Lỗ hổng phòng thủ và nỗi lo an ninh
Vụ tấn công đêm 10/10 nhắm vào sân bay quốc tế King Khalid tại thủ đô Riyadh đã gây ra thương vong lớn. Theo thông báo chính thức từ Cơ quan Hàng không Dân dụng Arab Saudi, ít nhất 12 người đã thiệt mạng và 309 người khác bị thương.
Đáng chú ý, trong số những người tử vong, có 4 công dân Arab Saudi, 2 người Bangladesh và các nạn nhân còn lại đến từ Mỹ, Jordan, Palestine, Syria, Sudan và Ai Cập. Một số nguồn tin y tế cho biết, các bệnh viện tại Riyadh đã nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng. Nạn nhân liên tục được đưa đến bằng xe cứu thương và trực thăng quân sự, nhiều người trong số đó nhập viện trong tình trạng vô cùng nguy kịch.
Những lời kể của nhân chứng có mặt tại hiện trường cũng cho thấy phần nào sự hỗn loạn khi thảm kịch xảy ra. Một hành khách sống sót nói với Reuters rằng đã nhìn thấy "một vật thể bay vút qua bầu trời" ngay bên ngoài sân bay, trước khi một tiếng nổ chát chúa vang lên làm sập một phần trần nhà gần khu vực cổng khởi hành. Hàng chục xe cứu thương lao đến hiện trường trong tiếng còi báo động.
Điều đáng chú ý là vụ tấn công thứ ba này xảy ra mà không hề có cảnh báo trước nào. Hai vụ tấn công trước đó trong cùng tuần tại chính sân bay này đã làm 4 người thiệt mạng và gây hư hỏng nặng cho một máy bay thương mại đỗ trên đường băng, nhưng dường như các biện pháp tăng cường an ninh vẫn chưa đủ để ngăn chặn thảm kịch mới nhất.
Hậu quả của vụ tấn công không chỉ dừng lại ở con số thương vong. Nó đã phơi bày phần nào những điểm yếu trong hệ thống phòng thủ không phận của Arab Saudi. Việc một quốc gia chi tiêu ngân sách khổng lồ cho quân sự lại không thể phát ra tín hiệu cảnh báo từ "hệ thống cảnh báo rủi ro" trước khi tên lửa hoặc máy bay không người lái của Houthi rơi xuống mục tiêu dân sự đã đặt ra nhiều câu hỏi lớn.
Hoạt động tại sân bay King Khalid – nơi phục vụ một siêu đô thị với khoảng 8 triệu dân – đã bị đình chỉ tạm thời. Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 cho thấy tình trạng tê liệt hoàn toàn khi tất cả các chuyến bay đến và đi từ Riyadh đều bị chuyển hướng hoặc hủy bỏ, chỉ còn duy nhất một chiếc trực thăng cứu hộ hoạt động trên bầu trời sân bay. Đại sứ quán Mỹ tại Riyadh đã ngay lập tức phát đi thông báo khẩn, khuyến cáo mạnh mẽ công dân nước này tránh xa khu vực sân bay và các vùng lân cận.
Mối đe dọa không chỉ giới hạn ở thủ đô. Liên minh quân sự do Arab Saudi dẫn đầu xác nhận rằng một quả đạn cũng đã rơi và phát nổ gần sân bay quốc tế King Fahd ở Dammam thuộc khu vực phía Đông vương quốc này. Sân bay Dammam vốn được xem là một trung tâm trung chuyển thay thế quan trọng mỗi khi không phận Riyadh bị đe dọa, nhưng giờ đây, chính "lối thoát" này cũng không còn an toàn.
Ngay sau vụ tấn công vào sân bay King Khalid, người đứng đầu văn phòng truyền thông của Houthi đã tuyên bố trên mạng xã hội X rằng lực lượng này đã "đóng cửa thành công sân bay quốc tế Riyadh". Houthi còn nhấn mạnh toàn bộ không phận Arab Saudi giờ đây là "vùng chiến sự" và cảnh báo các hãng hàng không thương mại phải tránh xa khu vực này.
Arab Saudi đã tham gia vào cuộc chiến Yemen từ năm 2015, dẫn đầu một liên minh quân sự Arab nhằm lật đổ Houthi và khôi phục chính phủ Yemen hợp pháp tại thủ đô Sanaa. Tuy nhiên, cuộc chiến đã biến thành cuộc xung đột kéo dài nhiều năm, cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người do bom đạn và nạn đói. Đến năm 2022, một thỏa thuận ngừng bắn đã được ký kết, tạm thời đóng băng xung đột.
Nhưng nền hòa bình mong manh đó đã hoàn toàn sụp đổ vào mùa hè năm nay. Lực lượng Houthi đã tiến hành một cuộc tấn công chớp nhoáng, đánh bật các lực lượng chính phủ do Arab Saudi hậu thuẫn để giành quyền kiểm soát eo biển chiến lược Bab el-Mandeb trên Biển Đỏ. Đáp lại, chính phủ Yemen đã mở một cuộc phản công vào tuần này nhằm giành lại vùng lãnh thổ then chốt trên, mặc dù tiến triển diễn ra rất chậm chạp. Trong khi đó, Houthi tiếp tục siết chặt vòng vây tại Taiz – thành phố lớn thứ ba của Yemen.
Phản ứng quốc tế và nguy cơ can thiệp của Mỹ
Cộng đồng quốc tế đã phản ứng dữ dội trước hành động tấn công vào mục tiêu dân sự của Houthi. Các đòn không kích trả đũa từ liên quân do Arab Saudi dẫn đầu nhằm vào các mục tiêu của Houthi tại Yemen dự kiến sẽ còn khốc liệt hơn. Tuy nhiên, Houthi liên tục cáo buộc rằng các cuộc không kích của liên quân đã giết hại nhiều dân thường, bao gồm cả phụ nữ và trẻ em.
Đặc biệt, sự hiện diện của một công dân Mỹ trong danh sách nạn nhân tử vong đã đẩy căng thẳng lên một nấc thang mới. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã gay gắt lên án: “Những cuộc tấn công hèn hạ này thể hiện sự coi thường trắng trợn đối với sinh mạng của những người dân thường vô tội. Chúng phải bị chấm dứt ngay lập tức”.
Đáng chú ý hơn, khi trả lời báo chí bên ngoài Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã để ngỏ khả năng quân đội Mỹ sẽ trực tiếp tham gia không kích Houthi cùng với Arab Saudi. “Có thể. Chúng tôi đang xem xét điều đó. Chúng tôi vừa mới biết về vụ tấn công gần đây, vì vậy chúng tôi sẽ đưa ra quyết định. Chúng tôi hành động rất nhanh chóng”, ông Trump tuyên bố. Nếu Washington quyết định can thiệp quân sự trực tiếp, cuộc xung đột cục bộ tại bán đảo Arab có nguy cơ bùng nổ thành một cuộc chiến quy mô lớn với sự tham gia của nhiều nước, kéo theo những hệ lụy khôn lường đối với giá dầu mỏ và an ninh hàng hải toàn cầu.
Bên cạnh những tổn thất về nhân mạng, chuỗi tấn công dồn dập đang giáng một đòn mạnh vào tham vọng kinh tế và hình ảnh của Arab Saudi trên trường quốc tế. Các cuộc tấn công của Houthi hồi tuần qua và các ngày trước đó đã buộc hàng loạt hãng hàng không phải đình chỉ hoặc hủy bỏ các chuyến bay đến thủ đô Riyadh.
Nghiêm trọng hơn, các vụ tấn công này xảy đến ngay vào thời điểm Riyadh đang chuẩn bị đăng cai tổ chức các hội nghị thượng đỉnh quy mô lớn về năng lượng và đầu tư toàn cầu. Những sự kiện này vốn được kỳ vọng là "thỏi nam châm" thu hút dòng vốn nước ngoài, phục vụ cho Tầm nhìn 2030 của Thái tử Mohammed bin Salman nhằm đa dạng hóa nền kinh tế khỏi sự phụ thuộc vào dầu mỏ.
Mặc dù ban tổ chức khẳng định trước thềm vụ tấn công ngày 10/10 rằng các hội nghị vẫn sẽ diễn ra theo đúng kế hoạch, nhưng rõ ràng, các nhà đầu tư quốc tế khó lòng có thể an tâm ký kết các hợp đồng hàng tỷ USD khi bầu trời phía trên họ luôn thường trực nguy cơ bị tập kích bất cứ lúc nào.
