Vui buồn - chợt nhớ...

Quá khứ có thể buồn vui, xấu đẹp… nhưng đó là một thời ta đã đi qua, nó là của riêng ta, và đó chính là một thời mãi mãi để ta ghi nhớ… nhất là mỗi dịp Tết đến xuân về, con người ta lại hay ngẫm ngợi, nhiều cảm xúc để nhớ về những kỷ niệm của một thời đã qua…

Người ta thường nói, đời người trôi đi như bóng câu qua cửa sổ. Có một thời đã thuộc về quá khứ. Có một thời đang chờ phía trước là tương lai. Tương lai mỗi người không thể biết trước, đó chính là bí ẩn diệu kỳ của cuộc sống, nhưng quá khứ bao giờ cũng là những ký ức hằn sâu trong trí nhớ, trong trái tim và tâm hồn mình.

Quá khứ có thể buồn vui, xấu đẹp… nhưng đó là một thời ta đã đi qua, nó là của riêng ta, và đó chính là một thời mãi mãi để ta ghi nhớ… nhất là mỗi dịp Tết đến xuân về, con người ta lại hay ngẫm ngợi, nhiều cảm xúc để nhớ về những kỷ niệm của một thời đã qua…        

1.Nhớ lại những năm tháng chiến tranh, những ngày máy bay Mỹ ném bom miền Bắc, tuy có khó khăn, gian khổ, nhưng cũng có nhiều niềm vui bất chợt… nhất là trong mấy ngày Tết. Từ nơi sơ tán về, mọi người tụ tập, gặp nhau chia sẻ, tay bắt mặt mừng, hỏi han đời sống, rồi thơ ca nhạc họa… cứ vui ầm lên!

Họa sĩ, nhà thơ Tường Vân từ Hải Phòng về, nhà thơ Lưu Quang Vũ, họa sĩ Bùi Xuân Phái, nhà thơ Phùng Quán và đạo diễn điện ảnh Trần Thịnh vẫn lang thang mấy cái quán rượu nghèo phố Tạ Hiện; cùng dăm bảy anh em diễn viên Đoàn Kịch Hà Nội là Hoàng Quân Tạo, Nhật Đức, Trần Kiếm, Quốc Toàn… Chúng tôi ngồi nhâm nhi tí rượu “cuốc lủi” và mấy củ lạc luộc, gói lạc rang, bìa đậu phụ nướng vàng cháy cạnh, điếu thuốc lào, góc bánh chưng…

Cố nhà thơ Lưu Quang Vũ, cố nhà thơ Phùng Quán, Cố danh họa Bùi Xuân Phái, cố nhà thơ Phạm Tiến Duật.
Cố nhà thơ Lưu Quang Vũ, cố nhà thơ Phùng Quán, Cố danh họa Bùi Xuân Phái, cố nhà thơ Phạm Tiến Duật.

Ấy thế mà các thứ chuyện trên trời, dưới bể - trong giới văn chương ngày ấy - cứ nở bùng như ngô rang. Họa sĩ Bùi Xuân Phái thường cười nhẹ nhẹ, mặt ửng hồng vì tửu lượng ông vốn rất ít, chỉ để lấy vui với bạn hữu thân tình… Rồi một lúc sau, như người “lên đồng”, ông vẽ ký họa gương mặt hầu hết mọi người. Ông vẽ bằng bút chì, bút bi, bút mực, mẩu than, trên các vỏ bao thuốc lá, trên các vỏ bao diêm, trên một tờ giấy gói hàng, trên một tờ báo cũ…

Cứ thế, các ký họa nhanh, sống động về gương mặt các nghệ sĩ trẻ chúng tôi cứ hiện dần lên, vui vẻ, hào hứng cùng nhau đón mừng năm mới. Cho đến bây giờ tôi vẫn còn lưu giữ một vài chân dung mà danh họa Bùi Xuân Phái đã ký họa tôi ngày ấy…

2. Năm 2009, tôi in tập thơ “Phải khác” (NXB Hội Nhà văn). Nhà văn Nhật Tuấn từ TP. Hồ Chí Minh đã gửi cho tôi một bài viết dài “Về một thời đã đi qua”, nhắc lại một thời vẫn tụ tập tại căn nhà nhỏ của anh ở ngõ Thọ Xương, Hà Nội, vào những dịp năm hết, Tết đến…

Ngày đó gặp nhau, chúng tôi thường có thói quen đọc thơ mới cho nhau nghe “Ta dài mùa khóc mướn thương vay”; có Hoàng Hưng “chờ gió thu sao chẳng tới”, có Trí Dũng “trăm ruộng dâu không chín một nong tầm”. Có Lê Xuân Đố, có Chu Hoạch. Rồi nhà văn Trần Hoài Dương, nhà thơ Trúc Thông, nhà thơ Trúc Cương, nhà thơ Tạ Vũ…

Ngày đó, đất nước còn chiến tranh chống Mỹ nên khó khăn, thiếu thốn, cả nghèo đói nữa cũng là lẽ đương nhiên, và ai ai cũng thấy nó là quá bình thường… Nhưng chúng tôi tụ hội ở căn phòng của nhà văn Nhật Tuấn còn một lẽ này nữa: Nhà anh lúc nào cũng sẵn các loại thực phẩm như vó bò, chân giò, tai, lưỡi lợn và đậu phụ nướng… để nhâm nhi với tí rượu “cuốc lủi” đón xuân là rất phù hợp - vì phu nhân của nhà văn Nhật Tuấn ngày đó là nhân viên cửa hàng thực phẩm trong chợ Cửa Nam, nên được mua với giá cung cấp…

Cũng chợt nhớ lại một lần, nhà thơ Phạm Tiến Duật ở chiến trường ra, gặp chúng tôi ở nhà Nhật Tuấn. Anh mở cái ghi âm bé tí (mà ngày đó anh gọi là cát - sét “cục gạch”), mở những bài thơ ghi âm của anh cho chúng tôi nghe. Lạ quá, và giỏi quá nhỉ, vì đây là lần đầu chúng tôi được nhìn thấy nó thu, phát, cả lũ phục lăn. Thế rồi tất cả được thực hành: Mỗi người đọc một bài thơ để Phạm Tiến Duật ghi âm lại, rồi phát lại cho mọi người cùng nghe… vui vẻ, cười vang và thán phục!         

Chao ơi! Nghĩ đi nghĩ lại. Cũng chợt giật mình. Đã nửa thế kỷ vèo qua chớp mắt. Từ lúc bước vào tuổi hoa niên trên dưới đôi mươi, nay đã ngoài “nhân sinh thất thập” cả rồi, kẻ còn đây và cũng nhiều người khuất núi.

Nhưng những kỷ niệm một thời trai trẻ với những vui và buồn, no và đói, thành và bại, lợi và danh… đã trôi đi. Nhưng đó là một thời để nhớ, một thời đẹp đẽ… mà thế hệ chúng tôi đã cố gắng sống hết mình, cháy hết mình để trở thành một người tử tế, đó là một chữ “Người” viết hoa theo nghĩa đẹp nhất của nó. Nhất là mỗi độ Tết đến, xuân về… nỗi nhớ một thời càng thêm da diết!

Lê Huy Quang - Xuân 2019

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.