi Bằng; là mối duyên oan trái giữa Lý Chiêu Hoàng và Trần Cảnh; nỗi niềm oan khuất của Huyền Trân công chúa để đổi về hai châu, châu Ô và châu Lý làm sính lễ rước dâu; sự sầu muộn của Lý Ngọc Oanh - hoàng hậu Thuận Thiên khi phải chịu cảnh lìa xa chồng con đi làm hoàng hậu cho chồng của em gái; nỗi niềm thương nhớ da diết của những người yêu nhau tại buổi chợ phiên. Là nỗi oan khiên của 72 cung nữ nơi chốn Dương Thượng; là chiến thắng Bạch Đằng, Chi Lăng tỏ rõ khí phách con dân Đại Việt…
Truyện ngắn lịch sử của Đào Thu Hà truyền đi một thông điệp rõ ràng, chỉ có lòng yêu nước, tình yêu thương con người tha thiết, mà những nhân vật lịch sử trong "Mây khói vàng son" có thể đánh đổi tất cả để giữ gìn bình yên cho Tổ quốc mặc thế gian miệng thế chê cười. Cái hay của Đào Thu Hà là viết về sử mà không khô cứng hay dễ chán ngán, lại càng không nhồi nhét tư liệu. Việc sử dụng thuần thục điêu luyện ngôn ngữ xưa làm cho những câu chuyện thật hơn, không có sự khiên cưỡng, bức tử chữ nghĩa mà một số người viết truyện lịch sử hay bị mắc phải. Ở mỗi truyện ngắn lịch sử, Đào Thu Hà như hóa thân mình vào đó, đầy đắm đuối. Hóa ra cô nàng tốt nghiệp ngành Lịch sử của Đại học Khoa học xã hội và nhân văn TP Hồ Chí Minh.
3. Năm 2022, tôi cùng Đào Thu Hà tham gia một trại sáng tác ngay tại Gia Nghĩa, trại do Bộ Công an tổ chức phục vụ cuộc thi viết về hình tượng người chiến sĩ Cảnh sát nhân dân. Để tham gia trại, hầu như Đào Thu Hà phó mặc mọi chuyện gia đình lẫn hai đứa con cho người chồng làm Công an. Ấy vậy mà anh chồng khoác áo xanh vẫn đảm đương tốt việc cơ quan buổi sáng, đón con buổi chiều, rồi việc nhà cửa buổi tối. Chục ngày đi trại, mỗi khi nhắc đến “hậu phương áo xanh” đang ở nhà quán xuyến mọi việc để cho Đào Thu Hà được sống với văn chương, cô nàng luôn miệng khen chồng mình đến ngất ngây. Hóa ra, chồng cô nàng cũng thỉnh thoảng viết văn và truyện đăng báo cũng kha khá. Ở cuộc thi ấy, Đào Thu Hà và chồng cùng đoạt giải thưởng. Quả là cặp đôi tài tình.
Mới đây, trong khuôn khổ cuộc thi viết tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài "Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống" lần thứ V, giai đoạn 2022-2025 do Bộ Công an phối hợp cùng Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, Đào Thu Hà cũng được NXB CAND in cuốn tiểu thuyết “Ẩn trong màu lá”. Tiểu thuyết này lấy bối cảnh đại ngàn xanh thẳm với 2 nhân vật là những người bạn từ thuở ấu thơ, lớn lên bên nhau và yêu nhau bằng tình yêu trong sáng đầu đời. Rồi số phận rẽ họ đi hai lối. Một người trở thành nạn nhân của kẻ buôn người rồi gắn bó với một tội phạm ma túy. Một người trở thành chiến sĩ Công an. Gặp nhau trong hoàn cảnh trớ trêu, dằn vặt, tình người đã giúp họ vượt lên số phận, vượt qua bóng tối, viết lên những niềm hy vọng về cuộc đời. Ẩn trong màu áo xanh là trái tim ấm nồng, chính trực của những chiến sĩ Cảnh sát, ẩn trong những tán lá rừng là một đường dây tội phạm gieo rắc những đau thương, tội lỗi. Trong cuộc chiến chống lại cái ác, dẫu có hy sinh, mất mát nhưng những điều thuộc về lẽ phải, thuộc về chính nghĩa sẽ luôn chiến thắng, cái ác sẽ bị loại trừ.
Ngoài giờ làm việc và viết, Đào Thu Hà đã chắt chiu thời gian để mở lớp dạy văn miễn phí cho trẻ trong xóm. Hay chàng chiến sĩ Công an – chồng của Hà thì cuối tuần rảnh rỗi lại mở lớp dạy võ miễn phí cho đám trẻ trong khu mình sống. Dạo gần đây chuyển lên Đà Lạt, cô lại tranh thủ mở lớp online miễn phí để ôn thi môn văn cho các em học sinh cần sự hỗ trợ. Đến và gắn bó với vùng đất đại ngàn đầy nắng gió và rừng xanh này, tôi nghĩ Đào Thu Hà đã sống và viết nồng nàn như đất bazan và thênh thang như gió đại ngàn.
