Đạo luật Trung lập – Chiếc mỏ neo của nước Mỹ

Ít được chú ý đúng mức, nhưng có thể nói, Đạo luật Trung lập mà Tổng thống Mỹ Franklin D.Roosevelt ký ngày 31-8-1935 là yếu tố tiên quyết giữ cho nước Mỹ không sớm bị cuốn vào những vòng quay khủng khiếp của Đại chiến Thế giới lần thứ hai.

Nhờ đó, khi chỉ tham gia "cuộc chơi" vào giai đoạn cuối, họ đã có đủ thời gian chuẩn bị để thực sự trở thành một tác nhân quan trọng của phe chiến thắng.

Một cánh cửa mở về hai phía

Đó là thời điểm cái bóng u ám của chiến tranh đã bắt đầu mờ mờ hiện ra ở chân trời, khi hàng loạt chính phủ cực hữu mới thành lập ở châu Âu bắt đầu "nhe nanh múa vuốt". Trong đó, dĩ nhiên, thí dụ điển hình là nước Đức Quốc xã của Adolf Hitler.

Tháng 3-1935, Hitler tuyên bố: Nước Đức sẽ ngừng tuân thủ các điều khoản của Hiệp ước Versailles (hiệp ước kết thúc Đại chiến thế giới lần thứ nhất), chính thức tái vũ trang quân đội, thúc đẩy điên cuồng sự phát triển của nền công nghiệp quốc phòng, trong sự thờ ơ (hoặc đúng hơn là né tránh) của hai đại cường Anh - Pháp. 

Trong khi đó, hai đại cường ấy lại vẫn chĩa những mũi nhọn thù địch về phía Liên bang Xôviết - vốn chẳng giữ nhiều ẩn ức cũng như tâm lý thù hận như người Đức vẫn chưa nuốt trôi nỗi nhục chiến bại trong Đệ nhất Thế chiến.

Thế cục ấy hứa hẹn rất nhiều xáo trộn trong tương lai gần, với những sự va chạm dữ dội của các khối quyền lực châu Âu.

Franklin D.Roosevelt dường như lường trước được những kịch bản xấu nhất có thể xảy đến. Ông không muốn nước Mỹ mạo hiểm dính dáng vào những mối quan hệ phức tạp đầy xung đột ở cựu lục địa - điều rõ ràng là chẳng lợi lộc gì. Hoặc sâu xa hơn, nếu bắt buộc phải can dự vào những cuộc xung đột dữ dội đó, ông muốn nước Mỹ có cơ sở để xuất hiện ở thời điểm thích hợp nhất.

Và bởi vậy, ngày 31-8-1935, Đạo luật Trung lập (hay còn gọi là Nghị quyết chung số 173 của Thượng viện Mỹ) được ký, như "một cách thể hiện mong muốn ngăn chặn bất cứ hành động nào có thể khiến Hoa Kỳ tham chiến", theo cách diễn giải của chính Franklin D.Roosevelt.

Franklin D.Roosevelt ký Đạo luật Trung lập .
Franklin D.Roosevelt ký Đạo luật Trung lập .

Ngay sau khi ký văn bản đó, F.D.Roosevelt công khai tuyên bố: Luật mới sẽ yêu cầu các tàu của Mỹ phải có giấy phép nếu muốn mang vũ khí, đồng thời hạn chế người Mỹ đi trên những tàu đến từ các quốc gia thù địch và áp đặt lệnh cấm bán vũ khí cho các quốc gia "hiếu chiến". 

Phần đông giới quan sát cho rằng từ "hiếu chiến" được dùng để ám chỉ nước Đức của Adolf Hitler và nước Ý của Benito Mussolini. Bản tuyên bố cũng sử dụng những ngôn từ mạnh mẽ nhất để cảnh báo các quốc gia khác rằng Mỹ sẽ tăng cường tuần tra, nhằm phát hiện các tàu ngầm ngoại quốc đang ẩn nấp trong vùng biển của họ.

Có điều, F.D.Roosevelt vẫn mở sẵn một "đường thoát hiểm", khi nhấn mạnh rằng: Nước Mỹ sẽ không thể lường trước được các tình huống trong tương lai có thể làm họ thay đổi lập trường trung lập. "Lịch sử chứa đầy các tình huống không thể lường trước, đòi hỏi cần phải hành động linh hoạt", và vì thế, Roosevelt lập luận: Đạo luật này sẽ không ngăn cản Hoa Kỳ hợp tác với những "chính phủ khác có cùng quan điểm để thúc đẩy hòa bình".

Nói cách khác, Đạo luật Trung lập là một cánh cửa lật có thể mở về cả hai phía, tùy theo những thay đổi trong chiến lược đối ngoại của nước Mỹ. Nó vẫn là biểu tượng của "chủ nghĩa biệt lập Mỹ", nhưng cũng vẫn đi kèm các lựa chọn để bảo vệ sự an toàn cho chính mình hay giúp đỡ các đồng minh.

Những bước đi tiếp nối

Trong những năm kế tiếp, Đạo luật Trung lập quả thực đã được sửa đổi thêm nhiều lần, với mục tiêu duy nhất: Bảo vệ lợi ích cốt lõi trên toàn cầu của nước Mỹ, dưới cái vỏ "chủ nghĩa biệt lập" hay "trung lập".

Tháng 5-1937, các điều khoản được siết chặt thêm nữa. Theo đó, không chỉ cấm bán vũ khí và cấm cho các nước tham chiến vay tiền, mà còn cho Tổng thống Mỹ các quyền sau: cấm người Mỹ không được di chuyển bằng tàu của bất kỳ nước tham chiến nào; cấm bất kỳ tàu Mỹ nào chở hàng hóa của Mỹ đến một nước tham chiến, dù là hàng hóa phi quân sự, và quyền yêu cầu một nước tham chiến trả tiền cho hàng hóa phi quân sự của Mỹ trước khi giao hàng. Có thể thấy, lợi ích kinh tế của nước Mỹ, trong bối cảnh chiến tranh cận kề, đã được bảo vệ kỹ càng đến thế nào trước mọi rủi ro có thể xảy ra.

Tuy nhiên, đến tháng 9-1939, khi Đệ nhị Thế chiến chính thức bùng nổ, những điều chỉnh đã khiến Đạo luật Trung lập không còn quá "trung lập" nữa. F.D.Roosevelt đã yêu cầu Quốc hội Mỹ sửa đổi, cho phép bán vũ khí cho những nước đang bị Đức Quốc xã bao vây và tấn công. Sau những cuộc tranh luận căng thẳng, đề xuất ấy đã được Quốc hội Mỹ chấp thuận và thông qua.

Bên cạnh đó, cũng trong tháng 9-1939, khi đề cập tới triển vọng tham chiến của quân đội Mỹ, F.D.Roosevelt tuyên bố: Lãnh hải của Mỹ là một vùng trung lập. Do đó, bất cứ nước thù địch nào sử dụng những vùng biển này để tiến hành cuộc chiến cũng sẽ bị xem là "không thân thiện" và "cố tình công kích". Đó đã có thể xem là một bước "chọn phe" kín đáo nhưng rõ ràng nữa, bởi Mỹ chính là nguồn cung hàng hóa thiết yếu cho cả nước Anh đang bị bao vây, và Liên Xô đang giằng co gay gắt với quân Đức tại mặt trận phía Đông.

Một người lính Anh nhận súng Mỹ.
Một người lính Anh nhận súng Mỹ.

Cuối cùng, sau sự kiện tàu khu trục Reuben James của Mỹ bị tàu ngầm Đức đánh chìm vào tháng 10-1941, Đạo luật Trung lập đã không còn được áp dụng. Đến tháng 11-1941, tàu buôn Mỹ đã không chỉ được phép trang bị vũ khí để tự vệ, mà còn được phép vào lãnh hải châu Âu. Từ đây, Mỹ xem như đã bước một chân vào cuộc chiến.

Cho tới thời điểm đó, cả hai phe tham chiến đều đã khá mệt mỏi và kiệt quệ sau những chiến dịch giao tranh đẫm máu kéo dài từ năm này qua năm khác. Ngược lại, quốc lực cũng như quân lực của nước Mỹ vẫn còn nguyên vẹn. Nhìn xa hơn, suốt từ Đệ nhất Thế chiến, lãnh thổ Mỹ cũng chưa hề bị bom đạn tàn phá. Cũng như hồi đó, đến năm 1941, nước Mỹ đã sẵn sàng vào trận.

Ở khía cạnh này, Đạo luật Trung lập có giá trị như một chiếc mỏ neo vô hình kìm giữ để bảo vệ sinh lực cho nước Mỹ, cho đến tận khi hải quân - không quân Nhật Bản bất ngờ tập kích Trân Châu Cảng, tạo nên một cái cớ chính đáng để khơi dậy tinh thần ái quốc nhiệt thành cho cả đất nước rộng lớn đó.

Dù chỉ là tạm thời "đóng cửa phòng thân", chủ nghĩa biệt lập được thể hiện ở những bản đầu tiên của Đạo luật Trung lập cũng mang một vai trò nền tảng cho những động thái khuếch trương sau này, mà điểm nhấn là sự hiện diện trong "vai chính" ở Cuộc đổ bộ Normandy, Hội nghị Yalta hay Hội nghị Postdam (các hội nghị phân định thế giới sau Đệ nhị thế chiến).

Hiện tại, đã bốn năm qua, bóng dáng của thứ chủ nghĩa biệt lập ấy đã được tô đậm trở lại dưới những khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết!" hay "Đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại” của đương kim Tổng thống Donald Trump - người từ chối thực hiện mọi cam kết đa phương.

Phi Hồ

* Cha đẻ của "chủ nghĩa biệt lập Mỹ" được cho là Tổng thống James Monroe. Trong Học thuyết Monroe mà ông trình bày ngày 2-12-1823 trước Quốc hội Mỹ, những nỗ lực trong tương lai của các nước châu Âu nhằm lập thuộc địa hay can thiệp vào nội bộ của các nước ở Bắc hay Nam Mỹ sẽ bị xem là những hành động xâm lược, và như vậy đòi hỏi sự can thiệp của nước Mỹ. Ngược lại, Mỹ không những sẽ không can thiệp vào những thuộc địa hiện thời của các nước Âu châu mà cũng sẽ không can dự vào nội bộ các nước châu Âu. Học thuyết này được đưa ra vào lúc hầu hết các thuộc địa của Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha tại châu Mỹ Latin đã giành được độc lập, ngoại trừ Cuba và Puerto Rico.

* Chính Tổng thống Mỹ F.D.Roosevelt cũng khẳng định rằng việc giúp đỡ Liên Xô cũng chính là vì lợi ích của Mỹ, bởi nếu Liên Xô thất bại thì chính Mỹ sẽ là mục tiêu kế tiếp. Roosevelt so sánh: "Vòi cứu hỏa nên được trao cho một người hàng xóm, để ngăn chặn lửa cháy lan đến nhà riêng của chính mình". Thực tế viện trợ của Mỹ không phải là miễn phí, bản thân tên gọi của hình thức viện trợ ấy ("Lend-lease", nghĩa là "cho vay - cho thuê") cũng đã bộc lộ phần nào lợi nhuận mà nước Mỹ thu được.

Các tin khác

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều từng khiến báo chí lo lắng về sự tồn tại của chính mình. Máy in làm thay đổi cách phổ biến tin tức. Phát thanh và truyền hình từng được dự báo sẽ khiến báo in biến mất. Internet làm rung chuyển toàn bộ mô hình vận hành truyền thống của các tòa soạn. Và, giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiếp tục đặt ra câu hỏi rằng, liệu báo chí và những người làm báo có còn thật sự cần thiết khi máy móc có thể viết, tổng hợp và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người?

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Tối 30/5/2026, người dân Paris vỡ òa sau chiến thắng nghẹt thở của đội bóng Paris Saint-Germain (PSG) tại đấu trường châu lục. Nhưng, thay vì một lễ ăn mừng xúc động, những thanh niên Paris lại biến nó thành một cơn ác mộng bạo lực với gạch đá và bom xăng.

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

Trong lúc thế giới vẫn chưa nguôi lo ngại trước những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ, một cảnh báo mới từ Liên hợp quốc lại phủ thêm bóng đen lên bức tranh khí hậu toàn cầu. Hiện tượng El Nino được dự báo sắp quay trở lại với cường độ mạnh, có nguy cơ cộng hưởng với xu thế nóng lên toàn cầu để đẩy Trái đất bước vào giai đoạn thời tiết cực đoan hơn trong những năm tới.

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Gần 3 thập kỷ sau khi rút khỏi Lebanon, quân đội Israel một lần nữa kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí từng là biểu tượng của cuộc chiến kéo dài giữa Tel Aviv và Hezbollah. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy an ninh của Israel, đồng thời kéo theo những hệ lụy khôn lường với người Lebanon và an ninh khu vực.

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trong một thời gian ngắn, những cuộc tấn công nhằm vào các đô thị, trung tâm lọc hóa dầu lớn và cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực Trung Đông đã làm thế giới phải có cái nhìn khác hoàn toàn về vấn đề an ninh khu vực. Sự bất lực của chiếc ô an ninh Mỹ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tự định đoạt vận mệnh bằng tư duy tự cường và đa phương hóa.

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Ngày 4/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, trên thực tế, đàm phán song phương Mỹ - Iran vẫn đang chìm trong bế tắc. Bên cạnh đó, kết quả của nó cũng sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của các cuộc thương thảo Israel - Hamas cũng như Israel - Lebanon.

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, diễn ra liên tiếp nhiều sự kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, Singapore, Philippines cũng như Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo thông lệ, mỗi năm Đối thoại Shangri-La sẽ mời diễn giả là nguyên thủ một quốc gia có uy tín phát biểu dẫn đề. Năm 2026, vinh dự này thuộc về người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Với chủ đề: “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, bài phát biểu dẫn đề này giành được sự quan tâm, đồng tình và hoan nghênh của lãnh đạo các nước cũng như dư luận quốc tế...

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Trong suốt 10 năm (1960 - 1970), CIA và Cơ quan Tình báo Quân đội Việt Nam Cộng hòa đã huấn luyện và tung ra miền Bắc hàng trăm gián điệp biệt kích cùng cả trăm tấn vũ khí, lương thực. Đây được coi là cuộc chiến ngầm quy mô lớn nhất sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Tuy nhiên, quân và dân miền Bắc, với nòng cốt là lực lượng An ninh nhân dân phối hợp với lực lượng Quân đội đã tiêu diệt, bắt sống hầu hết số gián điệp biệt kích này, không những thế còn sử dụng “trò chơi nghiệp vụ” khi dùng điện đài của địch, do chính các gián điệp biệt kích bị bắt thực hiện để cung cấp tin giả cho chỉ huy ở Sài Gòn theo ý đồ của ta.

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Một trong những vụ truy tố tội phạm kinh tế quốc tế lớn nhất lịch sử vừa khép lại không phải bằng một phán quyết của bồi thẩm đoàn, mà bằng một bức thư ngắn gọn từ các công tố viên liên bang tại Brooklyn khi Bộ Tư pháp Mỹ chính thức rút toàn bộ cáo buộc hình sự đối với tỷ phú Ấn Độ Gautam Adani.

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và tiến trình số hóa toàn cầu đang tạo ra một thực thể quyền lực mới: những trung tâm dữ liệu. Không còn thuần túy là hạ tầng kỹ thuật thương mại, các "kho báu số" này đã trở thành điểm trọng yếu và nhạy cảm bậc nhất trên bản đồ địa chính trị.

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

LTS: Sau 22 năm Việt Nam tham gia Công ước Berne, lần đầu tiên Việt Nam có một vụ khởi tố đình đám liên quan đến vi phạm bản quyền âm nhạc. Nhưng vi phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) trong âm nhạc chỉ đơn thuần loanh quanh ở chỗ chiếm dụng các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức khác. Vi phạm SHTT cũng không chỉ tồn tại trong lĩnh vực nghệ thuật đơn thuần. Nó đang là một trì trệ cũ cần phải được xóa bỏ vì sự phát triển và hơn hết, vì danh dự quốc gia…

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Nối tiếp Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), ngày 20/5 vừa qua, đến lượt Liên hợp quốc chính thức hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị và địa kinh tế vẫn đang tiếp tục diễn biến phức tạp, những kịch bản tồi tệ nhất dường như vẫn còn chưa thể đo lường hết.

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Trên thực tế, chuyến công du cấp cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc trong 2 ngày 14 và 15/5 chưa đạt được bất cứ bước đột phá nào về những vấn đề gai góc nhất còn tồn tại giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, như thuế quan, sở hữu trí tuệ, công nghệ hay xung đột Trung Đông. Song, những diễn biến tiếp nối đang dần củng cố nhận định chung của giới quan sát quốc tế: Ít nhất, cuộc tiếp xúc này đã mang tới những xung lực mang tính chất "phá băng", để từ đó dần tái định hình một cục diện mới.

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

“Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án nghiêm trọng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật; triệt phá các website và các tổ chức điều hành các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh”...

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Với những gì vừa được công bố trong tuyên bố chung ngay ngày đầu chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin, có lẽ, thông điệp mà ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn nhấn mạnh không chỉ là biểu hiện bề mặt trên lớp vỏ ngôn từ, mà là những nỗ lực lâu dài nằm sâu trong ý chí của cả hai bên, về tiến trình định hình một trật tự thế giới mới.

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

LTS: Thịnh vượng luôn là điều mọi quốc gia đều mong vươn tới. Nhưng thịnh vượng đi đôi với an ninh là câu hỏi khó. Đơn giản, không quốc gia nào có thể làm giàu một mình, mà cần tương tác với nhiều đối tác khác trên thế giới. Có tương tác, ắt có những ràng buộc, thậm chí lệ thuộc. Và lệ thuộc có thể là chìa khóa để mở ra cánh cửa của mất an toàn.

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

Ngày 28/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành năng lượng toàn cầu. Chỉ bằng một thông cáo ngắn gọn từ Bộ Năng lượng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) - tuyên bố sẽ chính thức rút khỏi tổ chức này cũng như liên minh OPEC+ mở rộng từ ngày 1/5/2026.