Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

1. Trong tâm trí mỗi người, dường như ai cũng đều thuộc ít nhất vài ba câu thơ trong bài thơ "Tây Tiến" nổi tiếng của nhà thơ Quang Dũng, trong đó có những địa danh đã trở thành bất tử. Nhà thơ Quang Dũng tên khai sinh là Bùi Đình Diệm, quê ở làng Phượng Trì, huyện Đan Phượng (cũ), nay thuộc xã Đan Phượng, TP. Hà Nội. Ông tham gia quân đội ngay khi Cách mạng thành công, trở thành phóng viên báo Chiến Đấu, rồi được cử đi học lớp bổ túc quân sự ở Sơn Tây. Cuối xuân 1947, Quang Dũng gia nhập trung đoàn Tây Tiến mới thành lập với cấp bậc Đại đội trưởng ở Tiểu đoàn 212. Nhiệm vụ của đoàn quân là hành quân lên phía Tây, phối hợp với bộ đội Lào bảo vệ biên giới Lào - Việt, đánh tiêu hao quân đội Pháp ở Thượng Lào.

Lính Tây Tiến thời đó hầu hết là thanh niên Hà Nội (một số là thanh niên Hải Phòng), nhiều thành phần: công nhân, trí thức, dân nghèo thành thị… lên đường theo lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến của Bác Hồ. Trong đó phần lớn nguyên là học sinh của các trường sư phạm, trường Bưởi, Thăng Long, những tiểu trí thức Hà Nội. Nhiều người trong số đó mang sẵn trong tâm hồn hạt giống tài hoa, chờ bật mầm thành những cây đa, cây đề của giới văn nghệ sau này như các họa sĩ Văn Đa, Quang Thọ, nhà thơ Quang Dũng, nhạc sĩ Doãn Quang Khải (tác giả bài hát "Vì nhân dân quên mình")…

Bài thơ "Tây Tiến" của nhà thơ Quang Dũng lúc đầu có tên là "Nhớ Tây Tiến", được tác giả cảm tức sáng tác khi về dự Đại hội toàn quân ở liên khu 3 tại làng Phù Lưu Chanh, thuộc huyện Kim Bảng, Hà Nam (cũ). Bài thơ được đọc trước Đại hội, nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt. Nhà thơ Quang Dũng đã gửi bản thảo bài thơ Tây Tiến cho nhà văn Nguyễn Huy Tưởng lúc đó là đại biểu nhà văn ở Việt Bắc về dự và bài thơ đã được nhà thơ Xuân Diệu chọn in trên Tạp chí Văn nghệ số 11-12 tháng 4-5/1949 của Hội Văn nghệ Việt Nam.

Trong bài thơ, có nhiều địa danh đã được nhắc đến như Sông Mã, Sài Khao, Mường Lát, Mai Châu, Pha Luông, Mường Hịch, Viêng Chăn, Sầm Nứa… Trong đó, Mộc Châu đã hiện lên như một bức tranh thủy mặc trong khổ thơ: "Người đi Châu Mộc chiều sương ấy/ Có thấy hồn lau nẻo bến bờ/ Có nhớ dáng người trên độc mộc/ Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa… ".

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến trên đồi Nà Bó (phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La) trở thành điểm đến, nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến trên đồi Nà Bó (phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La) trở thành điểm đến, nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.

Để ghi nhớ công lao to lớn của các chiến sĩ Trung đoàn Tây Tiến, Ban liên lạc các cựu chiến binh Trung đoàn 52 Tây Tiến đã phối hợp với Đảng bộ, chính quyền huyện Mộc Châu (cũ) xây dựng Khu lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến. Theo sử liệu đã được công bố, Mộc Châu là điểm tập kết của bộ đội Tây Tiến từ miền xuôi lên rồi tỏa đi các mặt trận Tây Bắc, biên giới Việt - Lào nên đã trở thành một vị trí quan trọng trong chiến dịch và ký ức về đoàn quân Tây Tiến. Vào tháng 8/2016, địa điểm lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến (Trung đoàn 52) nằm trên đồi Nà Bó, thuộc tiểu khu 12, thị trấn Mộc Châu, huyện Mộc Châu (cũ), nay thuộc phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La đã được khánh thành.

Sau đó, khu lưu niệm được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích quốc gia vào tháng 10/2017. Từ đó đến nay, khu di tích này không chỉ trở thành một địa chỉ tham quan, tri ân những anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì Tổ quốc mà còn là nơi giáo dục lịch sử, truyền thống yêu nước, tinh thần uống nước nhớ nguồn…

2.Trước khi có Khu lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến trên địa bàn phường Mộc Châu, tượng đài Tây Tiến được dựng xây dựng năm 1991 tại xóm Châu Trang, xã Thượng Cốc, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình (nay là xã Thượng Cốc, tỉnh Phú Thọ) để tưởng niệm những chiến sĩ trong đoàn quân Tây Tiến hy sinh vì Tổ quốc. Ngoài những địa danh đã trở nên nổi tiếng khi xuất hiện trong bài thơ Tây Tiến như Mai Châu, Mường Hịch, từng có một trạm xá quân y ở xóm Châu Trang, xã Thượng Cốc, bên cạnh là quả đồi đã trở thành nghĩa trang nơi có tới gần 200 ngôi mộ của các chiến sĩ đã ngã xuống trong thời kỳ "Áo bào thay chiếu anh về đất…". Tượng đài Tây Tiến cũng đã được UBND tỉnh Hòa Bình (cũ) xếp hạng di tích lịch sử cách mạng vào tháng 7/2012.

Theo sử liệu, địa bàn đóng quân và hoạt động của Trung đoàn 52 Tây Tiến khá rộng: từ Mai Châu, Mộc Châu sang Sầm Nưa, cùng bộ đội Lào bảo vệ Sầm Nưa, chống hành động tái chiếm của quân đội Pháp, rồi vòng về qua phía Tây Thanh Hóa (địa bàn huyện Mường Lát cũ). Trong bài thơ Tây Tiến còn có một địa danh nổi tiếng khác được nhà thơ Quang Dũng nhắc đến ngay ở đầu bài thơ đó là "Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi/ Mường Lát hoa về trong đêm hơi".

tay-tien.jpg
Ban Liên lạc truyền thống Tây Tiến gồm con em của các cựu binh Tây Tiến chụp ảnh lưu niệm bên bức phù điêu: "Tinh thần Tây Tiến đời đời bất diệt" tại bản Sài Khao, xã Mường Lý, tỉnh Thanh Hóa.

Có dịp trò chuyện với chị Bùi Phương Thảo - con gái nhà thơ Quang Dũng mới hiểu thêm nỗi lòng, của những người con, người cháu của những cựu binh Tây Tiến còn nhiều tâm tư. Chị Bùi Phương Thảo cho biết, từ khi nhận trọng trách trở thành Trưởng ban liên lạc truyền thống Tây Tiến vào cuối năm 2011, đại diện Ban liên lạc đã có nhiều chuyến "hành hương" theo dấu chân của đoàn quân Tây Tiến. Với tiêu chí hoạt động được đề ra là: tri ân và khuyến học, Ban liên lạc xác định đã có hàng chục cuộc hành trình đến với những địa danh mà bộ đội Tây Tiến đã in dấu chân trên nhiều tỉnh ở Tây Bắc, Thanh Hóa…

Với nhiều lần đi khảo sát thực địa bắt đầu từ năm 2018, vượt qua dốc lên Sài Khao thăm thẳm, con em của bộ đội Tây Tiến với sự đồng hành của chính quyền huyện Mường Lát đã dựng nên bức phù điêu: "Tinh thần Tây Tiến đời đời bất diệt" vào cuối năm 2020. Trên bức phù điêu còn khắc hai câu thơ: "Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi/ Mường Lát hoa về trong đêm hơi" tại bản Sài Khao, xã Mường Lý, huyện Mường Lát (cũ), tỉnh Thanh Hóa - nơi đoàn quân Tây Tiến đã có 3 tháng đóng quân ở đó.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm ngày thành lập Trung đoàn 52 Tây Tiến, Ban liên lạc truyền thống Tây Tiến còn mong muốn có thể làm được nhiều việc hơn nữa, trong đó có mong muốn đặt một bia ở Sầm Nưa - ghi dấu ấn về tinh thần quốc tế Việt - Lào, dựng một tấm bia ở khu vực núi Ỷ Na, tỉnh Ninh Bình - nơi từng ghi dấu một trong ba trận đánh ác liệt, lập chiến công của bộ đội Tây Tiến với thực dân Pháp.

Nguyệt Hà

Các tin khác

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.