Trong bài phát biểu đầu tiên trên cương vị Thủ tướng, ông Andy Burnham cam kết nhiệm kỳ của mình sẽ là một "bước ngoặt" của nước Anh với mô hình chính trị và kinh tế mới, đồng thời nhấn mạnh chính phủ sẽ theo đuổi cách tiếp cận ổn định, có trách nhiệm và lạc quan, thay vì những tranh cãi và chia rẽ kéo dài trong những năm gần đây.
Hôm 20/7 (giờ địa phương), ông Andy Burnham (56 tuổi) chính thức trở thành tân Thủ tướng Anh sau khi diện kiến Vua Charles III tại Cung điện Buckingham ở London. Nhà Vua đã đề nghị lãnh đạo mới của Công đảng thành lập chính phủ, hoàn tất quá trình chuyển giao quyền lực từ người tiền nhiệm Keir Starmer.
Như vậy, ông Burnham trở thành Thủ tướng thứ bảy của Anh kể từ cuộc trưng cầu dân ý về Brexit năm 2016. Việc nước Anh liên tục thay đổi người đứng đầu chính phủ trong vòng một thập kỷ là bối cảnh quan trọng, giải thích vì sao thông điệp ổn định và thay đổi cách vận hành nền chính trị được ông đặt ở vị trí trung tâm ngay trong ngày đầu nhậm chức.
Mô hình chính trị và kinh tế mới
Phát biểu trước số 10 phố Downing, ông Burnham thừa nhận đang bước qua một “cánh cửa xoay” mà nhiều thủ tướng tiền nhiệm đã đi qua trong thời gian ngắn. Theo ông, đây không chỉ là thời điểm thay đổi người lãnh đạo, mà phải trở thành một “bước ngoặt” giúp nước Anh thoát khỏi vòng luẩn quẩn của bất ổn chính trị, tăng trưởng yếu và chất lượng cuộc sống đi xuống.
Tân Thủ tướng tuyên bố chính phủ sẽ xây dựng “mô hình chính trị mới và mô hình kinh tế mới”, với mục tiêu trao lại hy vọng cho người dân và chứng minh rằng chính trị vẫn có thể tạo ra những thay đổi cụ thể trong đời sống.
Theo tân Thủ tướng, việc quyền lực tập trung quá mức tại London khiến nhiều khu vực không thể chủ động giải quyết những vấn đề riêng về giao thông, nhà ở, việc làm và dịch vụ công.
Ông cam kết đưa quyền lực đến “mọi mã bưu chính” của nước Anh, để các địa phương có điều kiện xây dựng nền kinh tế phù hợp với lợi thế và nhu cầu.
Định hướng này mang dấu ấn rõ rệt từ thời gian ông Burnham giữ chức Thị trưởng Greater Manchester. Tại đây, ông theo đuổi mô hình quản trị dựa trên phân quyền, kết nối giao thông công cộng và phối hợp giữa chính quyền địa phương với các cơ quan y tế, nhà ở và an sinh xã hội.
Ở cấp quốc gia, ông Burnham cho biết sẽ công bố một kế hoạch phát triển trong 10 năm vào cuối năm nay. Kế hoạch được kỳ vọng bao gồm các chính sách về tái công nghiệp hóa, cải thiện giao thông, mở rộng nhà ở, củng cố hệ thống y tế và đưa một số dịch vụ thiết yếu trở lại dưới sự kiểm soát mạnh hơn của khu vực công.
Một nội dung quan trọng khác là xây dựng “nhà nước phòng ngừa”. Thay vì chờ các vấn đề trở thành khủng hoảng rồi mới xử lý, chính phủ sẽ đầu tư sớm vào nhà ở, chăm sóc sức khỏe, giáo dục và hỗ trợ xã hội.
Cam kết đầu tiên theo hướng này là thúc đẩy chương trình quốc gia nhằm chấm dứt tình trạng người vô gia cư phải ngủ ngoài đường trong thời gian sớm nhất. Chính phủ Anh thông báo bổ sung 340 triệu bảng cho chương trình, đồng thời huy động chính quyền địa phương, Cơ quan Y tế quốc gia Anh, các thị trưởng và các cơ quan dịch vụ công cùng tham gia.
Theo Văn phòng Thủ tướng Anh, chi phí hỗ trợ phòng ngừa để một người không rơi vào cảnh ngủ ngoài đường thấp hơn nhiều so với chi phí y tế, an ninh và an sinh phát sinh khi tình trạng vô gia cư kéo dài. Đây được xem là ví dụ cho cách tiếp cận “đầu tư cho thành công thay vì trả tiền cho thất bại”.
Bên cạnh các mục tiêu dài hạn, ông Burnham đặt cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt vào nhóm ưu tiên trước mắt. Ông cam kết sớm công bố các biện pháp giúp người dân có thêm “khoảng thở”, đồng thời giải thích rõ nguồn tài chính để thực hiện.
Đây cũng là vấn đề được giới quan sát đặc biệt chú ý, bởi các cam kết về nhà ở, y tế, giao thông, năng lượng và hỗ trợ người lao động đều đòi hỏi nguồn lực lớn trong khi dư địa ngân sách của Chính phủ Anh còn hạn chế.
Al Jazeera cũng đánh giá chi phí sinh hoạt sẽ là phép thử gần như ngay lập tức đối với tân Thủ tướng. Người dân Anh không chỉ chờ đợi một kế hoạch kéo dài 10 năm, mà còn muốn thấy các biện pháp có tác động trực tiếp đến hóa đơn năng lượng, giá thực phẩm, tiền thuê nhà và thu nhập thực tế.
Nhân sự nội các phản ánh điều gì?
Ngay sau bài phát biểu nhậm chức, ông Burnham công bố những vị trí chủ chốt trong nội các.
Quyết định gây chú ý nhất là việc bổ nhiệm ông John Healey làm Bộ trưởng Tài chính. Từng giữ cương vị Bộ trưởng Quốc phòng trong chính phủ của ông Keir Starmer, ông Healey được đánh giá là chính trị gia dày dạn kinh nghiệm. Tuy nhiên, việc giao "tay hòm chìa khóa" của nền kinh tế cho một cựu Bộ trưởng Quốc phòng vẫn nằm ngoài dự đoán của nhiều nhà quan sát.
Đây được xem là vị trí then chốt trong chính phủ mới, bởi Bộ trưởng Tài chính sẽ phải hiện thực hóa chương trình cải cách của ông Burnham, đồng thời duy trì niềm tin của thị trường đối với kỷ luật tài khóa.
Ngay trong ngày đầu tiên của chính phủ mới, lợi suất trái phiếu chính phủ Anh tăng nhẹ và đồng bảng chịu áp lực khi giới đầu tư chờ đợi thông tin về kế hoạch thuế, chi tiêu và vay nợ. Dù biến động chưa lớn, diễn biến này cho thấy thị trường vẫn đặc biệt nhạy cảm với mọi tín hiệu liên quan đến chính sách tài khóa.
Đáp lại những lo ngại này, ông Burnham khẳng định sẽ tuân thủ các quy tắc tài khóa hiện hành và không đưa ra các quyết định gây rủi ro cho nền kinh tế, song vẫn để ngỏ khả năng tận dụng phần linh hoạt trong khuôn khổ này để tăng đầu tư công.
Bên cạnh đó, ông Burnham lựa chọn cựu lãnh đạo Công đảng Ed Miliband làm Ngoại trưởng. Việc giao Bộ Ngoại giao cho một chính trị gia có nhiều kinh nghiệm được xem là lựa chọn nhằm bảo đảm tính liên tục của chính sách đối ngoại, trong bối cảnh Anh phải đồng thời xử lý quan hệ với Mỹ, châu Âu và nhiều điểm nóng quốc tế.
Đáng chú ý, đồng minh thân cận của ông Burnham là bà Louise Haigh được bổ nhiệm làm Bí thư thứ nhất kiêm Bộ trưởng phụ trách Văn phòng Nội các, cơ quan có vai trò điều phối hoạt động của toàn bộ chính phủ.
Theo giới phân tích, cách bố trí nhân sự phản ánh nỗ lực dung hòa giữa đổi mới và tính liên tục. Một mặt, ông Burnham xây dựng một ê-kíp mang dấu ấn riêng để khẳng định đây không đơn thuần là sự tiếp nối của chính phủ Starmer.
Mặt khác, ông vẫn giữ lại nhiều gương mặt giàu kinh nghiệm nhằm duy trì đoàn kết trong Công đảng và phát đi thông điệp ổn định tới thị trường.
Dù mới bắt đầu nhiệm kỳ, ông Andy Burnham đã phát đi thông điệp rõ ràng về một hướng đi mới trong điều hành đất nước và quản trị chính phủ. Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhận định, thành công của chính phủ mới sẽ được đo bằng khả năng biến những định hướng đó thành các chính sách và kết quả cụ thể.
Trong bối cảnh kinh tế tăng trưởng chậm và chi phí sinh hoạt vẫn là sức ép lớn đối với người dân, những tháng đầu nhiệm kỳ sẽ là phép thử quan trọng đối với tầm nhìn về một nước Anh "bước ngoặt" mà tân Thủ tướng đã đề ra.
Ngay sau khi nhậm chức, Thủ tướng Andy Burnham đã nhận được lời chúc mừng từ nhiều nhà lãnh đạo quốc tế. Trong đó, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa bày tỏ mong muốn tiếp tục thúc đẩy quan hệ giữa Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh, khẳng định hai bên "mạnh hơn khi cùng hợp tác".
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng gửi lời chúc mừng, nhấn mạnh nền tảng quan hệ song phương "vững chắc hơn bao giờ hết" và cho biết sẽ sớm điện đàm với ông Burnham.
Trong khi đó, Nhà Trắng xác nhận Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có cuộc điện đàm với tân Thủ tướng Anh - một trong những cuộc trao đổi đầu tiên của ông sau khi nhậm chức. Ông Burnham bày tỏ Anh sẽ tiếp tục là đồng minh vững chắc của Mỹ, đồng thời duy trì sự ủng hộ đối với Ukraine.
