Châu Âu bên lò lửa phía đông

Cho dù chưa thật sự rõ ràng nhưng nguy cơ về một cuộc chiến tranh giữa Nga và Ukraine đang đặt ra những câu hỏi về tình hình châu Âu trong thời điểm hiện tại.

Khi những người anh em chia rẽ

Nga và Ukraine là hai quốc gia có lịch sử gắn bó với nhau lâu dài cùng đứng dưới mái nhà chung Liên Xô trước đây. Từ chỗ là những người "anh em" thân thiết, quan hệ hai nước xấu đi từ năm 2014 khi Moskva sáp nhập bán đảo Crimea, và được cho là đã hỗ trợ lực lượng ly khai ở miền Đông Ukraine nổi dậy.

Cuộc nổi dậy năm đó đã dẫn đến việc thành lập hai nhà nước cộng hòa nhân dân ở Donetsk và Lugansk cùng những đòi hỏi lãnh thổ ở phía Đông và Nam Ukraine cho một nhà nước độc lập của vùng Donbass. Ukraine không chấp nhận những đòi hỏi này. Sau những thất bại quân sự ban đầu, nhờ sự giúp sức của các "đồng minh mới", quân đội Ukraine đã có những nỗ lực tái giành quyền kiểm soát lại vùng lãnh thổ nhưng thất bại. Cuộc xung đột vẫn diễn ra từ đó tới nay và khiến hơn 13 nghìn người thiệt mạng.

Nga bác bỏ cáo buộc cho rằng quân đội của họ đã tham gia vào cuộc xung đột này. Còn về phía các quốc gia phương Tây, họ không chỉ ủng hộ kỹ thuật cho Ukraine mà còn áp dụng một loạt biện pháp trừng phạt hòng gây sức ép với Moskva. Nga cũng trả đũa bằng các biện pháp của mình.

Cuộc gặp giữa nguyên thủ 3 nước Pháp - Nga - Đức tạo ra khuôn khổ mới cho những vấn đề ở châu Âu.

Cuộc gặp giữa nguyên thủ 3 nước Pháp - Nga - Đức tạo ra khuôn khổ mới cho những vấn đề ở châu Âu.

Những diễn biến trên thực địa trong suốt nhiều năm qua cho thấy khó có khả năng Ukraine tổ chức được một cuộc tấn công quy mô lớn để thu hồi vùng lãnh thổ mà họ muốn. Ở chiều ngược lại, các lực lượng ly khai ở Donbass cũng không đủ sức mạnh để mở rộng vùng kiểm soát lãnh thổ (mà theo như đòi hỏi của họ có thể chiếm tới hơn 1/3 lãnh thổ Ukraine hiện tại).

Tình thế bế tắc đẩy hai bên đến bàn đàm phán trong khuôn khổ của hội đàm "Bộ tứ Normandy" do Đức và Pháp làm trung gian. Những cuộc hội đàm này đã làm dịu tình hình khu vực để mở ra hy vọng về một giải pháp chính trị hòa bình. Chỉ đến khi Ukraine bất ngờ chủ động gia tăng căng thẳng trong thời gian gần đây, tình hình mới nóng trở lại, gợi lên những lo ngại về một cuộc chiến tranh toàn diện có thể nổ ra giữa hai người "anh em" cũ.

Ukraine đang mạo hiểm

Từ đầu tháng 3, quân đội Ukraine đã liên tiếp thực hiện những cuộc pháo kích vào Donetsk. Tình hình trở nên căng thẳng khi đại diện của lực lượng dân quân Cộng hòa nhân dân Lugansk (LNR) xác nhận, giao tranh đã nổ ra giữa các binh sĩ thuộc lực lượng vũ trang Ukraine và LNR ở làng Mikhailovka hôm 10-3. Lệnh ngừng bắn theo những thỏa thuận trước đó đã bị phá vỡ.

Trong khoảng thời gian đó, quân đội Ukraine đã chuyển khoảng 300 xe tăng cùng 50 bệ phóng tên lửa, đặc biệt là việc triển khai cả hệ thống tên lửa phòng không S-300 tới khu vực xung quanh Donbass. Đây là một trong những động thái quân sự lớn nhất của Ukraine từ trước tới nay. Những dấu hiệu cho thấy quân đội Ukraine sẵn sàng cho một cuộc chiến lớn. Cùng thời điểm ấy, Bộ Quốc phòng Ukraine thông báo một đội tàu của NATO (mà cụ thể là tàu của các quốc gia Thổ Nhĩ Kỳ, Tây Ban Nha, Romania) đã tiến vào biển Đen. Hành động được nhìn nhận như sự "ủng hộ" của lực lượng này đối Kiev với diễn biến trong khu vực. Những thông tin khi đó còn cho rằng rất có thể Tổng thống Zelenskiy sẽ ký sắc lệnh chiến tranh vào ngày 15-3-2021.

Mốc 15-3 đã trôi qua yên bình nhưng kể từ đó đến nay, bầu không khí ở Donbass vẫn nóng lên không ngừng. Ukraine đã thông báo sẽ mở không phận để máy bay của NATO có thể bay vào khu vực xung đột. Cùng với những động thái của phía Ukraine thì phía Nga cũng đã có những phản ứng mạnh mẽ. Ngoài việc tăng cường sự hiện diện quân sự quy mô lớn sát khu vực biên giới để sẵn sàng cho tình huống xung đột leo thang, Nga cũng đã thông báo về một kế hoạch phối hợp với Belarus để có thể cùng hành động.

Những sân bay của Belarus sẵn sàng đón thêm các máy bay Nga tới tập kết trong thời gian ngắn. Cuộc tập trận chung Nga-Belarus hồi giữa tháng 3 là một tín hiệu cảnh báo bởi nếu chiến tranh bùng nổ, hai gọng kìm từ Nga và Belarus sẽ vây lấy Ukraina. Nếu Ukraine muốn chiến tranh, rất có thể họ sẽ có được điều ấy, khi đó cuộc chiến có thể sẽ không chỉ gói gọn trong khu vực Donbass nữa - một viễn cảnh thực sự đen tối.

Ai sẽ "chống lưng" cho Ukraine?

Tiềm lực quân sự của Nga rõ ràng là vượt trội so với Ukraine. Nếu chiến tranh bùng nổ, Ukraine sẽ cần rất nhiều sự hỗ trợ từ bên ngoài. Điều gì khiến họ dám đi nước cờ mạo hiểm này?

Có một thực tế là tình hình tại Donbass bỗng nóng trở lại từ khi chính quyền mới ở Mỹ lên nắm quyền. Châu Âu, trong 2 năm qua, sau cuộc gặp thượng đỉnh của "Bộ tứ Normandy" đã trở lên khá yên bình. Với việc nước Anh rời khỏi EU, vai trò lãnh đạo khối của Pháp và Đức là rất rõ ràng. Hai quốc gia này có những bước đi khẳng định vị thế khu vực và thế giới của mình trong đó có xu hướng "hòa giải" với Nga để tìm kiếm hòa bình ổn định cho toàn châu Âu. Đây cũng là điều mà nước Nga đang mong muốn khi những người châu Âu có thể ngồi và bàn bạc trực tiếp công việc với nhau.

Ukraine gia tăng sự hiện diện quân sự tại Donbass cho một cuộc phiêu lưu mới.

Ukraine gia tăng sự hiện diện quân sự tại Donbass cho một cuộc phiêu lưu mới.

Nước Đức đang thúc đẩy dự án Dòng chảy phương Bắc 2 để nhận khí đốt trực tiếp từ Nga mà không cần qua Ba Lan, Thổ Nhĩ Kỳ hay Ukraine đầy bất ổn nữa. Trong khi đó, nước Pháp dường như ngày càng muốn độc lập với Mỹ bằng những ý tưởng liên kết châu Âu như thành lập quân đội riêng. Mới đây, EU cũng đã phê duyệt vaccine của Nga cho chương trình tiêm chủng phòng, chống COVID của mình. Sự hợp tác giữa EU và Nga đang tốt dần lên. Cục diện hiện tại là điều mà những quốc gia này muốn giữ vững.

Nhưng, bối cảnh hòa giải đó cũng làm giảm giá trị của Mỹ tại khu vực. Những nhà lãnh đạo của nước Mỹ hiện tại đang muốn lấy lại ảnh hưởng của mình tại châu Âu. Có lẽ, họ cần một cuộc xáo động tại đây. Ukraine nằm chính giữa châu Âu rộng lớn, lại đang khát khao đòi lại vùng lãnh thổ đã mất trở thành một đối tác tiềm năng. Chính họ là những người cổ vũ mạnh mẽ nhất cho nỗ lực của Ukraine trong thời gian qua thông qua khuôn khổ của NATO. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Lloyd Austin trong cuộc điện đàm mới đây với người đồng cấp Ukraine đã khẳng định sự hỗ trợ đồng thời sẽ không để “các đối tác Ukraine” đơn độc. Chỉ khi được "chống lưng" như vậy, Ukraine mới dám bước tới. Nhưng, sự ủng hộ đó có đủ sức "bảo vệ" họ khi cuộc chiến lan rộng không thì rất khó trả lời.

Bàn cờ mới đang hình thành

Ukraine hồi đầu tháng 3 có thông báo về một kế hoạch hòa giải do Anh đề xuất. Nhưng, kế hoạch này sau đó đã bị phía Nga bác bỏ. Đức và Pháp thì hoàn toàn không phát đi một tín hiệu nào cho thấy họ ủng hộ những hành động quân sự mới đây của Ukraine. Không phải Mỹ, Anh hay Ukraine mà chỉ có nguyên thủ của 3 nước Pháp, Đức và Nga gặp nhau trực tiếp để bàn về tình hình Ukraine hôm 31-3 vừa rồi. Đó là một dấu hiệu cho thấy có vẻ như trục an ninh mới đang được hình thành trong khu vực. Cả ba nước đã nhận thấy những vấn đề nảy sinh để cùng tìm cách giải quyết. Một câu trả lời tương xứng cho những gì mà Ukraine hay Mỹ đang thực hiện.

Nga sẽ bày tỏ quan điểm cứng rắn của mình, dù thực tế có thể tin rằng họ không hề muốn xung đột lan rộng. Đức và Pháp sẽ phải gia tăng sức ép với Ukraine nếu không muốn một cuộc chiến tranh quy mô lớn nổ ra làm cả châu Âu rúng động lần nữa. Chính quyền Kiev chắc chắn sẽ nhận được cảnh báo nhưng họ có định lượng được mối nguy cơ xảy đến với mình hay không thì còn chưa rõ.

Trong một viễn cảnh tồi tệ nhất, nếu chiến tranh thực sự nổ ra, Ukraine có thể sẽ bị biến thành phép thử cho một bàn cờ chính trị mới ở châu Âu đang hình thành. Đó chắc chắn không phải là điều mà người dân Ukraine mong muốn.

Tử Uyên

Các tin khác

Tô đậm một vị thế mới

Tô đậm một vị thế mới

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công tác tham dự Hội nghị cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga và có các hoạt động song phương tại thành phố Kazan, Cộng hòa Tatarstan, Liên bang Nga từ ngày 16 đến 18/6/2026 theo lời mời của Tổng thống Liên bang Nga Vladimir Putin. Đây là chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt, đồng thời cũng đã đạt được những kết quả tích cực, khẳng định hình ảnh Việt Nam là cầu nối tin cậy trong ASEAN, là bạn bè thủy chung, chân thành của Nga.

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Bản sắc nhân văn của báo chí trong kỷ nguyên AI

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều từng khiến báo chí lo lắng về sự tồn tại của chính mình. Máy in làm thay đổi cách phổ biến tin tức. Phát thanh và truyền hình từng được dự báo sẽ khiến báo in biến mất. Internet làm rung chuyển toàn bộ mô hình vận hành truyền thống của các tòa soạn. Và, giờ đây, trí tuệ nhân tạo (AI) lại tiếp tục đặt ra câu hỏi rằng, liệu báo chí và những người làm báo có còn thật sự cần thiết khi máy móc có thể viết, tổng hợp và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người?

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Niềm vui bóng đá làm lộ mặt trái xã hội Pháp

Tối 30/5/2026, người dân Paris vỡ òa sau chiến thắng nghẹt thở của đội bóng Paris Saint-Germain (PSG) tại đấu trường châu lục. Nhưng, thay vì một lễ ăn mừng xúc động, những thanh niên Paris lại biến nó thành một cơn ác mộng bạo lực với gạch đá và bom xăng.

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

El Nino “đổ thêm dầu vào lửa”

Trong lúc thế giới vẫn chưa nguôi lo ngại trước những kỷ lục nhiệt độ liên tiếp bị phá vỡ, một cảnh báo mới từ Liên hợp quốc lại phủ thêm bóng đen lên bức tranh khí hậu toàn cầu. Hiện tượng El Nino được dự báo sắp quay trở lại với cường độ mạnh, có nguy cơ cộng hưởng với xu thế nóng lên toàn cầu để đẩy Trái đất bước vào giai đoạn thời tiết cực đoan hơn trong những năm tới.

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Pháo đài Beaufort và bước ngoặt chiến lược của Israel

Gần 3 thập kỷ sau khi rút khỏi Lebanon, quân đội Israel một lần nữa kiểm soát pháo đài Beaufort - vị trí từng là biểu tượng của cuộc chiến kéo dài giữa Tel Aviv và Hezbollah. Động thái này phản ánh sự thay đổi trong tư duy an ninh của Israel, đồng thời kéo theo những hệ lụy khôn lường với người Lebanon và an ninh khu vực.

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trung Đông chuyển động khi ảo ảnh Mỹ tan biến

Trong một thời gian ngắn, những cuộc tấn công nhằm vào các đô thị, trung tâm lọc hóa dầu lớn và cả các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực Trung Đông đã làm thế giới phải có cái nhìn khác hoàn toàn về vấn đề an ninh khu vực. Sự bất lực của chiếc ô an ninh Mỹ buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải tự định đoạt vận mệnh bằng tư duy tự cường và đa phương hóa.

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Xung đột Trung Đông: Loanh quanh trong bế tắc

Ngày 4/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng gặp Đại giáo chủ Iran Mojtaba Khamenei, nếu hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình. Tuy nhiên, trên thực tế, đàm phán song phương Mỹ - Iran vẫn đang chìm trong bế tắc. Bên cạnh đó, kết quả của nó cũng sẽ còn phụ thuộc rất nhiều vào diễn biến của các cuộc thương thảo Israel - Hamas cũng như Israel - Lebanon.

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Dấu ấn nước Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Những ngày cuối tháng 5/2026, diễn ra liên tiếp nhiều sự kiện ngoại giao giữa Việt Nam và Thái Lan, Singapore, Philippines cũng như Đối thoại Shangri-La lần thứ 23, một diễn đàn an ninh hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Theo thông lệ, mỗi năm Đối thoại Shangri-La sẽ mời diễn giả là nguyên thủ một quốc gia có uy tín phát biểu dẫn đề. Năm 2026, vinh dự này thuộc về người đứng đầu Đảng, Nhà nước Việt Nam là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Với chủ đề: “Chủ động kiến tạo hòa bình - ổn định - phát triển trong một thế giới nhiều biến động”, bài phát biểu dẫn đề này giành được sự quan tâm, đồng tình và hoan nghênh của lãnh đạo các nước cũng như dư luận quốc tế...

Khoe kết quả test ma túy: Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Tấm giấy chứng nhận hay liều thuốc trấn an dư luận?

Sau hàng loạt nghệ sĩ vướng vòng lao lý vì ma túy, hình ảnh giới giải trí Việt đang đối mặt với cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Trong bối cảnh đó, nhiều ca sĩ, diễn viên đã chủ động công khai kết quả xét nghiệm ma túy âm tính để chứng minh bản thân “sạch”. Thế nhưng, liệu một tờ giấy xét nghiệm có đủ để bảo chứng cho sự trong sạch của một người nghệ sĩ hay không khi mà theo các chuyên gia, dấu vết ma túy trong cơ thể chỉ tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định?

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Kỳ 1: Lai lịch một kế hoạch ngầm

Trong suốt 10 năm (1960 - 1970), CIA và Cơ quan Tình báo Quân đội Việt Nam Cộng hòa đã huấn luyện và tung ra miền Bắc hàng trăm gián điệp biệt kích cùng cả trăm tấn vũ khí, lương thực. Đây được coi là cuộc chiến ngầm quy mô lớn nhất sau Chiến tranh thế giới thứ 2. Tuy nhiên, quân và dân miền Bắc, với nòng cốt là lực lượng An ninh nhân dân phối hợp với lực lượng Quân đội đã tiêu diệt, bắt sống hầu hết số gián điệp biệt kích này, không những thế còn sử dụng “trò chơi nghiệp vụ” khi dùng điện đài của địch, do chính các gián điệp biệt kích bị bắt thực hiện để cung cấp tin giả cho chỉ huy ở Sài Gòn theo ý đồ của ta.

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Phán quyết bị đảo ngược: Khi công lý Mỹ khoác áo thương vụ

Một trong những vụ truy tố tội phạm kinh tế quốc tế lớn nhất lịch sử vừa khép lại không phải bằng một phán quyết của bồi thẩm đoàn, mà bằng một bức thư ngắn gọn từ các công tố viên liên bang tại Brooklyn khi Bộ Tư pháp Mỹ chính thức rút toàn bộ cáo buộc hình sự đối với tỷ phú Ấn Độ Gautam Adani.

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Nguy cơ các trung tâm dữ liệu trở thành tử huyệt

Cuộc cách mạng trí tuệ nhân tạo (AI) và tiến trình số hóa toàn cầu đang tạo ra một thực thể quyền lực mới: những trung tâm dữ liệu. Không còn thuần túy là hạ tầng kỹ thuật thương mại, các "kho báu số" này đã trở thành điểm trọng yếu và nhạy cảm bậc nhất trên bản đồ địa chính trị.

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

Công chính sở hữu trí tuệ vì danh dự quốc gia

LTS: Sau 22 năm Việt Nam tham gia Công ước Berne, lần đầu tiên Việt Nam có một vụ khởi tố đình đám liên quan đến vi phạm bản quyền âm nhạc. Nhưng vi phạm sở hữu trí tuệ (SHTT) trong âm nhạc chỉ đơn thuần loanh quanh ở chỗ chiếm dụng các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức khác. Vi phạm SHTT cũng không chỉ tồn tại trong lĩnh vực nghệ thuật đơn thuần. Nó đang là một trì trệ cũ cần phải được xóa bỏ vì sự phát triển và hơn hết, vì danh dự quốc gia…

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Kinh tế thế giới định hình một cuộc khủng hoảng mới

Nối tiếp Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), ngày 20/5 vừa qua, đến lượt Liên hợp quốc chính thức hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 xuống còn 2,5%. Trong bối cảnh tình hình địa chính trị và địa kinh tế vẫn đang tiếp tục diễn biến phức tạp, những kịch bản tồi tệ nhất dường như vẫn còn chưa thể đo lường hết.

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Quan hệ song phương Mỹ - Trung: Phá lớp băng cũ để kiến tạo cục diện mới

Trên thực tế, chuyến công du cấp cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc trong 2 ngày 14 và 15/5 chưa đạt được bất cứ bước đột phá nào về những vấn đề gai góc nhất còn tồn tại giữa hai cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới, như thuế quan, sở hữu trí tuệ, công nghệ hay xung đột Trung Đông. Song, những diễn biến tiếp nối đang dần củng cố nhận định chung của giới quan sát quốc tế: Ít nhất, cuộc tiếp xúc này đã mang tới những xung lực mang tính chất "phá băng", để từ đó dần tái định hình một cục diện mới.

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

Không cho phép “cốc mò, cò xơi”

“Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tập trung xác minh, điều tra, khởi tố một số vụ án nghiêm trọng xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý theo quy định pháp luật; triệt phá các website và các tổ chức điều hành các website vi phạm bản quyền trực tuyến có lượng truy cập lớn, nhất là các website lưu trữ, cung cấp phim, âm nhạc, trò chơi điện tử di động, chương trình truyền hình lậu có dùng tiếng Việt và tiếng nước ngoài, nhất là tiếng Anh”...

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Thượng đỉnh Trung - Nga: Trạng thái cân bằng động

Với những gì vừa được công bố trong tuyên bố chung ngay ngày đầu chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Nga Vladimir Putin, có lẽ, thông điệp mà ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình muốn nhấn mạnh không chỉ là biểu hiện bề mặt trên lớp vỏ ngôn từ, mà là những nỗ lực lâu dài nằm sâu trong ý chí của cả hai bên, về tiến trình định hình một trật tự thế giới mới.

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

Kinh tế chính là an ninh quốc gia

LTS: Thịnh vượng luôn là điều mọi quốc gia đều mong vươn tới. Nhưng thịnh vượng đi đôi với an ninh là câu hỏi khó. Đơn giản, không quốc gia nào có thể làm giàu một mình, mà cần tương tác với nhiều đối tác khác trên thế giới. Có tương tác, ắt có những ràng buộc, thậm chí lệ thuộc. Và lệ thuộc có thể là chìa khóa để mở ra cánh cửa của mất an toàn.

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

OPEC: Cú “quay xe” của UAE và những vết nứt trong đế chế dầu mỏ

Ngày 28/4/2026 đã đi vào lịch sử ngành năng lượng toàn cầu. Chỉ bằng một thông cáo ngắn gọn từ Bộ Năng lượng Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) - nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) - tuyên bố sẽ chính thức rút khỏi tổ chức này cũng như liên minh OPEC+ mở rộng từ ngày 1/5/2026.