Quan hệ Âu - Mỹ: Vẫn tìm hướng đi mới

Một năm trước, khi ông Biden bước vào Nhà Trắng, người ta kỳ vọng vị tân tổng thống sẽ giúp "hồi sinh" mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Nhưng, cho đến lúc này, mối quan hệ đó dường như đang đi theo hướng khác.

Mối "lương duyên" khó bỏ

Mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã bắt đầu định hình thế giới từ sau Thế chiến II, với việc hình thành khối liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương (NATO). Trải qua hơn 7 thập kỷ hình thành và phát triển, NATO đã trở thành một hình mẫu thành công trong lịch sử quan hệ quốc tế, suốt những biến động lớn như Chiến tranh Lạnh (1947-1991), sự sụp đổ của Liên Xô (1991), cuộc chiến Nam Tư (1998), chiến tranh Vùng Vịnh cũng như cuộc khủng hoảng tại Syria (2011)... Chưa từng có một liên minh hay một hiệp ước quân sự nào tồn tại lâu đến thế trong lịch sử và nó đã góp phần mở ra một giai đoạn hòa bình dài nhất cho châu Âu.

Dĩ nhiên, không thể phủ nhận hòa bình, ổn định và phát triển của châu Âu cũng đem đến cho nước Mỹ những lợi ích to lớn. Địa vị của nước Mỹ ngày nay được bảo đảm từ sự lớn mạnh của những người bạn, đồng minh cựu lục địa luôn sát cánh. Mối lương duyên giữa Mỹ và châu Âu đã được kết nối dựa trên những giá trị mang tính nền tảng. Sự gần gũi trong văn hóa và tư tưởng phương Tây đã giúp họ dễ dàng tìm được tiếng nói chung trong nhiều vấn đề. NATO trở thành một bức tường thành vững chắc cho "hệ giá trị dân chủ phương Tây" mà cả hai bên cùng theo đuổi, đồng thời giúp cho nước Mỹ nắm vị trí độc tôn của mình trong một giai đoạn lịch sử biến động. Đó cũng là mối quan hệ tương hỗ mà hai bên cùng có lợi.

Quan hệ Âu - Mỹ: Vẫn tìm hướng đi mới -0
Chuyến công du châu Âu tháng 6-2021 của ông Joe Biden mở ra hy vọng khôi phục lại mối quan hệ hai bờ Đại Tây Dương.

Tuy nhiên, mối lương duyên này đã bị thách thức trong thiên niên kỷ mới, với sự trỗi dậy của những cường quốc ở phía Đông. Mối quan hệ giữa Mỹ và EU đã có những rạn nứt nhất định, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng Ukraine năm 2014 mà Mỹ gần như đã "bỏ rơi" châu Âu. Đó chính là thời điểm mà NATO lần đầu tiên bị đặt dấu hỏi cho mục tiêu tồn tại của mình. Theo thời gian, mối quan hệ này ngày càng có thêm những rạn nứt mới, khiến cho cả hai bên phải cảm thấy lo lắng.

Vì thế, ngay trong chuyến công du nước ngoài đầu tiên vào tháng 6-2021, Tổng thống Joe Biden đã chọn châu Âu là điểm đến. Cùng với lời khẳng định đưa nước Mỹ "trở lại", chính quyền của ông Biden đã có nhiều nỗ lực để hàn gắn lại mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương, nơi họ có những đồng minh quan trọng nhất.

Những thách thức của hiện tại

Thách thức lớn nhất đến từ chính trong lòng nước Mỹ. Khi mà trọng tâm chú ý của nước Mỹ đã không còn nằm ở châu Âu nữa, sẽ thật khó để thuyết phục giới lãnh đạo nước Mỹ xây dựng mối quan hệ hữu hảo với khu vực này. Những nhà lãnh đạo cánh tả như ông Biden có thể chia sẻ nhiều giá trị chung với châu Âu hơn so với những nhà lãnh đạo đề cao chủ nghĩa dân tộc như ông Donald Trump. Nhưng, ngay trong chính đảng Dân chủ, những tiếng nói gay gắt với châu Âu cũng ngày một nhiều hơn, khi không ít đòi hỏi được đưa ra trong những năm gần đây.

Theo thời gian, những giá trị văn hóa nền tảng mà Mỹ và châu Âu cùng theo đuổi đã dần phai nhạt. Giới trẻ Mỹ và châu Âu không còn giữ sự liên kết chặt chẽ như trong quá khứ khi mà thế giới đã mở rộng hơn rất nhiều. Với không ít người Mỹ hiện tại, những gì họ đang phải làm ở châu Âu dường như trở thành gánh nặng. Lợi ích sát sườn của nước Mỹ cũng đang rời khỏi cựu lục địa, chuyển sang những khu vực địa chính trị khác. Điều gì còn đủ để giữ người Mỹ ở lại và chiến đấu bảo vệ châu Âu một lần nữa ?

Ở chiều ngược lại, châu Âu cũng đứng trước thách thức lịch sử của mình. Một EU ngày càng rộng lớn cũng là một EU ngày càng chia rẽ hơn. Sự thống nhất vẹn toàn của EU đã kết thúc khi nước Anh rời đi 2 năm trước. Tư tưởng dân tộc chủ nghĩa đang trỗi dậy cũng khiến cho chính liên minh này điêu đứng. Quan trọng hơn, EU cảm nhận rõ vị trí của mình trong mắt người bạn Mỹ không còn như trước nữa.

Việc bị Mỹ "bỏ rơi" trong cuộc khủng hoảng Ukraine và cuộc khủng hoảng nhập cư những năm 2014, 2015 là bước đầu tiên của sự rạn nứt. Sau đó là giai đoạn "bão táp" dưới nhiệm kỳ 4 năm của Tổng thống Donald Trump, khi EU bị gạt ra ngoài những tính toán ưu tiên của Nhà Trắng. Ngay cả khi một vị tổng thống Dân chủ là ông Joe Biden trở lại vào tháng 1-2021, sự nghi ngờ cũng không hề giảm xuống, khi Mỹ tiếp tục những động thái đơn phương như rút quân khỏi Afghanistan hay thiết lập liên minh quân sự mới AUKUS hướng tới những đối tác bên ngoài EU.

Mới đây nhất, việc Mỹ gia tăng áp lực với Nga, đẩy biên giới phía Đông của khối đứng trước nguy cơ của một cuộc chiến tranh đã càng làm các nhà lãnh đạo EU hiện tại thêm nghi ngờ vào chính sách của nước Mỹ. Chính đại diện EU về đối ngoại, ông Josep Borell mới đây đã bày tỏ sự khó chịu khi "cảm thấy mình bị loại trừ", đồng thời khẳng định khối "không muốn trở thành khán giả" đứng sau quyết định của Mỹ và Nga.

Quan hệ Âu - Mỹ: Vẫn tìm hướng đi mới -0
Căng thẳng Ukraine hiện nay thách thức vai trò của NATO trong bối cảnh mới.

NATO do Mỹ đứng đầu có còn thực sự bảo vệ châu Âu như trước nữa? Đó là câu hỏi mà không ít nhà lãnh đạo EU đặt ra vào lúc này. Mặc dù họ biết rõ tầm quan trọng của mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương nhưng những thách thức đó đã đè nặng lên những nhà lãnh đạo của cả hai bên bởi một lý do quan trọng nhất: bản đồ chính trị thế giới đã thay đổi quá nhiều so với 70 năm trước.

Những lối đi riêng?

Cựu Tổng thống Mỹ Dwight Eisenhower từng nhấn mạnh vai trò của NATO là đảm bảo "sự tồn tại của nền văn minh phương Tây". NATO từng là cột trụ trong chính sách đối ngoại của các nước phương Tây nhưng đang mất dần tầm ảnh hưởng. Hiện tại, các quốc gia trong NATO không tìm được tiếng nói chung trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng ở ngay rìa phía Đông của mình. Chính Tổng thống Mỹ cũng phủ nhận khả năng đưa quân đến Ukraine trong trường hợp chiến tranh nổ ra. Đó là lúc châu Âu hiểu: Họ phải tự tìm lối đi riêng.

Để giải quyết cuộc khủng hoảng Ukraine trước đây, cơ chế "Bộ tứ Normandy" đã đem lại hiệu quả và lần này dường như nó vẫn sẽ là niềm hy vọng lớn nhất. Những ngày đầu năm 2022 này, các lãnh đạo EU đã liên tục thiết lập đối thoại với cả Ukraine và Nga để tìm kiếm giải pháp hòa bình. Những sự kiện đang diễn ra tại Ukraine sẽ càng thúc đẩy một EU độc lập và quyết đoán hơn trong chính sách đối ngoại - đồng nghĩa với việc xa dần chính sách của nước Mỹ. Một quân đội riêng của châu Âu, một chính sách đối ngoại riêng của châu Âu như họ từng công bố chiến lược riêng về Đại Tây Dương - Thái Bình Dương mới đây là điều đang dần định hình.

Ở chiều ngược lại, những vấn đề đối nội khó khăn có lẽ sẽ chiếm hết sự chú ý của các chính trị gia nước Mỹ. Kinh tế Mỹ đã và đang bị vượt qua bởi đối thủ mới là Trung Quốc, làm giảm đi ưu thế của Mỹ trong những cuộc đàm phán. Trọng tâm cạnh tranh chiến lược của nước Mỹ giờ đã chuyển sang khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Đây có lẽ cũng là lúc thích hợp để những nhà lãnh đạo Mỹ vạch ra một hướng đi mới cho mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương.

Cả Mỹ và châu Âu đều hiểu rõ giá trị và tầm quan trọng của mối quan hệ giữa hai bên. Cả hai phía vẫn thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực kinh tế, năng lượng và môi trường nhưng khác biệt trong các vấn đề chiến lược là không thể tránh khỏi.

Mối liên kết giữa Mỹ và châu Âu là không thể từ bỏ nhưng chưa ai hình dung được, mối quan hệ đồng minh truyền thống ấy sẽ được duy trì và mang diện mạo đích thực như thế nào, trong bối cảnh mới.

Tử Uyên

Các tin khác

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Bầu cử giữa kỳ của Mỹ: Cuộc chiến quyết định

Ngày 3/11 tới sẽ diễn ra bầu cử giữa kỳ của Mỹ. Dù không có tên trên lá phiếu nhưng lịch trình của Tổng thống Donald Trump trong cả tháng qua lại gần như kín các chuyến vận động tranh cử, bỏ qua một danh sách dài những vấn đề quốc tế đang chờ xử lý. Điều này cho thấy, cuộc bầu cử ngày 3/11 rất quan trọng với chính quyền của ông.

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Từ một báo cáo thanh tra đến cuộc khủng hoảng niềm tin

Bản báo cáo dài vài chục trang của Tổng Thanh tra Bộ Quốc phòng Mỹ, công bố tối 14/9/2026, đáng lẽ chỉ là một tài liệu kế toán về chi phí chiến tranh, nhưng đặt vào đúng thời điểm chỉ còn chưa đầy 2 tháng trước cuộc bầu cử giữa kỳ, bản báo cáo ấy đã trở thành chất xúc tác phơi bày một cuộc đấu tranh nội bộ sâu sắc hơn nhiều trong lòng nước Mỹ.

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Xung đột Trung Đông: Đợi chờ một điểm vỡ

Ngày 19/9, lần đầu tiên kể từ khi xung đột với Houthi tái bùng phát, còi báo động phòng không lại vang rền trên bầu trời thủ đô Riyadh của Saudi Arabia. Cùng lúc, theo truyền thông Qatar, nước Mỹ phát đi cảnh báo gửi tới mọi công dân của mình tại Iraq, Bahrain, Oman, Saudi Arabia, Iran, Qatar, Lebanon, Kuwait và Jordan về việc "nâng cao cảnh giác", trong bối cảnh "môi trường an ninh vẫn phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ leo thang ngoài dự kiến".
Cục diện Trung Đông vẫn khó đoán định, khi bất cứ người chơi nào trong bàn cờ địa chính trị đều đang hướng tới những mục tiêu lợi ích đối lập hoặc đan cài, và tạo nên một nút thắt chưa thể tháo gỡ.

Cái giá của tự chủ công nghệ

Cái giá của tự chủ công nghệ

Không có con đường phát triển nào miễn phí. Nói ra cái giá không làm nó lớn thêm, chỉ làm chúng ta chuẩn bị tốt hơn để trả.

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Những kỳ vọng từ BRICS 2026

Sau 20 năm hình thành và phát triển, Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) đã mở rộng thành cơ chế tập hợp 11 quốc gia thành viên: Brazil, Trung Quốc, Ai Cập, Ethiopia, Ấn Độ, Indonesia, Iran, Nga, Saudi Arabia, Nam Phi và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE); ngoài ra còn có 10 nước đối tác, trong đó có Việt Nam.
Hiện, BRICS đại diện cho gần một nửa dân số thế giới, khoảng 40% GDP và 26% thương mại toàn cầu. Quy mô và tầm vóc, một mặt, làm tăng đáng kể sức nặng kinh tế và ngoại giao của BRICS, song mở rộng cũng đồng nghĩa việc diễn đàn này quy tụ nhiều hệ thống chính trị, cơ cấu kinh tế, lợi ích năng lượng và quan hệ an ninh khác nhau.

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Từ tư duy bảo vệ đến kiến tạo an ninh trong kỷ nguyên mới

Trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và khó dự báo, những rủi ro từ kinh tế, công nghệ, dữ liệu, môi trường, năng lượng, nguồn nước, lương thực và không gian số có thể liên kết và tạo thành những thách thức đối với năng lực phát triển của quốc gia. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa căn bản: chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ, ứng phó sang tư duy an ninh tổng thể, toàn diện, chủ động, bao trùm và kiến tạo. Cao hơn, phải nhìn thấy nguy cơ trước khi nguy cơ trở thành khủng hoảng, tạo dựng sức chống chịu trước khi cú sốc xảy ra và kiến tạo môi trường an ninh cho phát triển.

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Nước Mỹ 25 năm sau ngày 11/9/2001

Một phần tư thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi sáng kinh hoàng 11/9/2001, loạt hồ sơ vừa được giải mật cho thấy những cảnh báo về Osama bin Laden và al-Qaeda đã xuất hiện từ nhiều năm trước vụ tấn công, đồng thời hé lộ những hệ lụy về sức khỏe mà người dân New York và lực lượng cứu nạn phải đối mặt trong nhiều năm về sau.

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Syria - ngọn lửa đang bùng lên từ khoảng trống

Ngày 18/8, Đặc phái viên Mỹ về Syria kiêm nhiệm Đại sứ Mỹ tại Thổ Nhĩ Kỳ Tom Barrack cảnh báo: Một sự cố quân sự ngoài ý muốn nào đó hoàn toàn có thể nhanh chóng khiến tình hình khu vực vượt khỏi tầm kiểm soát. Gần 2 năm sau ngày cựu Tổng thống Syria Bashar Al Assad rời khỏi Damascus, khoảng trống quyền lực vẫn chưa thể được lấp đầy, trong khi nguy cơ về sự xuất hiện của cuộc chiến mới lại một lần nữa bùng lên.

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Châu Âu vẫn đi trên dây trong bài toán di cư

Gần một tháng sau làn sóng người di cư ồ ạt tràn từ Morocco vào vùng lãnh thổ hải ngoại Ceuta của Tây Ban Nha, châu Âu vẫn loay hoay với bài toán khó: kiểm soát biên giới mà không vượt qua những giới hạn pháp lý, nhân đạo và chính trị, dù các diễn ngôn từ Brussels có vẻ đã cứng rắn
hơn.

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Ceuta, cuộc khủng hoảng biên giới bắt đầu từ smartphone

Từ một phán quyết của tòa án bị bóp méo trên mạng xã hội, những hình ảnh được diễn giải sai lệch và tin đồn lan rộng, hàng chục nghìn người đã đổ về Ceuta trong vài giờ cuối tháng 7, tạo ra một cuộc khủng hoảng tại biên giới Tây Ban Nha - Morocco.

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Khi Trung Đông tự vẽ lại bản đồ an ninh

Trong gần nửa thế kỷ, thông qua những thỏa thuận về dầu mỏ, tài chính và hợp tác quân sự, nhiều quốc gia Trung Đông đã dựa vào "chiếc ô an ninh" của Mỹ để tập trung phát triển kinh tế. Nhưng, một thỏa thuận quân sự mới được ký vào những ngày đầu tháng 8 này đang làm thay đổi tất cả, mở ra một giai đoạn mới, khi các quốc gia trong khu vực muốn tự bảo đảm an ninh của chính mình.

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Giá trị của độc lập, tự do và những vấn đề đặt ra trong kỷ nguyên mới

Độc lập và tự do là những giá trị có ý nghĩa đặc biệt đối với sự tồn tại, phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc và mỗi con người. Không có dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu không có quyền tự quyết đối với vận mệnh của mình; cũng không có xã hội tiến bộ nếu con người không được sống trong môi trường hòa bình, an toàn, có quyền làm chủ và điều kiện phát triển toàn diện. Đối với Việt Nam, độc lập, tự do là những giá trị được hình thành, hun đúc và bảo vệ qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước.

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Phát huy sức mạnh văn hóa để bảo vệ an ninh Tổ quốc

Ngày 5/8/2026, Bộ Công an tổ chức Hội thảo góp ý xây dựng “Đề án Phát triển văn hóa Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới”. Đề án là sự cụ thể hóa, triển khai thiết thực việc thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị trong lực lượng Công an nhân dân (CAND).

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

Tăng cường bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ của Công an nhân dân trong kỷ nguyên mới

LTS: Trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, để bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, lực lượng Công an nhân dân (CAND) đứng trước yêu cầu phải phát triển theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, làm chủ khoa học - công nghệ, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt mỗi cán bộ, chiến sĩ cần không ngừng nâng cao bản lĩnh, nhân văn và đạo đức công vụ.
Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống CAND, Chuyên đề ANTG Cuối tháng trân trọng giới thiệu bài viết của Trung tướng Trần Bá Thiều, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Chính trị CAND về vấn đề này.

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

Dẹp loạn giang hồ trên không gian mạng

“Giang hồ mạng” không phải là khái niệm pháp lý, mà là cách cộng đồng gọi những cá nhân gây dựng ảnh hưởng trên mạng xã hội bằng hình ảnh đầu gấu đầu mèo, xăm trổ ngang tàng, phát ngôn gây sốc, khoe tiền bạc, các mối quan hệ hoặc công khai chửi bới người khác bằng những lời lẽ rất vô văn hóa... Việc cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam một loạt "giang hồ mạng" như: Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa, “Vua Quạt” Trần Đình Tiệp, vợ chồng Huấn “Hoa Hồng”, vợ chồng Phú Lê, “Tế điên" Nam Định thời gian gần đây khiến số "giang hồ mạng" khác có vẻ lo ngại sẽ tới lượt mình nên đã tìm cách thay đổi nội dung. Mạng xã hội vì thế cũng đỡ rác hẳn.

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Sóng chiến sự đổ về “Cổng nước mắt”

Giữa lúc dòng chảy thương mại từ Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz bị bóp nghẹt bởi xung đột Mỹ-Iran, một huyết mạch hàng hải khác của thế giới đang đứng trước nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy chiến sự. Căng thẳng Houthi - Arab Saudi tái bùng phát, cùng những cảnh báo cứng rắn từ Tehran, đang đặt eo biển Bab el-Mandeb trước nguy cơ trở thành điểm nghẽn tiếp theo, có thể đẩy cú sốc năng lượng vượt khỏi Trung Đông, lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu.

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Điều đọng lại ở Ankara không chỉ là NATO 3.0

Trong nhiều năm sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, câu hỏi thường trực đối với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có lẽ vẫn luôn là: Liên minh này có còn lý do để tồn tại? Thực tế thách thức lớn nhất hiện nay với một tổ chức an ninh phòng thủ 77 tuổi đời là có thể thích nghi với một thế giới nơi cạnh tranh giữa các cường quốc trở thành trạng thái thường trực, hàng loạt cuộc khủng hoảng phủ bóng không gian an ninh châu Âu - Đại Tây Dương, và thậm chí là cả sức ép từ những tranh luận về chia sẻ gánh nặng quốc phòng hay các phát biểu gây tranh cãi của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Andy Burnham và một định hình mới cho nước Anh?

Nghị sĩ Andy Burnham chính thức được xác nhận là lãnh đạo Công đảng và trở thành Thủ tướng thứ 7 của Vương quốc Anh chỉ trong một thập niên. Với những cải cách đầy tham vọng, liệu người đàn ông đến từ Manchester này có thể tái định hình nền chính trị Anh sau một chuỗi khủng hoảng kéo dài hay không?

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Vùng Vịnh lại nằm trong tầm lửa

Cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran một lần nữa đẩy khu vực Vùng Vịnh vào trạng thái bất ổn kéo dài. Dù không phải là các bên trực tiếp khởi phát xung đột, nhiều quốc gia Arab lại đang hứng chịu những tổn thất về an ninh, kinh tế và chiến lược.