Nhà văn Nguyên Hồng và kỷ niệm với nhà thơ Huy Cận

Nhà văn Nguyên Hồng - Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (truy tặng năm 1996), sinh ngày 5/11/1918 tại phố Hàng Cau, nay thuộc phường Nam Định, tỉnh Ninh Bình. Ông tuổi Mậu Ngọ, cầm tinh con ngựa. Nhắc đến Nguyên Hồng, những người từng qua phổ thông hẳn còn nhớ đến nhân vật Tám Bính trong tiểu thuyết "Bỉ vỏ" của ông.

Sinh thời, nhà thơ Huy Cận (1919-2005), Huân chương Sao Vàng, Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật, rất quý mến tài năng, đức độ của Nguyên Hồng.

nhà van nguyên h-ng 1918 - 1982.jpg -0
Di ảnh nhà văn Nguyên Hồng (1918-1982).

Trong di cảo của nhà thơ Huy Cận có 61 bài thơ tứ tuyệt “thơ tôn vinh các bạn tài hoa cùng thời”, trong đó có nhà văn Nguyên Hồng: “Bỉ vỏ xa xót đau thương/ Sóng gầm vang động một phương biển nhà/ Ngày thơ ấu đẹp thời xa/ Núi rừng Yên Thế sử ca hào hùng”.

Những người yêu Nguyên Hồng chắc chắn nhận ra trong bài tứ tuyệt trên hai tác phẩm nổi tiếng gồm tiểu thuyết "Bỉ vỏ" và hồi ký "Những ngày thơ ấu". Còn nữa, Huy Cận nhắc đến tiểu thuyết "Núi rừng Yên Thế"; tiếc là nhà văn Nguyên Hồng chưa kịp hoàn thành thì bị đột quỵ, thọ 64 tuổi.

Năm 1939 thì Huy Cận ra Hà Nội học Cao đẳng Canh nông, dù ít giao du với giới nhà văn lúc đó, nhưng vài năm sau ông lặn lội tìm Nguyên Hồng. Nguyên do, Huy Cận đọc "Bỉ vỏ", dù ông nói mới đọc qua, đọc kỹ "Những ngày thơ ấu" và nhận thấy “Văn Nguyên Hồng có tâm hồn, có một thứ lửa rạo rực âm ỉ bên trong”.

Dù trước Cách mạng Tháng Tám, Huy Cận chưa nổi tiếng nhưng là người làm thơ, ông nhận ra: “Nhiều đoạn trong 'Những ngày thơ ấu' có chất thơ kín đáo, chất thơ toát lên từ cuộc đời, chứ không phải cái lối thi vị hóa như nhiều nhà văn hồi ấy”.

Huy Cận tìm đến Báo Ngày nay thì không ai biết đến địa chỉ riêng của Nguyên Hồng, và gặp được nhà văn của "Bỉ vỏ" là một sự tình cờ, may mắn. Dịp ấy, cũng áp Tết như bây giờ, Huy Cận lang thang chợ Tết ở phố Hàng Đào thì có một người bạn chỉ cho Nguyên Hồng đang đi bộ bên kia đường. Khỏi phải nói, Huy Cận vui mừng đến thế nào.

Hóa ra, chính Nguyên Hồng cũng muốn tìm gặp Huy Cận khi nghe tin nhà thơ của "Tràng giang" ra Hà Nội. Sau này, Huy Cận kể, khi gặp nhau, Nguyên Hồng nói: “Mình cũng đang hỏi thăm xem Huy Cận ở đâu để tìm đến chơi. Thơ Huy Cận mình thuộc làu”. Nguyên Hồng cho Huy Cận địa chỉ, mời đến chơi, thân tình.

Chủ nhật sau đó Huy Cận ra bãi Phúc Xá, nơi Nguyên Hồng ở. Trời gần Tết, rét ngọt. “Tôi cứ mường tượng nhà Nguyên Hồng ở gần một vườn cải, hoa cải vàng tươi, gió thổi dập dờn, ong, bướm sà xuống, bay lên...”, nhà thơ mơ màng ngay cả trong hình dung. Chỉ đến khi bước vào ngôi nhà thực, mới thấy quặn lòng thương người bạn văn nổi tiếng. Thời điểm đó, vợ chồng nhà văn Nguyên Hồng mới sinh con, vợ nhà văn buôn bán lặt vặt ở chợ, đắp đổi cuộc sống.

Ngồi trong căn nhà chống chếnh, gió vô tư lùa vào giá lạnh, Huy Cận hình dung ra cuộc sống của nhà văn Nguyên Hồng không có gì là dư dả, nếu không muốn nói túng thiếu. Lúc Huy Cận đẩy cửa vào nhà, Nguyên Hồng đang hì hụi trong bếp.

Văn nhân gặp thi nhân, tất nhiên là nói chuyện thơ, văn. Thơ làm cho họ quên hết nhọc nhằn. Hóa ra Nguyên Hồng đã đọc thơ Huy Cận trên Báo Ngày nay, không sót bài nào. Huy Cận nói những cảm tưởng của mình về tiểu thuyết "Bỉ vỏ" và hồi ký "Những những ngày thơ ấu" của nhà văn Nguyên Hồng. Trong ngôi nhà trống trơ, Tết cận kề mà hình như gia chủ chưa có gì để ăn Tết, hai người bạn, hai văn nhân đàm đạo chuyện văn chương, chuyện đời như những tri kỷ gặp lại.

Khi nghe Huy Cận nhận xét về hai tác phẩm của mình, nhà văn Nguyên Hồng khiêm tốn, chân thành: “Tôi có sáng tạo gì đâu! Cuộc đời đó thôi. Cuộc đời nó đẹp cả cái khổ của nó. Tôi còn viết, còn viết mãi”. Tinh thần của câu nói ấy đã đi theo Huy Cận suốt cả cuộc đời sau này.

Nguyên Hồng mời ở lại ăn cơm, nhưng Huy Cận khéo léo từ chối, dù “cơm dưa muối” như lời nhà văn, nhưng nhà thơ lại nghĩ “làm mệt” cho vợ chồng Nguyên Hồng. Ông hứa lần sau ở lại. Huy Cận không nghĩ “lần sau” lại kéo dài tới ba mươi năm sau.

Huy Cận quá biết, hoàn cảnh riêng cơ cực của Nguyên Hồng, do bố mất sớm, mẹ đi “bước nữa”, ông ở cùng bà nội. Nhưng, “Giặc nhà Ngô không bằng bà cô bên chồng”, tuổi thơ Nguyên Hồng bị chính bà cô ruột (em bố) hắt hủi. Tuổi thơ Nguyên Hồng cứ thế mà cay đắng, tủi cực. Đói ăn, thiếu mặc, thiếu cả tình thương.

Lần thứ hai, hai người gặp lại là khi gia đình Nguyên Hồng, gồm cả mẹ đẻ, vợ con đã dắt díu nhau ngược Bắc Giang (cũ), gần với Nhã Nam, nay là một xã của Bắc Ninh (mới). Đây là nơi sơ tán của gia đình nhà văn, đó là giai đoạn đế quốc Mỹ thực hiện cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lần thứ nhất.

Nhà văn Nguyên Hồng đưa gia đình về đây, còn có lý do, ông ấp ủ viết tiểu thuyết về người anh hùng Đề Thám, khởi thảo "Núi rừng Yên Thế". Thời gian này, Nguyên Hồng đã để râu. Trong bữa cơm, có rượu “quốc lủi”, khi thì Nguyên Hồng đọc "Lửa thiêng" của Huy Cận, lúc ông nói chuyện Đề Thám và... thở dài.

“Hình như, tiểu thuyết chưa khởi thảo nhưng Nguyên Hồng đã “nhập vai” một số phong cách của người anh hùng rừng núi Yên Thế. Tôi thấy lạ lắm. Sau những tràng cười khà khà, Nguyên Hồng lại chuyển đoạn như chuyển từ chương này sang chương khác”, Huy Cận sau này nhớ lại.

Nguyên Hồng và Huy Cận đều là những người đi theo cách mạng từ sớm. Tháng 5/1982, Nguyên Hồng qua đời tại Tân Yên (Bắc Giang cũ). Và, chỉ sau đó 8 ngày ông được Chủ tịch nước truy tặng Huân chương Độc lập hạng Ba.

Nhà văn Nguyên Hồng là một trong 20 nhà văn tiền bối sáng lập nên Hội Nhà văn Việt Nam. Ông mất sớm nhưng cũng kịp để lại cho nền văn học Việt Nam và hậu thế được thụ hưởng hơn 30 tác phẩm văn xuôi, trong đó có tiểu thuyết nổi tiếng "Bỉ vỏ".

Nhân vật Tám Bính, Năm Sài Gòn... những người “dưới đáy” xã hội sống mãi trong ký ức của biết bao thế hệ học sinh ngồi trên ghế nhà trường. Nguyên Hồng viết sống động, nhân văn bởi nhà văn tuổi Mậu Ngọ của chúng ta từng lang thang, chung đụng với đủ hạng người ở “lớp cặn bã" vườn hoa, cổng chợ, bến tàu, bến xe... Khi đó, ông chỉ mới 12 tuổi.

Ngô Đức Hành

Các tin khác

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Quỹ đạo kỳ lạ của điện ảnh thế giới 2026

Suốt nhiều năm qua, không quá khó thấy những dự án thống trị phòng vé quốc tế là các bom tấn có kinh phí khổng lồ, được thực hiện bởi những đạo diễn có tên tuổi, sở hữu dàn diễn viên nổi tiếng hay được quảng bá một cách rộng khắp… Nhưng với điện ảnh 2026, một chương đoạn mới đã được mở ra, nơi các khuôn mẫu đã hết “phép màu” và không có gì là chắc chắn cả.

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Vẫn trò chuyện với thành phố của đời mình

Nhà thơ Bằng Việt ở tuổi 85 được trao tặng Giải thưởng lớn của “Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội” năm 2026. Thêm một dấu son để ghi nhận một cuộc đời thi ca gắn bó với mảnh đất ngàn năm văn hiến.

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Từ huyền thoại Mã Yên Sơn đến màn ảnh

Một trong những nguồn cảm hứng để dựng nên bộ phim “Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh” là những nghi án và truyền thuyết về cái chết của cha con Vua Đinh Tiên Hoàng cùng lăng mộ trên Mã Yên Sơn. Ngọn núi huyền thoại này được xem là “huyệt đế vương”, một trong những danh sơn của cố đô Hoa Lư, Ninh Bình.

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Anne Carson và những biên giới mới của văn chương

Tối 8/10 (giờ Việt Nam), Viện Hàn lâm Thụy Điển đã vinh danh nhà thơ, nhà viết tiểu luận, học giả văn chương cổ điển và nghệ sĩ thể nghiệm người Canada Anne Carson là chủ nhân mới nhất của giải Nobel Văn chương. Đây là kết quả không quá bất ngờ, bởi không chỉ là một trong hai cái tên được nhắc đến nhiều nhất ngay trước "giờ G", mà bà còn sở hữu di sản sáng tạo vô cùng đồ sộ, được đánh giá cao.

Điều Ước để lại

Điều Ước để lại

Có những chuyến đi không đơn thuần là sự dịch chuyển về vị trí địa lý, mà là một hành trình tìm về những khoảng lặng tâm hồn và cả chiều sâu văn hóa. Đầu thu này, chúng tôi đã có một chuyến đi như thế!

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

"Lời giã biệt" của "ông hoàng" truyện trinh thám Nhật Bản

Chỉ ít ngày sau khi nhà văn Higashino Keigo qua đời, cuốn tiểu thuyết mới nhất và cũng là cuối cùng của ông đã được phát hành ở Nhật Bản vào sáng 5/8/2026 như một "lời giã biệt" hàng triệu độc giả yêu mến ông suốt hơn 40 năm qua...

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Đến Bắc Kinh xem Bảo tàng Văn nhân

Ngoài khu lưu niệm Nguyễn Du ở Hà Tĩnh, khu lưu niệm Lê Quý Đôn ở Thái Bình và khu lưu niệm Nguyễn Đình Chiểu ở Bến Tre, thì văn học hiện đại nước ta cũng đã có công trình Bảo tàng Văn học Việt Nam. Thế nhưng, nhìn ra các nước trong khu vực, so với Trung Quốc, thì cách lưu dấu văn nhân ở Việt Nam vẫn chưa thể hiện được tính chuyên nghiệp. Chúng tôi đã có dịp “mục sở thị” một số mô hình bảo tàng văn nhân tại Bắc Kinh và không khỏi trầm trồ về sự đầu tư nghiêm túc và sự quản lý khoa học.

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Giá trị của tình yêu trong văn học dân gian

Văn học dân gian là tấm gương phản chiếu hành trình con người đi từ thuở hoang sơ đến văn minh. Lần theo dấu vết các trang truyện cổ, chúng ta sẽ thấy tổ tiên đã từng bước dựng xây nền tảng gia đình, thiết lập trật tự xã hội bằng cả trí tuệ lẫn sự trải nghiệm qua nhiều thế hệ.

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Nhà thơ Vũ Cao: Đi ta đi, đỉnh đèo kia phía trước

Tôi trở lại con đường Núi Đôi (Xã Sóc Sơn-Hà Nội), men theo đường dốc lên đỉnh núi. Những câu thơ bay lên bát ngát như ngày nào lớp học chúng tôi được nghe giáo sư Hoàng Như Mai giảng bài thơ “Núi Đôi” của cố nhà thơ Vũ Cao (1922-2007). Giọng ông sang sảng vang trên giảng đường: “Anh đi bộ đội sao trên mũ/ Mãi mãi là sao sáng dẫn đường/ Em sẽ là hoa trên đỉnh núi/ Bốn mùa thơm ngát cánh hoa thơm”. Những ký ức học trò trong tôi bỗng hiện về trên đỉnh núi mùa thu đầy hoa và búp lá non tơ...

Người vẽ cờ Tổ quốc

Người vẽ cờ Tổ quốc

Lá cờ đỏ sao vàng được sử dụng trong cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ - về sau được chọn làm Quốc kỳ - đã tung bay trên Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày Độc lập 2/9/1945. Nguyễn Hữu Tiến - một chiến sĩ Cộng sản kiên trung, gắn với câu chuyện lịch sử về sự ra đời của lá cờ đỏ sao vàng.

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Danh Họa Nguyễn Phan Chánh - Mộng mây vờn gió

Tôi chiêm ngưỡng và yêu nghệ thuật tranh lụa Nguyễn Phan Chánh (1892-1984) từ hàng chục năm trước. Đặc biệt, sau khi gặp gỡ nhà văn Nguyệt Tú (con gái đầu của họa sĩ Nguyễn Phan Chánh) vào năm 2004, tôi càng thêm yêu tranh ông. Những câu chuyện nhà văn Nguyệt Tú viết về cha mình trong cuốn "Đường sáng trăng sao" (NXB Tổng hợp, TP Hồ Chí Minh - 2004) làm tôi bất ngờ với những di sản họa sĩ để lại. Bức nào cũng như một cung đàn loang sương khói trong veo nước thu vàng.