1. Dịp cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ, tôi có chuyến công tác lên Điện Biên. Đã nhiều lần đi Tây Bắc, tôi vẫn luôn choáng ngợp bởi sự hùng vĩ và đầy bản sắc, mỗi mùa mang một vẻ đẹp riêng và đất cùng người nơi đây luôn để lại ấn tượng thân thương, quyến vũ với du khách. Hôm đó, trên đường đi qua xã Si Pa Phìn (tỉnh Điện Biên), hiển hiện trước mắt chúng tôi là một ngôi trường không thể gọi là đẹp, mà là quá đẹp và hiện đại. Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn là một khu phức hợp giáo dục có đủ các “chuỗi giá trị” mà nhìn từ bên ngoài, không thể không trầm trồ mừng cho con em đồng bào các dân tộc vùng cao. Ngôi trường này chính thức hoạt động vào ngày 31/1/2026, do đích thân Tổng Bí thư Tô Lâm và nhiều vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự, thực hiện nghi lễ khánh thành.
Tại buổi lễ khánh thành hôm đó, Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu nhấn mạnh: Đảng ta luôn xác định giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng để phát triển đất nước nhanh và bền vững. Đối với các địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa, giáo dục không chỉ là nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, mà còn là giải pháp căn cơ, lâu dài để giữ vững chủ quyền quốc gia từ gốc rễ - đó là con người, là cộng đồng dân cư gắn bó với đất đai, bản làng, đường biên, cột mốc. Chủ trương đầu tư xây dựng hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là một quyết sách đúng đắn, có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc. Điều quan trọng hơn là chủ trương đó đã và đang được tổ chức thực hiện một cách nghiêm túc, quyết liệt và có kết quả rõ ràng.
Sau dấu mốc đó, ngày 19/3/2026, đồng loạt diễn ra lễ khởi công xây dựng 121 trường phổ thông nội trú liên cấp, tương ứng 121 xã biên giới đất liền thuộc 17 tỉnh, thành phố có biên giới là: Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Huế, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Tháp, An Giang. Và, Tổng Bí thư Tô Lâm cũng trực tiếp dự tại điểm Trường phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Đồng Đăng (xã Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn).
Nghe bài phát biểu của Tổng Bí thư tại sự kiện này, tôi rất tâm đắc câu nói - ý tưởng ông phân tích và kỳ vọng các trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ sớm hoàn thành, đi vào hoạt động hiệu quả, trở thành nhiều "cột mốc mềm" về giáo dục vùng biên, góp phần đào tạo nguồn nhân lực.
Trong phát biểu, Tổng Bí thư cũng nhắc lại lời dạy của Bác Hồ về vai trò của học tập đối với tương lai đất nước: "Non sông Việt Nam có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em". Và, ông kỳ vọng, các em học sinh không chỉ học tập thật giỏi mà còn nuôi dưỡng ước mơ, khát vọng vươn lên, có mục tiêu sống, lý tưởng sống, lòng yêu nước, yêu quê hương biên giới và tự hào về truyền thống của quê hương...
Qua những sự kiện nêu trên, điều đáng mừng là thời gian qua, Bộ Chính trị ban hành một số nghị quyết quan trọng đối với sự phát triển của đất nước, trong đó có Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Nhưng, mừng hơn là, nghị quyết nhanh chóng được triển khai và đi vào cuộc sống mà điển hình như lễ động thổ khởi công xây dựng 121 trường phổ thông nội trú liên cấp, tương ứng 121 xã biên giới đất liền thuộc 17 tỉnh, thành phố có biên giới và lễ khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn...
Lễ động thổ khởi công xây dựng 121 trường phổ thông nội trú liên cấp cũng là bước cụ thể, quyết liệt thực hiện Kết luận số 81-TB/TW ngày 18/7/2025 của Bộ Chính trị về chủ trương đầu tư xây dựng trường học cho các xã biên giới và Nghị quyết số 298/NQ-CP ngày 26/9/2025 về Kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận số 81-TB/TW. Trong đó, cả nước sẽ đầu tư 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền.
Từ thực tại, lại ngẫm về quá khứ để thấy rõ công tác con người, sự nghiệp trồng người luôn giữ vai trò quan trọng với sự phát triển của đất nước. Hơn 100 năm trước, sau nhiều năm bôn ba tìm đường cứu nước, hành trình của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc dần trở lại gần Việt Nam để khơi nguồn cách mạng, giành lại độc lập, tự do. Muốn làm cách mạng, phải có đội ngũ cán bộ được trang bị lí luận và phương pháp, mục tiêu và lý tưởng. Chính vì vậy, các lớp huấn luyện Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội được lần lượt mở tại Trung Quốc. Từ những lớp học này, Nguyễn Ái Quốc đã quy tụ, rèn luyện, bồi đắp lý tưởng và xây dựng nên một “thế hệ vàng son” góp phần khai sáng nước Việt Nam mới vào mùa thu năm 1945.
Sau Cách mạng Tháng Tám và thời kỳ đầu kháng chiến chống Pháp, mặc dù phải chiến đấu trong vòng vây tuyệt đối cả về quân sự, chính trị, ngoại giao, Bác Hồ và Trung ương Đảng vẫn luôn đặc biệt quan tâm công tác con người. Những chiếc nôi đào tạo cán bộ trong bối cảnh vận nước ngàn cân treo sợi tóc: Trường Quân chính Việt Nam, Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn, các Trường Thiếu sinh quân,... vẫn được hình thành, đào tạo hàng ngàn cán bộ quân - chính. Sau này, với sự giúp đỡ của Trung Quốc và một số nước, Việt Nam còn mở Quảng Tây Nam Ninh dục tài học hiệu (trường đào tạo nhân lực cho Việt Nam, đặt tại Trung Quốc) và đưa nhiều học sinh du học tại các nước.
Bước vào giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, hàng loạt trường học sinh miền Nam được thành lập, cùng với các trường học các cấp ở miền Bắc đã góp phần đào tạo nguồn nhân lực cho sự nghiệp kháng chiến, thống nhất đất nước vào năm 1975.
2. Trong kỷ nguyên mới của đất nước, hướng tới các mục tiêu: Năm 2025, kỷ niệm 50 năm thống nhất đất nước: là nước đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại, vượt qua mức thu nhập trung bình thấp; đến năm 2030, kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng: là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; đến năm 2045, kỷ niệm 100 năm Quốc khánh: trở thành nước phát triển, thu nhập cao... thì đòi hỏi phải có nhiều chủ trương, chính sách lớn và hiệu quả. Trong đó, giáo dục, đào tạo giữ vai trò ngày càng quan trọng để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển.
Thực hiện chiến lược đó, riêng trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Nghị quyết 71 nhấn mạnh một số mục tiêu: Mở rộng tiếp cận công bằng, nâng cao chất lượng giáo dục mầm non và phổ thông đạt trình độ tiên tiến trong khu vực châu Á. Xây dựng mạng lưới trường lớp cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh thuộc mọi đối tượng, vùng miền; có ít nhất 80% trường phổ thông đạt chuẩn quốc gia. Hoàn thành phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 đến 5 tuổi và giáo dục bắt buộc hết trung học cơ sở; ít nhất 85% người trong độ tuổi hoàn thành cấp trung học phổ thông và tương đương, không có tỉnh, thành phố đạt dưới 60%. Đạt kết quả bước đầu về nâng cao năng lực công nghệ, trí tuệ nhân tạo và năng lực tiếng Anh ở bậc phổ thông. Chỉ số giáo dục đóng góp vào chỉ số phát triển con người (HDI) đạt trên 0,8, trong đó chỉ số bất bình đẳng giáo dục giảm xuống dưới 10%.
Xây dựng, đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao. Mạng lưới cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp được sắp xếp phù hợp và đầu tư nâng cấp; phấn đấu 100% cơ sở giáo dục đại học và ít nhất 80% cơ sở giáo dục nghề nghiệp đạt chuẩn quốc gia, 20% cơ sở được đầu tư hiện đại tương đương các nước phát triển ở châu Á. Tỉ lệ người trong độ tuổi theo học các trình độ sau THPT đạt 50%. Tỉ lệ người lao động có trình độ cao đẳng, đại học trở lên đạt 24%. Tỉ lệ người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ đạt ít nhất 35%, trong đó có ít nhất 6.000 nghiên cứu sinh, 20.000 người học các chương trình tài năng. Chỉ số vốn con người và nghiên cứu đóng góp vào chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) ngang bằng các nước có thu nhập trung bình cao...
Những mục tiêu cụ thể nêu trên chỉ có thể thực hiện được với những chương trình, kế hoạch dài hạn, bài bản, hiệu quả. Phải làm cho chủ trương, đường lối của Đảng về giáo dục, đào tạo đi vào cuộc sống. Bắt đầu từ lòng dân, từ cơ sở, quan tâm chăm lo không để học sinh nào bị thiệt thòi, trong đó có học sinh vùng biên giới, hải đảo...
Chính vì vậy, sự kiện khởi công xây dựng 121 trường phổ thông nội trú liên cấp và việc cả nước đầu tư 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền chính là những việc làm thiết thực “ươm mầm xanh” của đất nước.
Suy ngẫm về những trăn trở của Tổng Bí thư 
Ươm mầm xanh nơi biên giới 
