Bức tranh thờ của dòng họ Phạm Đình

Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc lúc sinh thời từng nhận định: "Tìm hiểu hồ Tây chính là tìm hiểu một bộ phận cơ bản của văn hóa Thăng Long - Hà Nội". Câu chuyện quanh bức tranh thờ quý báu của dòng họ Phạm Đình thuộc làng cổ Đông Xã ven hồ Tây góp thêm một lát cắt nhỏ cho vấn đề này.

Chuyện xưa truyền lại

Nằm sâu trong ngõ 444 phố Thụy Khuê, phường Bưởi, quận Tây Hồ, Hà Nội, nhà thờ tổ của dòng họ Phạm Đình thuộc làng cổ Đông Xã ven Hồ Tây xưa tuy không bề thế hoành tráng nhưng thấm đẫm sự trang nghiêm, linh thiêng, được các thế hệ con cháu chăm sóc, sửa sang cẩn trọng. Đặc biệt, bên trong khám thờ, có một bức tranh thờ quý báu của dòng họ đã được lưu giữ qua rất nhiều thế hệ.

Trong tranh là hình ảnh của hai người phụ nữ được vẽ bằng mực màu, ăn mặc theo trang phục cổ, khuôn mặt đẹp, phong thái thanh tao, cao quý. Người họ Phạm Đình không biết chính xác niên đại của bức tranh, nhưng qua các câu chuyện truyền miệng từ đời các cụ kể lại, và qua cuốn thần phả giấy vàng nay đã cụt một nửa vì bị mủn qua năm tháng mà người trong dòng họ cất công cậy nhờ một số nhà Nho dịch hộ, bức tranh quý này được cho là có từ triều Lý.

Hình ảnh hai người phụ nữ, cũng theo lời các cụ thế hệ trước truyền lại, chính là hai bà cô Tổ của dòng họ Phạm Đình được tuyển vào cung làm vợ vua triều Lý, sau khi qua đời được vua Lý cho làm miếu thờ. Hai bên khám thờ hiện treo trang trọng 2 câu đối chữ Nho được ghi trong thần phả, tạm dịch: "Lý triều quế dịch phương huy viễn/Đông ấp hà thân ấm tý trường" (Triều Lý nương nhờ cung Vua tiếng thơm bay xa/Làng Đông thân thích họ hàng che chở mãi mãi).

Trò chuyện với phóng viên Báo Hà Nội mới, ông Phạm Đình Thành - một thành viên của dòng họp Phạm Đình, cũng là thành viên của Tiểu ban Quản lý di tích phường Bưởi, quận Tây Hồ, Hà Nội chia sẻ: "Tôi được các bậc cao niên kể lại, dòng họ Phạm Đình đã lưu giữ, bảo quản bức tranh thờ này từ lâu lắm. Các cụ cũng đoán khu vực nhà thờ họ này xưa vốn là miếu thờ hai bà, trải bao năm tháng bể dâu, dòng họ Phạm Đình thường xuyên coi sóc, lâu dần miếu thờ hai bà cô Tổ được xem như nhà thờ tổ. Không rõ niên đại chính xác, nhưng theo những gì các cụ truyền lại thì ngày xưa, mỗi khi đến dự Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ ở làng Đông Xã, vua, quan vẫn hay để ngựa ở cầu xóm, rồi vào miếu hai bà thắp hương"...
Khắc ghi những ngày tưởng niệm đáng nhớ trong Nhà thờ họ Phạm Đình
Khắc ghi những ngày tưởng niệm đáng nhớ trong Nhà thờ họ Phạm Đình

Đền Đồng Cổ nằm trong số những ngôi đền cổ nhất Hà Nội tính từ đời Lý, nằm ở góc Tây nam Hồ Tây, nổi tiếng với Hội thề Trung hiếu cùng lời thề: "Làm con bất hiếu/Làm tôi bất trung/Thần Minh giết chết (Vi tử bất hiếu/Vi thần bất trung/Thần Minh cức chi).

Hội thề Trung hiếu là một hội lớn, được tổ chức từ đời Lý (từ năm 1028) vào ngày 4 tháng 4 âm lịch hằng năm, đến đời Trần, lời thề này được chuyển thành: Làm tôi hết lòng trung/Làm quan trong sạch/Ai trái thề này/Thần Minh giết chết. (Vi thần tận trung/Vi quan thanh bạch/Hữu thâu thử minh/Thần Minh cức chi).

Được tiếp nối tổ chức qua nhiều triều đại phong kiến và vẫn được duy trì đến tận ngày nay, Hội thề này đã trở thành một nghi thức lễ hội để củng cố trật tự xã hội rất giàu ý nghĩa và vẫn vẹn nguyên giá trị ở thời điểm hiện tại.

Không biết thực hư câu chuyện vua, quan đến lễ miếu hai bà cô Tổ họ Phạm Đình dịp Hội thề Trung hiếu ra sao, chỉ biết là trong nhà thờ tổ này hiện vẫn gắn biển ghi rõ những ngày tưởng niệm đáng nhớ hằng năm của gia tộc họ Phạm Đình, tương truyền là ngày giỗ của hai bà, lần lượt vào ngày mùng 4 tháng 4 âm lịch (trùng ngày tổ chức Hội thề Trung hiếu đền Đồng Cổ) và ngày 20 tháng 7 âm lịch.

Gìn giữ di sản của dòng họ

Biết bao năm qua, bức tranh thờ hai bà cô Tổ luôn được coi là báu vật trong tâm thức của mỗi người con dòng họ Phạm Đình làng cổ Đông Xã. Không ai bảo ai, mỗi dịp giỗ, tết, con cháu dòng họ Phạm Đình lại tề tựu về nhà thờ tổ, duy trì nếp sinh hoạt tín ngưỡng, giao lưu thân thiết, vui vẻ, lưu giữ truyền thống tốt đẹp, anh em thuận hòa...

Ông Phạm Đình Thành không giấu sự tự hào khi nhắc về truyền thống gia đình: "Trải bao dâu bể, nhà thờ tổ của dòng họ chúng tôi tuy chỉ lợp ngói, cây que tre nứa nhưng may mắn hầu như còn được giữ nguyên vẹn.
Bức tranh thờ hiện được treo trang trọng trong khám thờ của dòng họ Phạm Đình
Bức tranh thờ hiện được treo trang trọng trong khám thờ của dòng họ Phạm Đình

Cứ chiều 30 Tết âm lịch, con cháu chúng tôi lại làm mâm cơm cúng tổ. Đêm giao thừa, nhà thờ tổ được mở rộng để con cháu tụ về, hương khói cúng lễ, thụ lộc tổ, rồi sau mới đi lễ đình, chùa sớm mùng 1 Tết. Việc coi sóc nhà thờ tổ gắn với bức tranh thờ cổ đã trở thành niềm tự hào chung của dòng họ".

Nhẩn nha kể một số câu chuyện mang tính thiêng, khó lý giải, mang ý nghĩa tâm linh được lưu truyền trong dòng họ liên quan đến nhà thờ tổ và bức tranh thờ quý báu, ông Phạm Đình Thành chia sẻ: "Chúng tôi luôn tâm niệm gìn giữ, trân trọng bức tranh thờ và nhà thờ tổ là trách nhiệm chung. Còn tranh là còn được nhìn thấy hình hài các cụ Tổ.

Gia đình cũng đã tiến hành số hóa, cho chụp lại tranh để lưu giữ. Sau này, nếu bức tranh bị hỏng, cũng đành coi như tuân theo quy luật của tự nhiên của trời. Quan trọng là phải lưu truyền những câu chuyện về bức tranh quý, về dòng họ Phạm Đình qua các thế hệ, bởi chừng nào đời con cháu còn biết đến chuyện của hai bà cô Tổ và chuyện về các thế hệ cha ông, bức tranh quý ấy vẫn còn sống mãi trong tâm thức".

Trân trọng câu chuyện về bức tranh quý của nhà thờ tổ dòng họ Phạm Đình làng cổ Đông Xã, ông Trần Quang Tuyến, một thành viên dòng họ Trần cùng làng chia sẻ: "Cùng là làng cổ ở Thăng Long - Hà Nội, nhưng khác với Đông Ngạc, làng cổ Đông Xã xưa không có nhiều người đỗ khoa bảng, vì vậy, không có nhiều người ghi chép lại chuyện xưa của làng.

Là con dân của làng, chúng tôi mong có thêm nhiều câu chuyện xưa, như chuyện bức tranh thờ quý giá của dòng họ Phạm Đình, được ghi lại, để mỗi người dân Kẻ Bưởi nói riêng, du khách đến với Hồ Tây và thủ đô Hà Nội nói chung, sẽ thêm hiểu về tín ngưỡng, văn hóa của đất nghìn năm văn vật Thăng Long một thời, cũng như những nếp sinh hoạt đáng trân trọng, gìn giữ trong mỗi gia đình, dòng họ"...

Đi quanh hồ Tây là đi quanh một dòng văn hóa

Khẳng định việc tìm hiểu Hồ Tây sẽ giúp chúng ta hiểu thêm về "một bộ phận cơ bản của văn hóa Thăng Long - Hà Nội", trong cuốn sách "Mặt gương Tây Hồ" do Nhà xuất bản Trẻ ấn hành, cố tác giả Nguyễn Vinh Phúc chia sẻ: "Hồ Tây thực sự đã ghẹo bao du khách, vì vẻ đẹp của cỏ cây hoa lá và mặt nước mây trời đổi thay từng giờ, từng lúc, vì những huyền thoại bao phủ lên các miếu cổ, chùa xưa, lại còn vì cả sự gợi cảm của các địa danh, địa điểm Thiên Phù, Trâu Vàng, Chùa Hang, Xác Cáo...

Theo thuật phong thủy, xung quanh hồ là cả một vùng đất mang nhiều hình dáng các vật linh: phía đền Quan Thánh là đất hình Phượng, phía Yên Ninh là hình Rồng, phía Quảng Bá là hình Rùa, phía Quán La là hình Ngựa, phía Ngũ Xã là hình Lân. Tất cả các "linh vật" này đều chầu về Hồ Tây. Hồ Tây là tâm điểm của một vùng "linh địa".

Nhà nghiên cứu nổi tiếng về Hà Nội Nguyễn Vinh Phúc đã điểm qua những con số thực sự ấn tượng quanh khu vực Hồ Tây: Có 21 ngôi đình đã được nhà nước xếp hạng, trong đó có 102 bia đá, 165 câu đối, 140 bức hoành phi, 18 quả chuông cổ, 60 sắc phong thần, trên 300 pho tượng bằng đồng, gỗ, đá... Đúng như tác giả đánh giá, đây thực sự là vốn văn hóa vật thể quý báu.

Cùng với đó là những lễ hội dân gian đặc sắc, những làng nghề truyền thống... - niềm tự hào của Hà Nội ngàn năm. Tác giả nhấn mạnh tiềm năng du lịch của vùng hồ, giúp du khách không chỉ "để biết không gian văn hóa, mà còn được mở rộng cả thời gian văn hóa".

Chia sẻ cùng độc giả, nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc bộc bạch: "Làm một vòng quanh hồ, không chỉ ngắm cảnh hồ đẹp, mây trời đẹp, đình chùa đẹp, mà còn là dịp trở về cội nguồn với Lạc Long Quân khi ông diệt hồ tinh, với ông trạng Lê Văn Thịnh và nghi án hóa hổ, với Vũ Như Tô xây Cửu trùng đài, với Nam Đồng thư xã - một nhà sách tiến bộ vào năm 1926-1927, với bến đò Phú Xá, dải đất đầu tiên của Hà Nội được đón Bác Hồ...".

Quang Duy

Các tin khác

Eo biển đóng và khe cửa mở hờ

Eo biển đóng và khe cửa mở hờ

Trong khi dư luận quốc tế còn đang cố gắng tìm lời giải cho việc Nhà Trắng tuyên bố tạm dừng chiến dịch quân sự "Dự án Tự do" nhằm hỗ trợ tàu thuyền di chuyển qua eo biển Hormuz - động thái bất ngờ kế tiếp, nhưng không còn làm mấy ai ngạc nhiên, trong chuỗi vô tận những diễn biến không thể lường trước từ Tổng thống Mỹ Donald Trump - thì dường như, qua một số thông tin bên lề được hé lộ, "chân tướng" của sự thực cũng đã lờ mờ hiện lên, sau lớp hỏa mù.

Nhịp sống Việt Nam

Nhịp sống Việt Nam

Những ngày gần đây, báo chí và mạng xã hội ở xứ Kim Chi cũng như Việt Nam vẫn dành sự quan tâm về chuyến thăm Việt Nam cuối tháng 4/2026 của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và Phu nhân Kim Hae Kyung. Đặc biệt, hình ảnh vợ chồng tổng thống thảnh thơi bách bộ phố cổ Hà Nội và thưởng thức món phở, cơm rang, kem... nhận được sự tán thưởng hào hứng của người dân cũng như cộng đồng mạng ở cả hai nước.

Trung Đông, trong những đám hỏa mù

Trung Đông, trong những đám hỏa mù

Giới quan sát quốc tế có lẽ đã quá quen với việc bình tĩnh chờ đợi thêm những dữ liệu đối chứng cần thiết, cho dù vừa thấy bảng tin tức của mình nhảy lên những điều có vẻ “nóng bỏng”, nhất là sau hàng tuần nối nhau, những tuyên bố trái chiều vẫn cứ tiếp tục vọng đến từ Trung Đông. Tuy vậy, khi không quá tập trung vào các điểm nóng chiến sự, có thể, những tia sáng mờ nhạt nào đó lại le lói hắt lên.

Giá trị của Hòa bình

Giá trị của Hòa bình

LTS: Những ngày cuối tháng Tư luôn đặc biệt đối với người Việt. Đó là dịp Tết Thống nhất, Tết Hòa bình. Năm nay, dịp Tết ấy đến ngay sau Giỗ tổ Hùng Vương, với lời nhắc của Bác Hồ vẫn mãi sáng ngời chân lý "Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước…".

Nhiều “nút thắt” trong đối đầu Mỹ-Iran

Nhiều “nút thắt” trong đối đầu Mỹ-Iran

Trung tuần tháng 4/2026, các kênh ngoại giao Mỹ - Iran được kích hoạt ở mức cao hiếm thấy, Pakistan trở thành đối tác trung gian then chốt. Truyền thông phương Tây và khu vực nhắc tới khả năng có thỏa thuận xoay quanh trao đổi hạn chế hạt nhân để lấy nới lỏng trừng phạt và tiếp cận tài sản bị phong tỏa.

Kinh tế thế giới trở thành con tin của cuộc xung đột Iran

Kinh tế thế giới trở thành con tin của cuộc xung đột Iran

Cuộc xung đột quân sự tại Iran bùng nổ từ cuối tháng 2/2026 đang khiến nền kinh tế toàn cầu trải qua cú sốc năng lượng lớn chưa từng có trong lịch sử hiện đại. Giá dầu tăng vọt, lạm phát khiến cỗ máy kinh tế toàn cầu khựng lại. Những hệ lụy kéo theo sẽ còn tác động lâu dài đến cuộc sống của chúng ta. Một lần nữa, nền kinh tế toàn cầu lại trở thành con tin của các quyết sách chính trị.

Hai vòng phong tỏa, một điểm nghẽn

Hai vòng phong tỏa, một điểm nghẽn

Nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng Mỹ - Iran thông qua đàm phán trực tiếp đang rơi vào bế tắc khi hai bên theo đuổi logic hoàn toàn trái ngược: Washington muốn một thỏa thuận nhanh dưới sức ép tối đa, còn Tehran kiên trì chiến lược kéo dài để bảo toàn lợi ích cốt lõi. Sự lệch pha này khiến tiến trình ngoại giao đình trệ, đồng thời gia tăng rủi ro tại eo biển Hormuz - huyết mạch năng lượng toàn cầu.

"Tang đạo mãn điền, hoa mãn san"

"Tang đạo mãn điền, hoa mãn san"

Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc đã thành công rất tốt đẹp. Đó là một chuyến thăm dày đặc lịch hoạt động, tận dụng tối đa từng giờ để vun đắp, củng cố mối quan hệ sâu sắc giữa hai nước, đồng thời tìm hiểu thực tế, tham khảo các mô hình phát triển hiệu quả. Điều đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kết thúc chuyến thăm và trở lại Việt Nam bằng tàu hỏa như một thông điệp: quan hệ Việt Nam – Trung Quốc ngày càng hữu nghị, hợp tác, là sự kết nối liền mạch, là dòng chảy không thể đảo ngược, vì hòa bình và hạnh phúc, phồn vinh của nhân dân hai nước. Đó cũng là bức tranh thái bình, trù phú, an yên mà Bác Hồ kính yêu đã khắc họa 65 năm trước “Tang đạo mãn điền, hoa mãn san”...

Nạn nhân tiềm tàng của xung đột Trung Đông

Nạn nhân tiềm tàng của xung đột Trung Đông

Trung tuần tháng 3/2026, các cuộc không kích của Israel nhằm vào những cơ sở năng lượng thượng nguồn tại mỏ khí South Pars, nơi chiếm 70% sản lượng khí đốt nội địa của Iran, đã mở ra một chương leo thang mới trong xung đột Trung Đông.

Ở rất xa cuộc chiến

Ở rất xa cuộc chiến

Thời điểm hiện tại, chiến dịch quân sự tại Trung Đông là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Song, có lẽ, chuyện ông liên tục cập nhật các diễn biến và ý tưởng của mình về cuộc chiến ấy và làm xôn xao các nền tảng mạng xã hội cũng không thể đẩy lùi được một thời hạn đầy thách thức: Tháng 11/2026, cuộc bầu cử Quốc hội giữa kỳ sẽ diễn ra.

Khủng hoảng an ninh lương thực đang chực chờ

Khủng hoảng an ninh lương thực đang chực chờ

Sự hỗn loạn trong đại dương thông tin chiến sự đang khiến bất kỳ một nhà phân tích quốc tế nào cũng không thể đưa ra những dự báo chắc chắn về kết cục của cuộc xung đột quân sự ở Trung Đông. Tuy nhiên, những hệ lụy ghê gớm của nó thì ngược lại, hoàn toàn có thể dễ dàng nhận diện.

Lợi ích quốc gia - dân tộc trên hết

Lợi ích quốc gia - dân tộc trên hết

Trong những ngày này, tâm trí của người dân cả nước và cả Việt kiều ở nước ngoài đều hướng về phòng họp lớn Diên Hồng, nơi đang diễn ra kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI.

Ứng xử với xưa cũ

Ứng xử với xưa cũ

LTS: Những gì cổ hủ, lạc hậu ắt là xưa cũ. Nhưng có phải những gì xưa cũ cũng đều cổ hủ, lạc hậu hết hay không? Ứng xử với xưa cũ thế nào để đảm bảo vẫn giữ tốc độ tăng trưởng tiến bộ và vừa không “đánh rơi” đi mất phần tinh thần?

Lựa chọn hiền tài và kiến tạo phát triển

Lựa chọn hiền tài và kiến tạo phát triển

Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vừa khai mạc tại Thủ đô Hà Nội với nhiều nội dung quan trọng, đặc biệt là việc kiện toàn các chức danh lãnh đạo chủ chốt của quốc gia cũng như định hình chương trình, nội dung hoạt động của toàn khóa, đặt nền móng cho sự phát triển của đất nước trong 5 năm tới.

World Cup 2026 trước biến số Iran

World Cup 2026 trước biến số Iran

Xung đột leo thang giữa Mỹ - Israel và Iran đang đẩy World Cup 2026 vào tình thế đặc biệt khi khả năng Iran không thể tham dự trở thành kịch bản hiện hữu. FIFA đang phải đối mặt với bài toán phức tạp chưa từng có liên quan đến pháp lý, thay thế suất dự giải và đảm bảo an ninh - điều từng xuất hiện trong lịch sử nhưng chưa bao giờ ở quy mô của một kỳ World Cup hiện đại.

Khi Thổ Nhĩ Kỳ có quyền “mặc cả” với châu Âu

Khi Thổ Nhĩ Kỳ có quyền “mặc cả” với châu Âu

Cuộc chiến tại Iran nổ ra cuối tháng 2/2026 làm rung chuyển thế giới, đồng thời vẽ lại bản đồ địa chính trị khu vực. Trong đó, Thổ Nhĩ Kỳ, với vị thế đặc biệt của mình, đang tận dụng cơ hội để giành lấy lợi thế trong một "ván cờ" khác.

Trước biến động thời cuộc

Trước biến động thời cuộc

LTS: Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo; những diễn biến bất thường về địa chính trị; các quyết định áp đặt thuế quan gây shock; giá cả nhiên liệu thay đổi đột biến dẫn tới biến động mạnh ở các thị trường v.v... và vv… Thế giới đang tiếp tục theo cách đó và tạo ra những vòng xoáy chóng mặt. Trước các biến động thời cuộc như thế, một cá nhân con người, một công ty, một ngành, thậm chí cả một quốc gia, cần phải đối diện chúng theo cách nào?

Lời hứa không thành hiện thực

Lời hứa không thành hiện thực

Ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng với cam kết không mở thêm chiến tranh, không đẩy nước Mỹ vào những cuộc can dự quân sự tốn kém ở bên ngoài. Nhưng, chiến dịch quân sự nhằm vào Iran cuối tháng 2/2026 đã khiến chính lời hứa đó trở thành điểm dễ bị phản công nhất về chính trị.

Thảm kịch mới, và những đường nét cũ

Thảm kịch mới, và những đường nét cũ

Song song với những ý niệm về các hệ lụy đã trở nên quen thuộc với bất cứ ai, khi căng thẳng địa chính trị ảnh hưởng trầm trọng đến khả năng vận hành trơn tru của hệ thống kinh tế - xã hội toàn cầu, có một khía cạnh bi thương khó cảm nhận hơn: Sự phác họa và hình thành những cuộc khủng hoảng nhân đạo mới, bên cạnh sự cùng quẫn trong các bi kịch vẫn còn chưa khép lại - điều thường bị che khuất và lãng quên.

Ươm mầm xanh cho tương lai

Ươm mầm xanh cho tương lai

Theo quan niệm của người xưa, vũ trụ có 3 nhân tố cơ bản là Thiên - Địa - Nhân (tức là trời, đất và người). Như trong “Tam tự kinh” có câu “Tam tài giả: Thiên - Địa - Nhân/ Tam quang giả: Nhật - Nguyệt - Tinh”... Trải qua các giai đoạn phát triển của lịch sử, cũng như nhiều quốc gia, dân tộc, Việt Nam hình thành nên truyền thống sống hòa hợp với thiên nhiên (thuận thiên) và luôn coi trọng con người (dân vi bản). Chính vì vậy, chăm lo giáo dục, đào tạo con người là nhiệm vụ xuyên suốt (vì lợi ích trăm năm trồng người)...