Lần đầu đến Việt Nam nhưng tôi thấy mình như đã ở đây từ lâu

Sau nhiều lần đến Việt Nam và nhất quyết lên tiếng về chiến tranh tại Việt Nam, nhà văn Sara Lidman từng giúp nhiều người Thuỵ Điển hiểu hơn về những gì diễn ra ở dải đất hình chữ S này. Hơn 60 năm sau, câu chuyện ấy được đạo diễn Gunilla Bresky đưa trở lại Việt Nam trong Liên hoan phim Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16, với bộ phim “Sara và những kiếp người”, cùng nhiều câu chuyện đặc biệt quanh tác phẩm và nữ nhà văn này.

Phóng viên: Bà làm phim về Việt Nam khi chưa từng đến Việt Nam. Bà cảm nhận như thế nào về đất nước chúng tôi trong lần đầu đến Việt Nam, thưa đạo diễn Gunilla Bresky?

Đạo diễn Gunilla Bresky: Việc trực tiếp đến Việt Nam để giới thiệu bộ phim tài liệu lần này là một trải nghiệm rất đặc biệt đối với tôi. Hà Nội chào đón tôi bằng sắc xanh tươi mát của cây cối, dòng xe máy nhộn nhịp đặc trưng, nền ẩm thực tuyệt vời và sự hiếu khách, ấm áp của người dân nơi đây.

Lần đầu tiên tôi đến Việt Nam nhưng tôi thấy như mình đã từng ở đây từ lâu, khi đọc những cuốn sách của bạn tôi và cũng là nhân vật trong phim “Sara và những kiếp người”.

Sara đã đến Việt Nam 5 lần và lần đầu tiên là năm 1965. Chị ấy gặp gỡ rất nhiều người, có lẽ là ông, là bà của các bạn và đã viết rất nhiều bài báo, nhiều cuốn sách. Những cảm nhận của chị về con người, chiến tranh ở Việt Nam thời điểm ấy cũng được chuyển tải trong bộ phim này. Tôi vô cùng trân trọng và xúc động khi có cơ hội được đến đây, được giới thiệu bộ phim về Sara với các bạn.

Phóng viên: Vậy cơ duyên nào đã đưa bà đến với ý tưởng thực hiện bộ phim về nhà văn Sara Lidman và tình yêu của Sara dành cho Việt Nam?

Đạo diễn Gunilla Bresky: Sara Lidman là một nhà văn, một nhà hoạt động xã hội nổi tiếng của Thụy Điển. Bà là bậc thầy trong việc mang lại tiếng nói cho những người yếu thế trong xã hội. Sự nghiệp của Sara gắn liền với tinh thần đấu tranh không mệt mỏi cho công lý và quyền con người.

Tôi được gặp Sara Lidman lần đầu tiên vào năm 1971. Tôi cũng may mắn là người lái xe đưa bà trong một chuyến diễn thuyết dọc Thụy Điển thời điểm đó. Lúc ấy, Sara đã chia sẻ đầy tâm huyết về những chuyến đi và trải nghiệm của bà tại Việt Nam. Chính góc nhìn sâu sắc của Sara về sự kiên cường, phẩm giá và văn hóa của con người Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh đã truyền cảm hứng mạnh mẽ cho tôi, mở ra một góc nhìn hoàn toàn khác biệt so với những hình ảnh truyền thông phương Tây thời bấy giờ.

Phóng viên: Vì sao bà chọn nhật ký cá nhân của Sara làm kịch bản chính thay vì các cuốn sách đã xuất bản?

Đạo diễn Gunilla Bresky: Tôi quyết định dựa vào những dòng nhật ký cá nhân mà Sara viết trong thời gian ở Việt Nam vì những ghi chép hàng ngày ấy ghi lại trọn vẹn sự chân thật, cảm xúc mộc mạc và trực diện nhất—điều mà các tác phẩm văn học đã qua chỉnh sửa khó lòng truyền tải hết được.

Phóng viên: Và bà đã tái hiện câu chuyện của Sara Lidman trên màn ảnh như thế nào để truyền tải trọn vẹn tinh thần đó?

Đạo diễn Gunilla Bresky: Bộ phim được xây dựng hoàn toàn từ những dòng nhật ký cá nhân của Sara. Xuất thân từ lĩnh vực truyền thanh khi có nhiều năm công tác tại đài phát thanh quốc gia Thụy Điển, tôi đặc biệt chú trọng đến nhịp điệu âm thanh, thiết kế tiếng động và cấu trúc câu chuyện. Tôi muốn khán giả cảm nhận được chiến tranh và văn hóa Việt Nam qua chính lăng kính nội tâm chân thực và giàu cảm xúc của bà.

Khi Sara Lidman qua đời, chúng tôi đã cố gắng tìm kiếm và mời nữ diễn viên duy nhất tại Thụy Điển có cùng chất giọng địa phương miền Bắc giống hệt như Sara. Nữ diễn viên này đã đọc lại những dòng nhật ký riêng tư của Sara, lồng tiếng cho các thước phim tư liệu để khán giả cảm nhận như chính Sara đang trò chuyện.

Phóng viên: Âm nhạc của phim được đánh giá rất cao, từng được đề cử giải Guldbagge của Viện Hàn Lâm Thụy Điển cho hạng mục Nhạc phim gốc xuất sắc nhất năm 2020. Phần nhạc phim đã được thực hiện như thế nào, thưa bà?

Đạo diễn Gunilla Bresky: Để tương xứng với tầm vóc và di sản tinh thần lớn lao của Sara, chúng tôi mời Dàn nhạc Giao hưởng của Nhà hát Opera Norrlandsoperan trình diễn phần âm nhạc của bộ phim. Dàn nhạc này hoạt động tại thành phố Umeå, nơi Sara đã sống trong những năm cuối đời.

Phóng viên: Đối với một nhà làm phim tài liệu độc lập như bà, việc thực hiện bộ phim như “Sara và những kiếp người” có gặp nhiều thách thức không và thách thức lớn nhất bà phải đối mặt trong suốt quá trình này là gì?

Đạo diễn Gunilla Bresky: Rất nhiều thách thức nhưng thách thức lớn nhất luôn là vấn đề tài chính. Một dự án tưởng chừng chỉ mất một năm làm phim thường kéo dài tới bốn năm, trong đó ba năm dành riêng cho việc tìm kiếm nguồn vốn. Bên cạnh đó, các chuyến ghi hình thực địa luôn đầy biến số, lịch trình phải thay đổi liên tục theo tình hình thực tế và sự sẵn sàng của nhân vật.

Phóng viên: Về mặt cá nhân, việc thực hiện bộ phim này đã mang lại trải nghiệm hay thay đổi gì đối với riêng bà?

Đạo diễn Gunilla Bresky: Làm bộ phim này cho phép tôi kết nối lại với tinh thần lãng mạn và lý tưởng sống của thời tuổi trẻ—thời điểm mà những người trẻ tuổi như chúng tôi tin tưởng một cách chân thành rằng mình có thể thay đổi thế giới tốt đẹp hơn.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn bà về cuộc trò chuyện này!

Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam Johan Ndisi nhấn mạnh: “Câu chuyện của Sara Lidman nhắc chúng ta rằng mối quan hệ giữa Thụy Điển và Việt Nam không chỉ nằm trong những trang sử hay các văn kiện ngoại giao. Mối quan hệ ấy còn được tạo nên bởi những con người gặp gỡ, lắng nghe và quan tâm đến nhau.

Sự gắn bó của Sara Lidman với Việt Nam đã trở thành một phần cuộc đời bà, đồng thời giúp nhiều người Thụy Điển nhìn Việt Nam và con người Việt Nam theo một cách khác.

Ngày hôm nay, Gunilla Bresky đưa câu chuyện ấy trở lại Việt Nam, mở ra một cơ hội mới để người dân hai nước gặp nhau qua điện ảnh, lịch sử và những câu chuyện rất con người”.