Văn học Nhật Bản khuynh đảo giới xuất bản Anh

Chỉ trong tuần qua, các tác giả Nhật Bản đã gây được tiếng vang lớn bên ngoài đất nước. Đó là sự trở lại của Haruki Murakami với cuốn tiểu thuyết “The City and Its Uncertain Walls” được dịch sang tiếng Anh, là tiểu thuyết “Butter” của Asaki Yuzuki được các chuỗi hiệu sách Waterstones lớn nhất nước Anh bình chọn là cuốn sách của năm.

Thêm vào thành tích đó, số liệu từ Nielsen Bookscan cũng cho thấy kể từ năm 2022, thì tiểu thuyết Nhật Bản đã chiếm 25% tổng số sách dịch tại thị trường này và không ngừng tăng trong các năm qua.

Văn học Nhật Bản khuynh đảo giới xuất bản Anh -0
Các nhà văn Haruki Muraka, Bana Yoshimoto, Murata Sayaka, Mieko Kawakami và Hiromi Kawakami đã tạo dấu ấn trên trường quốc tế.

Tuy vậy không chỉ năm nay mà thật ra làn sóng tiểu thuyết Nhật Bản đã được yêu thích ở thị trường này 3 thập kỉ trước. Vào những năm 1990, Haruki Murakami với “Biên niên ký chim vặn dây cót” và Banana Yoshimoto với “Kitchen” hay “Thằn lằn” đã là những cuốn sách đầu tiên “Anh tiến” và được mến mộ ngay tại nơi đây.

Điều đặc biệt là cả hai nhà văn đều có rất nhiều điểm chung. Họ được sinh ra cùng một giai đoạn, phong cách của họ cũng rất giống nhau và hơn hết là sự gần gũi trong việc phản ánh các đề tài mà độc giả phương Tây quan tâm. Cũng chính điều này đã đặt họ vào một thế lưỡng nan, khi tính Tây phương trong “vũ trụ sáng tạo” của họ vừa là điểm thu hút độc giả bên ngoài đất nước, nhưng cũng đồng thời làm giảm “chất Nhật” sâu bên trong họ, khiến cho câu hỏi liệu họ có viết tiểu thuyết Nhật Bản hay không vẫn là câu hỏi rất khó trả lời.

Haruki Murakami chẳng hạn, tuy sinh ra và lớn lên ở Nhật, thế nhưng đã trưởng thành cùng những nhà văn Tây phương, thường xuyên dịch sách nước ngoài của những tác giả như F.S.Fitzgerald, Raymond Chandler, Raymond Carver… và cũng học hỏi từ đây, nên khó gọi ông là nhà văn Nhật, có nhiều đóng góp cho văn học Nhật dù thành công trong nước cũng như quốc tế là không thể tranh cãi.

Hầu hết tác phẩm của ông đều tập trung nói về những đứt gãy và sự khủng hoảng trong cuộc sống của những người trẻ. Họ vẩn vơ trong mê cung nội tâm, từ đó gặp gỡ những người kì lạ và rồi đi sâu vào trong bản nguyên. Nếu loại trừ những cái tên Nhật hay đưa tên một thành phố khác vào những dòng văn, thì nội dung nhìn chung không thay đổi mấy, qua đó cho thấy được tính quốc tế của các tác phẩm. Ngoài ra cách viết siêu thực, huyễn tưởng của ông cũng gần với nhiều tác giả Âu - Mỹ chịu ảnh hưởng của Jung hơn truyền thống văn học của đất nước mình.

Cũng vì lẽ đó mà Kenzaburô Ôe - nhà văn đoạt giải Nobel Văn chương 1994 - đã chỉ trích Haruki Murakami và Banana Yoshimoto trong một bài luận vào năm 1990, khi cho rằng nhân vật của họ “không tham gia hoặc bất mãn về tình hình đất nước” và dễ hài lòng với những gì mà bản thân đang có. Điều này không quá khó hiểu nếu so với những cuốn sách của Ôe nói riêng và các nhà văn Nhật Bản thế hệ trước đó nói chung đều thấm đẫm câu chuyện đất nước. Chẳng hạn trong cuốn “Tiếng thét câm lặng”, Ôe đã viết về một lớp nhân vật gần như không thể chịu nổi cuộc sống đô thị và tìm về vùng thôn quê mà gia tộc mình đã từng sinh sống.

Có thể thấy tuy đều lấy chủ đề con người bị mất kết nối, nhưng thay vì đi sâu vào thế giới nội tâm như Murakami thì Ôe lại tìm thấy tiếng gọi quê hương. Tại đó trong sự kết nối hơn một thế kỷ, ông gợi nhắc ta về thời đại và những tranh chấp của các lãnh chúa, sau đó là hiện đại ùa vào và sự chi phối của nền kinh tế tiêu dùng. Điều này cũng tương tự với Kawaba Yasunari đại diện cho cái đẹp, Natsume Soseki đại diện cho những chấp mới - cũ, Đông - Tây; còn Akutagawa lại là cái đẹp của sự hủy diệt - một trong 4 mỹ cảm đặc trưng của xứ sở phù tang…

Nhưng có thể nói cũng vì tính “đại chúng” và “quốc tế” này mà Murakami và Banana đã có được những thành công lớn, và không thể phủ nhận là trong những năm qua, phong cách siêu thực của họ đã mở ra cánh cửa cho những tác giả khác, từ đó tạo ra những hiện tượng xuất bản được nhiều độc giả phương Tây quan tâm, yêu thích. Trong đó có thể kể đến 3 nữ nhà văn thành công về mặt thương mại là Sayaka Murata, Hiromi Kawakami và Mieko Kawakami. Họ đều là những tác giả vô cùng cá tính, hầu như không có đề tài nào không phản ánh và cũng mang đến màu sắc rất khác cho văn học Nhật Bản hiện đại. Khác xa với thời của 2 nhà văn nhắc đến ở trên, câu chuyện của họ tuy vẫn cho thấy một câu chuyện chung của những người trẻ ở khắp mọi nơi nhưng vẫn hàm chứa yếu tố cội nguồn nhất định.

Văn học Nhật Bản khuynh đảo giới xuất bản Anh -1
Dòng trinh thám, chữa lành được chú ý của Nhật Bản.

Chẳng hạn Sayaka Murata nổi tiếng nhất với cuốn tiểu thuyết đoạt giải Akutagawa là “Cô nàng cửa hàng tiện ích”. Câu chuyện kể về một người phụ nữ 36 tuổi tên Keiko, nhưng thay vì lựa chọn cuộc sống giống với mọi người là đi làm, kết hôn, sinh con và đảm nhận công việc nội trợ… thì cô lại gắn bó cả đời với cửa tiệm tiện lợi - một trong những nhận diện quen thuộc của Nhật Bản thời nay và thường gắn với làm việc theo giờ, dành cho những sinh viên trẻ muốn trang trải thu nhập. Tuy vậy thay vì cố gắng thấu hiểu lựa chọn của cô, thì những người xung quanh lại coi cô là ả hâm.

Đây có thể nói là một cốt truyện sáng tạo cho thấy tính chất đám đông và sự thủ cựu của con người trong xã hội hiện đại, khi họ không mở lòng mình và chỉ bám theo những lối đã thành thông lệ, không có gì mới. Tính từ năm 2018 khi cuốn sách này được chuyển ngữ, những tác phẩm của Murata đã bán được hơn nửa triệu bản, và là con số mà không ít tiểu thuyết dịch ở nước ngoài mong ước.

Trong khi đó những tác phẩm của Hiromi Kawakami và Mieko Kawakami lại chứa đựng nhiều vấn đề nổi cộm, từ bạo lực học đường, sự áp bức nữ giới cho đến việc đi tìm bản dạng trong quá khứ cũ… Đây có thể nói là những vấn đề có thể xảy ra ở bất cứ đâu, nhưng việc đặt để trong không gian Nhật Bản lại tạo ra được những điểm nhấn riêng. Ví dụ, trong cuốn “Chiếc cặp” (mà nổi tiếng hơn với tựa tiếng Anh “Strange Weather In Tokyo”), một cô gái trẻ đã có một mối tình đặc biệt với người thầy của mình, qua đó Kawakami dẫn dắt ta đến tinh thần tự do và một tình yêu không phân biệt dù là độ tuổi, xuất thân hay bất cứ điều gì. Những phân cảnh cùng nhau ngắm hoa anh đào, cùng đi picnic và trải nghiệm hoạt động cộng đồng… cũng họa nên một Nhật Bản riêng biệt mà không phải nơi nào cũng có.

Và hơn bất cứ khi nào, những năm gần đây, yếu tố Nhật Bản ngày càng vượt trội và được yêu thích hơn cả, đặc biệt là dòng trinh thám, phá án, kinh dị. Minh chứng rõ nhất là trong tuần qua, cuốn “Butter” của Asaki Yuzuki đã được bình chọn là cuốn sách của năm của chuỗi hiệu sách Waterstones lớn nhất nước Anh. Vượt qua những tác giả viết bằng tiếng Anh vốn dĩ là quen thuộc hơn, tác phẩm xoay quanh câu chuyện về một sát nhân liên hoàn hãm hại nạn nhân bằng các món ăn này tiếp nối dấu ấn mà những Edogawa Ranpo hay Aoyama Gôshô để tạo ra được ở thị trường ngoài nước.

Trong khi đó chỉ mới năm ngoái, cuốn tiểu thuyết hành động - hài hước “Maria Beetle - Sát thủ đối đầu” của Isaka Kotaro cũng được chuyển thể thành phim điện ảnh với sự góp mặt của nam tài tử Brad Pitt thêm một lần nữa mang lại danh tiếng cho đất nước này. Thông tin gần đây cũng được công bố là những tiểu thuyết “Ngôi nhà kỳ quái”, “Bức tranh kỳ quái” bán chạy nhất Nhật Bản trong năm 2024 cũng sắp sửa được chuyển ngữ, và được kỳ vọng tiếp tục trở thành những dấu mốc mới cho nền văn học của đất nước này.

Ngoài dòng sách này thì cũng như văn học Hàn Quốc, dòng sách chữa lành của Nhật Bản cũng nhận về nhiều đánh giá tích cực. Trong đó những tiểu thuyết nhẹ nhàng về các địa điểm như quán café (“Khi tách cà phê còn chưa nguội”, “Khi lời nói dối còn chưa phơi bày” của Toshikazu Kawaguchi), hiệu sách (“Những giấc mơ ở hiệu sách Morisaki” của Yagisawa Satoshi) hay về loài mèo (“Chuyện con mèo lập kèo cứu sách” của Natsukawa Sosuke, “Nàng và con mèo của nàng” từ Makoto Shinkai…) hiện cũng rất được yêu thích bởi những người trẻ truyền miệng qua mạng xã hội.

Từ những điều trên có thể thấy rằng tiếng vang mà văn học Nhật Bản tạo ra được xây đắp từ rất nhiều yếu tố, mà quan trọng nhất là phù hợp với số đông độc giả phương Tây cũng như thay đổi theo từng quá trình, từ việc cách ly hoàn toàn với văn hóa nước nhà cho đến dần biến những yếu tố địa phương thành điểm nhấn ấn tượng. Với việc được bình chọn là cuốn sách của năm, tuy không có phần thưởng hiện kim nhưng “Butter” sẽ được quảng bá rộng rãi tại các hiệu sách ở Vương Quốc Anh, từ đó tăng thêm độ nhận diện không chỉ cho riêng tác phẩm này mà từ đó tạo thành đòn bẩy cho những tiểu thuyết Nhật Bản khác nữa. 

Đoàn Tuấn Anh

Các tin khác

Chủ quyền văn hóa số

Chủ quyền văn hóa số

Xây dựng chủ quyền văn hóa số theo tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW chính là lá chắn chiến lược để giữ gìn bản sắc, định hình bộ nhận diện dân tộc và khẳng định sức mạnh Việt Nam trên không gian mạng.

Hội Mỹ thuật Việt Nam cần những chuyển động mới

Họa sĩ Đào Quốc Huy - Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam: Chúng ta vẫn còn lãng phí nguồn lực

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mở ra những định hướng quan trọng nhằm phát huy nguồn lực sáng tạo, xây dựng môi trường thuận lợi cho văn nghệ sĩ và đưa nghệ thuật đến gần hơn với công chúng. Phóng viên Văn nghệ Công an đã có cuộc trao đổi với họa sĩ Đào Quốc Huy, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam nhiệm kỳ 2026-2031, về những vấn đề đặt ra đối với mỹ thuật nước nhà trong giai đoạn mới.

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

80 năm kết nối những tâm hồn nghệ thuật

Trải qua 80 năm xây dựng và trưởng thành, Báo Công an nhân dân (CAND) không chỉ là tiếng nói của lực lượng CAND, mà còn là địa chỉ tin cậy, gắn bó của nhiều thế hệ văn nghệ sĩ cả nước. Từ những trang viết, cuộc trò chuyện đến sự đồng hành trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, tình cảm chân thành mà giới văn nghệ sĩ dành cho Báo CAND đã góp phần bồi đắp mối gắn kết bền chặt giữa báo chí với đời sống văn học, nghệ thuật, giữa người cầm bút với những người làm nghệ thuật. Qua năm tháng, sự tin yêu, trân trọng và đồng hành ấy đã trở thành một phần ý nghĩa trong hành trình phát triển của tờ báo. Sức lan tỏa của một cơ quan báo chí không chỉ ở những trang viết mà còn ở khả năng kết nối con người bằng niềm tin và những giá trị nhân văn.

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh: Tôi bị cuốn hút bởi hình tượng người chiến sĩ công an

Đạo diễn, NSND Tạ Tuấn Minh hiện là Phó trưởng đoàn Kịch cổ điển, Nhà hát Kịch Việt Nam. Anh được biết đến là một nghệ sĩ có nhiều khám phá độc đáo, mới mẻ với kịch đương đại, lịch sử, thiếu nhi. "Bén duyên" và bị cuốn hút với các vở diễn về đề tài hình tượng người chiến sĩ Công an nhân dân (CAND) đã giúp anh có nhiều trải nghiệm mới mẻ. Phóng viên Chuyên đề Văn nghệ Công an có cuộc trò chuyện với NSND Tạ Tuấn Minh.

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Khi yêu thương nối dài qua năm tháng...

Từ những giai điệu thấm đẫm tình quê hương đến những câu chuyện lay động lòng người, chương trình nghệ thuật "Kết nối yêu thương" gửi đi thông điệp giản dị mà sâu sắc: Không ai nên đơn độc trước nghịch cảnh. Đằng sau mỗi người phụ nữ đau yếu, mỗi em nhỏ mang bệnh hiểm nghèo là một phận đời cần được chở che, một ước mơ cần được níu giữ. Khi những trái tim cùng rung lên nhịp đập yêu thương, nghệ thuật không chỉ chạm đến cảm xúc mà còn khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, thắp lên hy vọng cho những cuộc đời còn nhiều gian khó.

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Cuộc đối thoại tinh tế của các nền văn hóa

Liên hoan phim (LHP) Tài liệu châu Âu – Việt Nam lần thứ 16 (diễn ra từ ngày 18 đến ngày 26/9) quy tụ 25 tác phẩm điện ảnh tài liệu đặc sắc đến từ Việt Nam và các quốc gia châu Âu. Đây không chỉ là “bữa tiệc” điện ảnh, mở ra cơ hội giao lưu, hợp tác giữa những người làm nghề mà còn là cầu nối để dòng phim đặc biệt này đến gần với công chúng hơn.

Ca sĩ Tùng Dương đã tổ chức riêng nhiều live concert.

Từ “độc đạo” đến đại chúng

25 năm trong nghề, Tùng Dương đã có một hành trình đặc biệt mà không nhiều nghệ sĩ thế hệ anh có thể làm được. Đó là hành trình của một nghệ sĩ luôn muốn bước ra khỏi vùng an toàn, không ngừng thử nghiệm, tìm kiếm những giới hạn mới của giọng hát và tư duy âm nhạc. Nhưng cũng chính trên hành trình tưởng như ngày càng đi xa ấy, Tùng Dương lại ngày càng trở về gần hơn với những điều căn cốt: gia đình, tình yêu, con người, quê hương, đất nước, những giá trị đã làm nên căn tính của mình.

Buổi gặp gỡ báo chí giới thiệu chương trình “Phú Quang - Còn mãi một tình yêu” tại Nhà hát Hồ Gươm

Âm nhạc không chỉ là ký ức

Gần 5 năm sau ngày nhạc sĩ Phú Quang rời cõi tạm, những giai điệu của ông vẫn hiện diện trong đời sống âm nhạc Việt Nam. Năm 2026, ba người con của ông chính thức tiếp nhận di sản âm nhạc mà cha để lại. Nhưng câu chuyện di sản âm nhạc Phú Quang không chỉ là câu chuyện của một gia đình tiếp nhận một gia tài nghệ thuật. Nó đặt ra một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để di sản âm nhạc của một nhạc sĩ được bảo vệ, được trao truyền và tiếp tục sống trong đời sống đương đại?

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Từ lời khen - chê đến chiều sâu phê bình

Ngày nay, nhiều tác phẩm điện ảnh ra đời nhận được sự bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội cùng những bài review phim xuất hiện dày đặc. Tuy nhiên, giữa dòng chảy ồn ã ấy lại thiếu vắng những bài phê bình có chuyên môn, đi sâu vào ngôn ngữ điện ảnh, giá trị nghệ thuật và ý nghĩa văn hóa của tác phẩm. Để đời sống điện ảnh không chỉ dừng lại ở những lời khen - chê, đánh giá cực đoan, cần thêm những tiếng nói phê bình giàu tri thức, góp phần nâng cao thị hiếu và nuôi dưỡng tình yêu điện ảnh trong công chúng.

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Khai thác văn hóa truyền thống, cần sự am hiểu sâu sắc

Việc đưa chất liệu truyền thống vào các sản phẩm nghệ thuật đang trở thành xu hướng và mở ra nhiều hướng sáng tạo, góp phần làm mới cách tiếp cận và lan tỏa những giá trị văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, điều này cũng yêu cầu nghệ sĩ cần sự hiểu biết, tôn trọng và trách nhiệm với những giá trị văn hóa mà sản phẩm khai thác.

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” hôm qua và hôm nay

“Vui bất tuyệt” của Tố Hữu - một trong những bài thơ tiêu biểu viết về Cách mạng Tháng Tám năm 1945, không chỉ là niềm vui của một cá nhân, hay của hàng chục triệu người, còn là niềm vui hồi sinh của một dân tộc vừa thoát khỏi ách nô lệ, giành lại quyền làm chủ vận mệnh. Cũng là niềm vui được cống hiến và kiến tạo tương lai. “Vui bất tuyệt” trở thành cảm hứng chung cho nhiều tác phẩm nổi tiếng cùng chủ đề.

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Người trẻ yêu lịch sử qua văn học, nghệ thuật

Những người trẻ thế hệ 8x, 9x, 2000 đang lựa chọn cách tiếp cận lịch sử theo cách riêng của mình. Với họ, lịch sử là những câu chuyện được kể lại sống động trên các nền tảng số, hay những bộ phim, những bài hát, những tiểu thuyết hấp dẫn và ý nghĩa... giúp họ hiểu hơn về đất nước mình.

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

"Kế hoạch CM12" - Tái hiện chiến công lịch sử

Bắt đầu lên sóng truyền hình ANTV (thứ Bảy, Chủ nhật) từ ngày 22/8 và trên kênh HTV9 (thứ Hai, thứ Ba) từ ngày 24/8, bộ phim truyền hình "Kế hoạch CM12" đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm của công chúng. Không chỉ khắc họa những cuộc đấu trí căng thẳng, "Kế hoạch CM12" còn làm nổi bật bản lĩnh, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của những cán bộ, chiến sĩ CAND trong hành trình bảo vệ An ninh Tổ quốc từ những ngày đầu đất nước thống nhất.

Trưởng thành cùng lực lượng

Trưởng thành cùng lực lượng

Trong hơn 80 năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành của lực lượng Công an nhân dân Việt Nam, có thể nói rằng, văn học nghệ thuật về lực lượng công an với sứ mệnh của mình đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc, vì cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân…