Xu thế mới sau 10 năm
Cựu Bộ trưởng Y tế Anh Wes Streeting - ứng viên tiềm năng thay thế ông Keir Starmer làm lãnh đạo Công đảng và Thủ tướng - đã mô tả Brexit là một “sai lầm thảm khốc” và cho rằng Anh nên tái gia nhập EU. Thị trưởng của Greater Manchester Andy Burnham, cũng là ứng viên tiềm năng thay thế ông Starmer, cũng cho biết ông thấy “lý do dài hạn” cho việc tái gia nhập. Những bình luận của hai ông đã đẩy mối quan hệ Anh-EU trở lại trung tâm của các cuộc tranh luận chính trị ở Anh.
Ngay sau khi đắc cử năm 2024, ông Starmer hứa hẹn một “sự thiết lập lại” quan hệ của Anh với phần còn lại của châu Âu, hy vọng sẽ chấm dứt nhiều năm quan hệ căng thẳng với khối 27 thành viên và đạt được một loạt các thỏa thuận kinh tế và các thỏa thuận khác với đối tác thương mại lớn nhất của Anh.
Một năm sau, Thủ tướng Starmer cho biết một thỏa thuận toàn diện được ký kết tại hội nghị thượng đỉnh Anh-EU đầy lạc quan ở London “mang lại cho chúng ta quyền tiếp cận chưa từng có vào thị trường EU, tốt nhất so với bất kỳ quốc gia nào”, và sẽ mang lại “thực phẩm và năng lượng rẻ hơn” cho người dân Anh.
Sau thất bại nặng nề của Công đảng trong cuộc bầu cử địa phương hồi đầu tháng 5, ông Starmer một lần nữa hứa rằng chính phủ của ông sẽ “được định hình bởi việc xây dựng lại mối quan hệ với châu Âu, bằng cách đặt Anh vào trung tâm của châu Âu”. Nhưng, tiến bộ cụ thể cho đến nay vẫn còn rất hạn chế.
Anh đã tái gia nhập chương trình khoa học Horizon của EU - mặc dù thỏa thuận này đã được ký kết dưới thời chính phủ trước - và sẽ tái gia nhập chương trình Erasmus+ về trao đổi giáo dục và đào tạo từ năm 2027, ít nhất là trong 1 năm.
Nhưng, trong các lĩnh vực khác, các cuộc đàm phán lại gặp nhiều khó khăn. Các cuộc đàm phán về “chương trình di chuyển thanh niên” cho phép thanh niên Anh sống và làm việc tại các nước EU và công dân EU trẻ tuổi sống và làm việc tại Anh trong một thời gian đang bị đình trệ do vấn đề học phí đối với sinh viên EU.
Việc hội nhập của Anh vào thị trường điện lực châu Âu bị trì hoãn do London từ chối đóng góp vào “quỹ gắn kết” của EU, trong khi một thỏa thuận cho phép Anh tham gia quỹ mua sắm quốc phòng SAFE cũng thất bại do yêu cầu đóng góp tài chính từ Brussels.
London cho biết, họ hy vọng sẽ đạt được các thỏa thuận về thực phẩm và nông sản, giao dịch khí thải carbon và chương trình di chuyển thanh niên (hay còn gọi là “trải nghiệm thanh niên” theo cách gọi của Anh). Nhưng, không có điều nào trong số này mang tính đột phá.
Những trở ngại chính
Những trở ngại chính đối với bất kỳ sự cải thiện đáng kể nào trong quan hệ Anh-EU nằm ở những “ranh giới đỏ” mà chính phủ đảng Lao động của ông Starmer đã đặt ra trước khi đắc cử: không quay trở lại liên minh thuế quan, không quay trở lại thị trường chung và không quay trở lại quyền tự do di chuyển.
Trong khi một số quốc gia thành viên phàn nàn rằng Ủy ban châu Âu có thể sáng tạo và linh hoạt hơn trong việc đàm phán các thỏa thuận riêng biệt với Anh, quan điểm chủ đạo của khối là Anh càng muốn xích lại gần EU thì càng phải tuân thủ các quy tắc và quy định của EU.
Bất kỳ động thái nào của chính phủ theo hướng đó - chẳng hạn như dự luật mới cho phép Anh tự điều chỉnh phù hợp với các quy tắc thị trường chung của EU mà không cần bỏ phiếu thông thường tại quốc hội - đều bị Reform UK và đảng Bảo thủ chỉ trích dữ dội là “phá bỏ Brexit bằng cửa sau”. Hầu hết các nhà kinh tế đều đồng ý rằng các thỏa thuận nhỏ theo từng lĩnh vực mà Anh đã tìm kiếm từ EU cho đến nay sẽ không có nhiều tác động đến nền kinh tế Anh và chắc chắn khó có thể phục hồi được mức giảm ước tính 6-8% sản lượng kinh tế do Brexit gây ra vào quý đầu tiên năm 2025.
Trong bài phát biểu sau cuộc bầu cử địa phương, ông Starmer nói: “Thay đổi từng bước sẽ không hiệu quả... Chúng ta cần một phản ứng lớn hơn so với dự kiến vào năm 2024 vì đây không phải là thời điểm bình thường. “Nhưng, xét về mối quan hệ Anh-EU, không thể có “phản ứng lớn hơn” trừ khi những lằn ranh đỏ đó được nới lỏng.
Bất kỳ thỏa thuận sâu rộng nào có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể về kinh tế - ví dụ như việc gia nhập thị trường chung - sẽ bao gồm việc cho phép công dân EU tự do làm việc và sinh sống tại Anh, điều mà chính phủ cho đến nay vẫn từ chối xem xét.
EU sẽ đón nhận một sự thay đổi lớn hơn - hay thậm chí là một yêu cầu tái gia nhập - như thế nào?
Các nhà phân tích cho rằng cả EU và Anh đều sẽ được hưởng lợi đáng kể từ việc xem xét lại căn bản mối quan hệ của họ, điều này sẽ tăng cường an ninh và thịnh vượng của cả hai bên.
Một cuộc thăm dò của YouGov hồi tháng 4/2026 cho thấy 63% người Anh muốn có mối quan hệ gần gũi hơn với EU, trong khi 55% muốn tái gia nhập. Tỷ lệ ủng hộ việc Anh quay trở lại đạt hoặc trên 50% ở Đức, Pháp, Tây Ban Nha, Italy và các nước khác.
Nhưng, người châu Âu cũng sẽ kỳ vọng rất lớn rằng Anh sẽ nhận được các điều khoản tương tự như bất kỳ thành viên mới nào. Như Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski đã nói, Anh sẽ không nhận được các quyền miễn trừ hoặc khoản hoàn trả như trước đây. EU cũng có thể sẽ yêu cầu Anh gia nhập khu vực đồng euro.
Các nhà lãnh đạo châu Âu sẽ lo ngại về việc một chính phủ cải cách Anh trong tương lai sẽ hủy bỏ bất kỳ thỏa thuận nào, và có thể yêu cầu các điều khoản áp đặt hình phạt nếu điều đó được thực hiện. Tuy vậy, thực tế địa chiến lược hiện nay có nghĩa là bất kỳ nỗ lực nào của Anh để tái gia nhập, ít nhất, cũng sẽ được xem xét nghiêm túc.
