Thị trường nhiên liệu toàn cầu đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới và châu Âu một lần nữa trở thành tâm điểm của bài toán bảo đảm nguồn cung. Reuters ngày 1/10 dẫn ba nguồn thạo tin cho biết chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thúc giục Đức và Pháp giải phóng diesel từ kho dự trữ khẩn cấp nhằm góp phần hạ nhiệt giá nhiên liệu, nếu không Washington có thể hạn chế xuất khẩu mặt hàng này.
Động thái diễn ra khi giá diesel trở thành vấn đề ngày càng nhạy cảm tại Mỹ trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Giá diesel bán lẻ tại nước này gần đây đã vượt 6,5 USD/gallon, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu thắt chặt và tồn kho sản phẩm chưng cất của Mỹ xuống mức thấp.
![lynxnpee9i0tq-l.jpg](https://cdn.cand.vn/images/HxsZF3IyXEa2kB7Cdi4JYzgQWauYM3OHmuXiF5QVx7qkihSW-ALOUqlf_1X4BNzd/lynxnpee9i0tq-l.jpg.avif "EU nỗ lực tìm điểm cân bằng trong bài toán xả kho dự trữ, góp phần hạ nhiệt thị trường nhưng không sử dụng quá nhanh lớp "lớp đệm" dành cho tình huống khẩn cấp. Ảnh minh họa. Nguồn: Reuters")
Một nguồn tin tại châu Âu cho biết Washington muốn EU đưa khoảng 120 triệu thùng diesel ra thị trường trong vòng 6 tháng. Quy mô này tương đương hơn 40% trong khoảng 39 triệu tấn diesel và nhiên liệu tương đương thuộc dự trữ khẩn cấp của EU. Riêng Đức và Pháp nắm khoảng 35% tổng lượng dự trữ này.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ngày 1/10 bày tỏ “rất tin tưởng” rằng châu Âu sẽ giải phóng thêm dự trữ, cho rằng cần có hành động phối hợp khi Bắc bán cầu bước vào mùa thu hoạch và mùa sưởi ấm, những thời điểm nhu cầu diesel thường tăng. Theo một quan chức Mỹ được Reuters dẫn lời, châu Âu cũng sẽ hưởng lợi từ việc phối hợp tăng nguồn cung sản phẩm lọc dầu và hạ giá cho người tiêu dùng.
Tuy nhiên, phương án đang được thảo luận tại châu Âu thận trọng hơn đáng kể. Reuters ngày 2/10 dẫn một nguồn thạo tin cho biết các nước EU đã bàn đề xuất của Pháp về việc giải phóng khoảng 50 triệu thùng diesel, đồng thời đề xuất các thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đưa thêm 50 triệu thùng dầu thô ra thị trường.
Các nước cũng thảo luận việc gắn bất kỳ thỏa thuận xả thêm dự trữ diesel nào với cam kết của Mỹ không đơn phương áp đặt lệnh cấm xuất khẩu mặt hàng này. Điều đó cho thấy châu Âu vừa cân nhắc góp phần bình ổn thị trường, vừa muốn tránh kịch bản nguồn cung bị thắt chặt trở lại bởi chính một trong những nhà cung cấp quan trọng của mình.
Sự thận trọng của Brussels trước hết xuất phát từ vai trò của các kho dự trữ chiến lược. Theo quy định của EU, các nước thành viên phải duy trì lượng dầu dự trữ khẩn cấp tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng hoặc 61 ngày tiêu thụ nội địa, tùy mức nào cao hơn. Đây là lớp bảo hiểm cho những cú sốc nguồn cung, thay vì một nguồn hàng thương mại có thể liên tục được sử dụng để kiềm chế giá.
Hôm 29/9, Nhóm Điều phối Dầu mỏ của EU đánh giá nguồn cung trong khối vẫn ổn định, nhưng giá diesel và nhiên liệu hàng không ở mức cao. Tồn kho thương mại tại trung tâm Amsterdam-Rotterdam-Antwerp thấp hơn trung bình 5 năm, trong khi các nhà máy lọc dầu châu Âu đã hoạt động gần công suất tối đa. Ủy ban châu Âu vì thế tiếp tục theo dõi nguy cơ gián đoạn thay vì coi vấn đề nguồn cung đã được giải quyết.
Lo ngại này càng có cơ sở khi nhìn vào nguồn cung toàn cầu. IEA cho biết tổng lượng dầu xuất khẩu của các nước vùng Vịnh trong tháng 8 chỉ đạt khoảng 13 triệu thùng/ngày, gần bằng một nửa mức trước xung đột. Riêng xuất khẩu ròng diesel của khu vực chỉ còn trung bình khoảng 390.000 thùng/ngày, nhỉnh hơn một phần tư mức trước chiến tranh, do dòng vận chuyển qua eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế nghiêm trọng.
Áp lực từ Nga khiến khoảng trống này khó bù đắp hơn. Theo IEA, công suất lọc dầu của Nga trong tháng 6 giảm xuống 3,8 triệu thùng/ngày, thấp nhất trong hơn 20 năm; sản lượng diesel ước giảm gần 30% so với năm 2025.
Ở châu Á, triển vọng bổ sung nguồn cung cũng trở nên kém chắc chắn. Reuters ngày 1/10 cho biết các nhà máy lọc dầu Trung Quốc tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tới các thị trường ngoài Hong Kong và Macau trong tháng 10 để ưu tiên nguồn cung trong nước. Điều này đáng chú ý bởi trong cuộc khủng hoảng diesel sau khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát năm 2022, lượng xuất khẩu tăng mạnh từ châu Á, đặc biệt từ Trung Quốc, từng giúp giảm đáng kể sức ép lên thị trường.
Theo giới chuyên gia, vấn đề sâu hơn nằm ở chính cấu trúc thị trường năng lượng châu Âu. Sau xung đột Ukraine, EU đã giảm mạnh phụ thuộc vào dầu Nga và chuyển sang nhiều nhà cung cấp khác. Nhưng đa dạng hóa nguồn nhập khẩu không đồng nghĩa với khả năng tự bảo đảm nguồn cung.
Năng lực lọc dầu của châu Âu đã thu hẹp trong nhiều năm, trong khi diesel vẫn giữ vai trò thiết yếu đối với vận tải hàng hóa, nông nghiệp, công nghiệp và nhiều hoạt động hậu cần. Khi nguồn sản phẩm lọc dầu từ Nga và Trung Đông suy giảm, Mỹ đã trở thành một trong những nguồn bù đắp quan trọng.
Reuters cho biết xuất khẩu diesel của Mỹ năm nay tăng hơn 20% so với năm 2025, lên khoảng 1,3 triệu thùng/ngày. Nhưng chính việc xuất khẩu tăng mạnh trong lúc nguồn cung toàn cầu thiếu hụt cũng góp phần kéo tồn kho Mỹ xuống mức thấp nhất vào thời điểm này trong hơn bốn thập niên.
Do đó, phương án 50 triệu thùng đang được thảo luận có thể phản ánh nỗ lực tìm điểm cân bằng của EU, góp phần hạ nhiệt thị trường nhưng không sử dụng quá nhanh lớp dự trữ dành cho tình huống khẩn cấp. Việc châu Âu muốn gắn động thái này với cam kết Mỹ không đơn phương hạn chế xuất khẩu cũng cho thấy dự trữ chỉ có ý nghĩa khi đi cùng sự ổn định của các dòng cung ứng.
