Tên lửa vượt khỏi mục tiêu quân sự
Kể từ sau khi Bản ghi nhớ Islamabad giữa Mỹ và Iran sụp đổ hôm 8/7, các cuộc giao tranh ở Trung Đông đang tăng nhiệt từng ngày. Sáng nay (22/7), Bộ Tư lệnh Trung tâm của quân đội Mỹ (CENTCOM) xác nhận thực hiện các cuộc tập kích ngày thứ 11 liên tiếp nhắm vào các mục tiêu ở Iran, bao gồm cơ sở không quân và nhà chứa UAV.
Cùng ngày, truyền thông Iran xác nhận các vụ nổ vang lên ở khu vực Kabudarahang thuộc tỉnh Hamadan; các thành phố Chabahar và Konarak ở tỉnh Sistan & Baluchestan; thành phố Bushehr, nơi đặt nhà máy điện hạt nhân duy nhất đang hoạt động của Iran.
Các cuộc tập kích cũng được báo cáo tại các thành phố Behbahan, Omidiyeh và Mahshahr thuộc tỉnh Khuzestan. Đây là địa bàn tập trung nhiều cơ sở năng lượng và hạ tầng dầu khí chiến lược của Iran, làm dấy lên lo ngại Washington đang gia tăng sức ép đối với năng lực kinh tế và hậu cần của Tehran.
Tại thủ đô Tehran, hệ thống phòng không tiếp tục được kích hoạt ở nhiều khu vực phía tây bắc, phía đông và đông bắc để đối phó các "mối đe dọa thù địch" trên không. Giới chức Iran cho biết lực lượng phòng không đã đánh chặn một số mục tiêu bay cỡ nhỏ, song chưa ghi nhận thiệt hại hay thương vong.
Đợt không kích mới nhất diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/7 khẳng định Washington chưa có ý định dừng chiến dịch quân sự. "Nếu chúng tôi rút lui vào lúc này, Iran sẽ mất 20-25 năm để xây dựng lại. Tuy nhiên, Mỹ chưa xong việc và sẽ không rời đi vào lúc này", Tổng thống Mỹ phát biểu tại Nhà Trắng.
Ông Trump cũng lần đầu tiên cảnh báo nhắm mục tiêu vào khu vực núi Pickaxe, nằm cách cơ sở hạt nhân Natanz khoảng 1,5km. Dù cho biết chưa có bằng chứng Tehran đã chuyển các máy ly tâm tới đây, Tổng thống Mỹ vẫn nhấn mạnh: "Chúng tôi rất có thể sẽ sớm tấn công khu vực này... Chúng tôi sẽ tấn công nơi đó rất sớm và rất dữ dội".
Từ phía Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) sáng 22/7 tuyên bố "chiến dịch trừng phạt kẻ thù vẫn đang tiếp diễn".
Trước đó, ngày 21/7, Kuwait, Bahrain và Jordan liên tiếp hứng chịu các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV. Quân đội Jordan cho biết đã đánh chặn toàn bộ 5 UAV và 3 tên lửa bay vào không phận nước này, trong khi Bahrain nhiều lần kích hoạt hệ thống phòng không.
Đáng chú ý, mục tiêu của các cuộc tấn công đã vượt khỏi các căn cứ quân sự. Tại Kuwait, giới chức nước này cho biết hỏa lực Iran đánh trúng một số nhà máy điện và cơ sở khử mặn nước biển, buộc chính phủ phải kêu gọi người dân tiết kiệm điện giữa thời điểm nắng nóng cực đoan. Khoảng 90% nguồn nước sinh hoạt của Kuwait phụ thuộc vào các nhà máy khử mặn, nên bất kỳ thiệt hại nào đối với hệ thống này cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của hàng triệu người.
Iran chưa bình luận về thông tin trên, nhưng giới chức Tehran từng cảnh báo sẽ tấn công hạ tầng trọng yếu tại Vùng Vịnh nếu Mỹ nhằm vào các cơ sở năng lượng của nước này.
Theo Reuters, ngoài Kuwait, hầu hết các quốc gia Arab vùng Vịnh đều phụ thuộc rất lớn vào nguồn nước khử mặn. Qatar và Bahrain gần như sử dụng hoàn toàn nước khử mặn cho sinh hoạt; UAE phụ thuộc hơn 80%, Oman khoảng 86%, còn Arab Saudi khoảng 50%. Tính tổng thể, 6 quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) hiện sản xuất khoảng một phần ba lượng nước khử mặn của thế giới.
Đáng chú ý, nhiều nhà máy khử mặn ở vùng Vịnh được tích hợp với nhà máy điện theo mô hình đồng phát điện - nước. Vì vậy, tấn công vào hạ tầng điện cũng có thể làm gián đoạn hoạt động sản xuất nước ngọt.
Cơ hội hẹp cho ngoại giao
Trong khi giao tranh tiếp tục leo thang, các nỗ lực ngoại giao nhằm tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng cũng được thúc đẩy. Theo Al Jazeera, ngày 21/7, Bộ trưởng Nội vụ Iran Eskandar Momeni đã tới Islamabad, có các cuộc gặp với Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif và Tổng tham mưu trưởng Asim Munir để trao đổi về tình hình an ninh Trung Đông cũng như các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng.
Al Jazeera dẫn các nguồn tin ngoại giao cho biết Pakistan, cùng với Qatar, Ai Cập và một số bên trung gian trong khu vực, đã trình lên cả Washington và Tehran đề xuất ngừng giao tranh trong 10 ngày nhằm tạo khoảng lặng để các bên nối lại đàm phán và khôi phục Bản ghi nhớ Islamabad đạt được hồi tháng 6/2026.
Trang tin Axios cho biết các bên cũng đang xem xét một cơ chế quản lý hoạt động quá cảnh qua eo biển Hormuz trong tương lai, gồm phương án thành lập một quỹ chung với sự tham gia của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) hoặc cho phép Iran thu các khoản phí dịch vụ liên quan đến bảo đảm an ninh hàng hải và bảo vệ môi trường.
Từ phía Tehran, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận nước này đã nhận được "các đề xuất được chuyển qua các bên trung gian", song từ chối bình luận chi tiết. Ông nhấn mạnh các nỗ lực ngoại giao sẽ tiếp tục song song với phản ứng quân sự của Iran.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định cánh cửa đàm phán vẫn chưa khép lại nếu Tehran đưa ra những đề xuất mà Washington coi là "có ý nghĩa thực chất". Những phát biểu từ cả hai phía cho thấy, dù chiến sự vẫn diễn biến ác liệt, các kênh đối thoại chưa hoàn toàn bị cắt đứt.
Song song với các nỗ lực hòa giải, cộng đồng quốc tế ngày càng quan ngại khi chiến sự bắt đầu tác động trực tiếp đến hạ tầng dân sự và các quốc gia ngoài phạm vi xung đột. Người phát ngôn Liên hợp quốc Stephane Dujarric cho biết Tổng Thư ký Antonio Guterres "rất quan ngại trước tình trạng leo thang quân sự liên tục và mở rộng giữa Iran và Mỹ trong những ngày qua".
Theo ông Dujarric, cuộc khủng hoảng hiện đã ảnh hưởng đến Iran, Bahrain, Jordan, Syria, Iraq, Arab Saudi, Yemen, Qatar, Kuwait và UAE. Tổng Thư ký Guterres đặc biệt lo ngại trước các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dân sự, trong đó có các nhà máy điện hạt nhân đang xây dựng, nhà máy điện và cơ sở khử mặn nước biển tại Iran, Kuwait cùng nhiều địa điểm khác. "Những cuộc tấn công như vậy là không thể chấp nhận được và phải chấm dứt ngay lập tức", ông nhấn mạnh.
Các nhà phân tích cũng cảnh báo nguy cơ xung đột vượt ra ngoài khu vực Vịnh Ba Tư. Lực lượng Houthi tại Yemen mới đây tuyên bố phong tỏa đường biển đối với các cảng của Arab Saudi, làm dấy lên lo ngại về việc mở thêm một mặt trận nhằm vào hạ tầng năng lượng khu vực và các tuyến vận tải biển huyết mạch.
Chuyên gia Simon Mabon nói với Al Jazeera rằng, việc xung đột lan đến eo biển Bab al-Mandeb, cửa ngõ phía nam dẫn vào Biển Đỏ, là một mối nguy lớn. Nếu tuyến hàng hải chiến lược này bị phong tỏa, thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ tiếp tục hứng chịu những cú sốc mới, trong khi giá dầu có nguy cơ tăng mạnh.
