"Hồi ức sáng tác và các tác phẩm âm nhạc của Đại tá, Nhạc sĩ Trọng Loan"

Trăm năm còn lại...

Năm 2008, trong một bài viết in trên Chuyên đề Văn nghệ Công an, Đại tá, nhạc sĩ Trọng Loan, khi ấy đã ở tuổi 85 chia sẻ với phóng viên, ông vừa hoàn thành cuốn hồi ký ghi lại những kỷ niệm, dấu ấn đáng nhớ trong cuộc đời hoạt động âm nhạc của mình. Và sau 15 năm, cuốn sách "Hồi ức sáng tác và các tác phẩm âm nhạc của Đại tá, Nhạc sĩ Trọng Loan" đã được ra mắt, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông (1923 - 2023)...

Cuốn sách do NXB Quân đội nhân dân ấn hành, dày hơn 700 trang, chứa đựng những câu chuyện nghề, tâm tình dung dị của nhạc sĩ Trọng Loan về những tác phẩm tâm huyết từ khi là một chàng Vệ quốc quân trẻ trung ngày đầu khởi nghĩa đến một nhạc sĩ tài danh của Quân đội. Với 5 phần: "Những mảnh hồi ức", "Nghĩ về nhạc", "Nhạc phẩm", "Giữa bạn bè và công chúng", "Vĩ thanh", tác phẩm đã mang đến cho bạn đọc một chân dung khá tròn vẹn, đầy đủ về nhạc sĩ tài hoa, giản dị mà rất đỗi khiêm nhường này.

Cuốn sách tập hợp gia tài âm nhạc đồ sộ với 251 ca khúc được nhạc sĩ sáng tác dọc dài ba thời kỳ lịch sử của đất nước: chống Pháp, chống Mỹ và hòa bình xây dựng bảo vệ Tổ quốc. Ngoài ra là những công trình nghiên cứu, những suy nghĩ trăn trở tìm tòi và ghi chép của nhạc sĩ Trọng Loan về các sự kiện, các hoạt động âm nhạc của đất nước, của quân đội. Cuốn sách cũng chọn lọc một số bài viết, là những góc nhìn đa chiều của các nhà báo, những người bạn nghề và công chúng yêu mến dành cho ông.

pgs.ts nhạc sĩ trọng lưu (giữa) xem bản thảo viết tay của nhạc sĩ trọng lưu tại trung tâm lưu trữ quốc gia iii.jpg -1
PGS.TS nhạc sĩ Trọng Lưu (giữa) xem bản thảo viết tay của nhạc sĩ Trọng Loan tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.

PGS. TS nhạc sĩ Trọng Lưu, con trai của nhạc sĩ Trọng Loan thay mặt gia đình và những người biên soạn chia sẻ: "Cuộc đời hoạt động âm nhạc của cha tôi - một nhạc sĩ Quân đội là đi và viết. Vì thế, bên cạnh sáng tác, cha tôi thường xuyên ghi lại những câu chuyện, cảm xúc phía sau mỗi bài hát, mỗi chuyến công tác...trong cuộc đời mình. Nhất là những năm cuối đời, ông dành nhiều thời gian cho việc viết hồi ký. Ông thường ghi vào những quyển sổ nhỏ, lưu giữ khá cẩn thận. Hiểu được tâm huyết của cha nên khi còn sống, mẹ tôi mong muốn tập hợp và in thành sách. Tuy nhiên, vì sức khỏe không cho phép nên trước khi mất bà trao lại cho tôi giữ làm kỷ niệm.

Canh cánh với tâm nguyện của mẹ nhưng thời gian đó, công việc của tôi quá bận (PGS.TS, Đại tá, bác sĩ Trọng Lưu khi ấy đang là Chủ nhiệm Khoa Phục hồi Chức năng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108) nên tôi đành tạm cất đi, trong lòng vẫn ấp ủ ý định thực hiện cuốn sách khi có điều kiện. Thực ra, đã có lần Thiếu tướng, nhạc sĩ An Thuyên ngồi trò chuyện cùng tôi, lên kế hoạch xuất bản cuốn sách này. Nhưng tiếc là sau đó không lâu, nhạc sĩ An Thuyên đột ngột ra đi. Vì thế, ngay sau khi nghỉ hưu, tôi dành toàn bộ thời gian, tập trung thực hiện nguyện ước cuối đời của cha mẹ mình".

Nhạc sĩ Trọng Lưu kể rằng, khi bắt tay vào việc thấy muôn vàn khó khăn. Tư liệu về nhạc sĩ Trọng Loan có ở nhiều nơi. Một phần lớn được gia đình gửi tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III sau khi nhạc sĩ qua đời (năm 2010), một phần giữ tại gia đình và ở một số cơ quan, đơn vị khác… May mắn là sau khi liên hệ, các cá nhân, đơn vị đều rất nhiệt tình trong việc cung cấp tư liệu cho gia đình. Đặc biệt, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III tạo điều kiện cho anh được tiếp cận với nguồn tư liệu gốc.

Để chọn lọc được 251 tác phẩm bao trùm gần như toàn bộ cuộc đời sáng tác của nhạc sĩ Trọng Loan cũng là câu chuyện đáng kể. Theo PGS.TS Trọng Lưu, ban đầu, với một số bản nhạc lưu giữ ở nhà và 60 bài trong tuyển tập "Bài ca người lính" (Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội xuất bản trước đó), gia đình định chọn 100 tác phẩm tương ứng với 100 năm ngày sinh của nhạc sĩ Trọng Loan. Tuy nhiên, sau đó gia đình quyết định tập hợp in toàn bộ sáng tác của ông với đầy đủ giai đoạn và phong cách khác nhau. "Quá trình tuyển chọn này mất khá nhiều thời gian vì có tác phẩm có tới 3- 4 phiên bản. Tôi phải tìm hiểu đối chiếu kỹ càng rồi chốt lại bản cuối cùng" - nhạc sĩ Trọng Lưu tâm sự.

Cuốn sách không chỉ khiến người đọc cảm phúc trước một nhạc sĩ "đi nhiều, viết khỏe" mà còn được hòa mình vào những cảm xúc chân thành, dạt dào của tác giả phía sau một số ca khúc nổi tiếng như "Phải đánh lũ giặc Mỹ", "Gửi Cồn Cỏ anh hùng", "Người Yên Châu em bắn máy bay", "Quân reo quê mẹ Quảng Trị anh hùng", "Lời ca dâng Bác", "Trăng sáng trên rừng quế"...

Hãy nghe nhạc sĩ Trọng Loan kể về hoàn cảnh ra đời của những bài ca sáng tác trong chiến dịch vượt Thập Vạn Đại Sơn: "Thời tiết rất khắc nghiệt. Nắng như đổ lửa, mưa như trút nước, vuốt mặt không kịp, quần áo cứ ướt rồi lại khô, khô rồi lại ướt… Sáu ngày tiếp tục hành quân nữa thì lên tới đỉnh đèo thứ 2 của Thập Vạn Đại Sơn… Nhìn phía trước, trùng điệp núi cao. Núi xếp trên mây, mây bao phủ núi. Nhìn về phương Nam quê hương ta đó… Mọi người bồi hồi, nôn nao nhìn về Tổ quốc, nơi còn đang bị quân thù thực dân Pháp giày xéo… Đoàn quân tạm nghỉ trên đèo. Tôi lấy đàn ghi ta ra cùng anh em hát. Bài ca viễn chinh vang lên trên đèo Thập Vạn Đại Sơn".

Hay vì sao ông sáng tác ca khúc "Thao trường tình rằng vui sao": "Đối với tôi, sáng tác bài hát về bộ đội, về anh lính Cụ Hồ là một niềm vui, một sự ham thích. Hát về bộ đội, là hát lại về mình. Tôi viết bài ca  trong tâm trạng hân hoan như vậy". Là trăn trở về sứ mệnh của mình khi chiến tranh biên giới nổ ra khi sáng tác ca khúc “Chúng con lên đường hình Tổ quốc trong tim”: "Là nhạc sĩ quân đội, tôi cần phải đóng góp kịp thời ý chí chiến đấu của mình vào khí thế chung…".

cuốn sách mới của đại tá, nhạc sĩ trọng loan.jpg -0
Cuốn sách mới của Đại tá, Nhạc sĩ Trọng Loan.

Chúng ta thêm hiểu, mỗi tác phẩm là "đứa con tinh thần" được ông chăm chút kỹ càng qua nỗi niềm trăn trở khi thấy chưa ưng một từ trong bài hát "Má cưng ai nhất": "Đang đi trên đường cũng nghĩ, đang ăn cũng tìm từ, đang nói chuyện cũng tìm từ… Một đêm bừng tỉnh giấc, chợt lóe lên trong đầu một ý nghĩ: Không tìm từ thay thế nữa! Tìm cách thay đổi âm trong câu nhạc thử xem sao!".

Không chỉ chỉn chu trong từng sáng tác, nhạc sĩ Trọng Loan còn luôn đau đáu, trách nhiệm với những vấn đề của âm nhạc. Trong mỗi bài viết, nói chuyện hay phát biểu của mình, ông đều gửi gắm trong đó ý nguyện, mong muốn của mình với âm nhạc như: “Vài suy nghĩ về nghe nhạc”, “Về cái cần được tiếp thu và phát huy trong sáng tác bài hát”... Như ông thẳng thắn đề xuất trong bài viết "Một số ý kiến về Đại hội nhạc sĩ" (Tiến tới Đại hội Nhạc sĩ Việt Nam lần thứ IV, năm 1988): "Đề cao một chức năng của Hội là luôn bám sát, theo dõi phong trào chung để tìm ra những nhạc sĩ có tài năng thực sự, có nhân cách tốt, đã và đang lao động sáng tạo có hiệu quả tốt cho phong trào chung để nhanh chóng ghi danh họ vào danh sách hội viên của Hội chứ không phải chỉ có đơn của họ xin gia nhập Hội rồi mới kết nạp"… Ngoài tình chung còn có niềm riêng, là hồi ức về những năm tháng tuổi thơ qua những ghi chép "Một cuộc hòa nhạc bất đắc dĩ", "Vinh, niềm thương mến", hay những suy nghĩ ấm áp về bạn bè, đồng nghiệp …

Nhạc sĩ Trọng Lưu xúc động: "Cuốn sách này cũng là tâm huyết cuối đời của cha tôi với mong muốn để lại cho đời những câu chuyện hay, những nốt nhạc đẹp, những lời ca bay bổng về quê hương, đất nước, kể về cuộc đời người lính Bộ đội Cụ Hồ giản dị mà kiêu hãnh, thanh cao... Vì thế, tôi hồi hộp, thấp thỏm tới khi nhìn thấy sách. Đặt cuốn sách lên thắp hương báo công cho cha mà nước mắt tôi trào ra. Quá trình biên soạn cuốn sách giúp tôi hiểu thêm về cha mình, đặc biệt cảm kích trước tình cảm yêu mến của mọi người dành cho ông".

Tại buổi tiếp nhận cuốn sách do đại diện gia đình nhạc sĩ Trọng Loan trao tặng Hội âm nhạc Hà Nội, Nhạc sĩ Nguyễn Quang Vinh, Chủ tịch Hội trân trọng cảm ơn món quà ý nghĩa này. Nhạc sĩ Nguyễn Quang Vinh cho rằng, cùng với một số tác phẩm khác, cuốn sách "Hồi ức sáng tác và các tác phẩm âm nhạc của Đại tá, Nhạc sĩ Trọng Loan" là một nguồn tư liệu quý báu, đóng góp vào kho tàng lịch sử âm nhạc của Việt Nam và Hội âm nhạc Hà Nội nói riêng.

Mới đây, nhạc sĩ Trọng Lưu còn vui mừng cho biết, chương trình nghệ thuật kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhạc sĩ Trọng Loan do Hội Nhạc sĩ Việt Nam kết hợp với Truyền hình Quân đội nhân dân đang được lên kế hoạch thực hiện để tưởng nhớ và tri ân những cống hiến và đóng góp của nhạc sĩ đối với nền âm nhạc cách mạng Việt Nam.

Thảo Duyên

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Văn Phác, vị tướng cầm súng và cầm bút

Hiếm có một thủ trưởng Tổng cục Chính trị nào đặc biệt như Thiếu tướng Trần Văn Phác, ông từng làm Tổng biên tập hai tờ báo lớn, đặc sắc trong quân đội, đó là Tạp chí Văn nghệ Quân đội và Báo Quân đội nhân dân.