Nguyễn Tiến Thanh và những chiều không tên, những mùa mây trắng

Vào một ngày tháng 6-2021, tôi bỗng nhận được món quà mong đợi từ lâu của nhà báo Nguyễn Tiến Thanh. Đó là hai tập thơ “Chiều không tên như vết mực giữa đời” (NXB Văn học), “Loạn bút hành” (NXB Hội Nhà văn) và tập tiểu luận “Thời của tạp chí” (NXB Văn học) của anh cùng xuất bản một lúc: Tháng 5-2021.

Nói là mong đợi vì tôi biết Nguyễn Tiến Thanh là người làm thơ có giọng điệu riêng ngay khi anh còn là sinh viên Văn khoa Tổng hợp Hà Nội những năm 80, 90 của thế kỷ trước. Hai thi sĩ trẻ, Nguyễn Tiến Thanh và Trần Quang Dũng đã từng in chung một tập thơ “Lời yêu trong mắt” khi một chàng 22, một chàng 23 tuổi. 

Khi ra trường, anh chuyển hẳn sang làm báo và dành hết tâm huyết cho sự nghiệp mới mẻ này, có nhiều thành công trong việc xây dựng hai tờ báo Gia đình & Xã hội và Đời sống & Pháp luật. Thơ ca dường như chỉ là kỷ niệm, là “mối tình” không thiết thực trong đời khi mà kinh tế thị trường lên ngôi và công nghệ giải trí thống soái. 

Bìa 2 tác phẩm mới của nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh.
Bìa 2 tác phẩm mới của nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh.

Nó đối lập với “ngày xưa”, thời Tiến Thanh còn là sinh viên “rượu say chất ngất, vĩ cuồng trên mây, cả ngày không làm gì, chỉ mỗi làm thơ”. Thơ Tiến Thanh ngày ấy, nhiều sinh viên thuộc đến bây giờ, vì nó có sự ngọt ngào hương vị của môi hồng, má thắm tuổi trăng tròn, hương vị ngàn xưa của những mùa cổ điển, lại có sự ngang tàng, phóng khoáng của một lãng tử coi trời đất không bằng nửa ánh mắt của một người con gái. Trong thơ Thanh, ngày ấy chỉ em, em...

Tôi còn nhớ, những đêm thơ có nghìn người nghe ở Mễ Trì, khi Thanh đọc “Cô gái ơi, đi đâu mà vội vã/ Va phải người ta – rách áo rồi này / Tay con giai vốn vụng đường may vá/ Đời thì nghèo, lấy đâu áo mà thay”... cả hội trường vỗ tay ran lên. Và hình như, sau đó nhiều chàng trai Tổng hợp mặc cả áo rách đến lớp... Thanh da trắng, tóc xoăn rất hiền, hơi nhút nhát trước con gái, thế mà thơ cứ sấn sổ: “Thị ơi, thị rụng bị bà/ Thị thơm, có phải thị là em không?”; “Anh yêu em, điều đó dĩ nhiên rồi...”; “Em có biết rằng em cơn gió lạ/ Thổi rạp đời anh – ngọn cỏ mùa thu...”.

Thơ Tiến Thanh, Nguyễn Đức Hạnh, Đoàn Ngọc Thu, Nguyễn Hồng Hải, Trần Quang Dũng, Thu Thủy, Ngọc Diệp..., một lứa bên trời ấy để lại ấn tượng mạnh mẽ về sự duy mỹ của những nghệ sĩ ngôn từ, phóng túng của những người phiêu lãng; của những tư duy và triết lý đặc thù thể hiện sự thông minh và đôi khi... “ngộ chữ”. 

Tiến Thanh là đứa con đích dòng của “trường phái thơ” Đại học Tổng hợp Hà Nội. Phải là kẻ lơ lửng, là người ở trên, ở khác mọi hệ thống mới có thể viết những câu thơ ảo diệu: “Chiều không tên như vết mực giữa đời/ Anh ngắt nắng xem hoàng hôn rớm máu”; “Anh mất ngủ, ngàn đêm phiêu bạt/ Uống cô miên, khất thực mưa phùn/ Quên, nhớ, tiếc vỗ đàn và hát/ May mà còn gặp được quỳnh hương” hay “Bờ đê cỏ mọc đã đành/ Hoa đào cũng nở tôi thành tương tư”; “Ta vốn chẳng thèm kiêng gió cát/ Đầu trần đi giữa nắng nhân gian...”

“Chiều không tên như vết mực giữa đời” là tập hợp những bài thơ sinh viên của 30 năm trước. “Loạn bút hành” là tập thơ của một Tổng Biên tập, một người ở tuổi 40 không nghi hoặc, mơ mộng điều gì nữa và tuổi 50 biết được cả mệnh trời. Nhưng tôi vẫn thấy một Tiến Thanh xưa, yêu say đắm đuối, hoài vọng không thôi về một miền lý tưởng. Bài “Tổng kết” viết năm 2018, năm anh tròn tuổi 50:

Nói tóm lại, không có gì mà kể
Mắt hoang vu đi qua tuổi hững hờ
Tưởng buông hết mưa nguồn chớp bể
Đâu có ngờ mây trắng vẫn hư vô
Nói tóm lại, nếu chân trời đừng hiện
Một cầu vồng bảy sắc sau mưa
Thì ta đã chẳng bao giờ tín niệm
Những mơ hồ, hoang tưởng, vu vơ.

Bởi chân trời luôn hiện những cầu vồng, nên nhà thơ vẫn luôn tín niệm về một cõi đời có bảy sắc lung linh, nơi có lẽ chỉ tình yêu và nghệ thuật ngự trị. Thơ Tiến Thanh là tiếng gọi lay thức, hướng con người tới cõi xa mơ ấy. Cõi ấy có ngày nào hiện lên trong đời thực cho tất cả mọi người không? Chưa biết. Nhưng chắc chắn, nó vẫn âm thầm nhen nhóm, vẫn tưng bừng, rực rỡ trong những lòng người. Nó nhen nhóm, thanh tẩy và phục sinh:

Ta cần vu vơ an trú
Thanh tẩy ta trong thánh đường vô định
Phục sinh ta trong một nhiệm màu.
Thơ Tiến Thanh có sự nhiệm màu ấy.

Nguyễn Sĩ Đại

Các tin khác

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Chúng tôi về thăm khu tưởng niệm nhà văn, liệt sĩ Nam Cao (1917-1951) đúng vào vụ chuối ngự chín rộ thơm phức. Nằm bên sông Châu, những cây đại quanh vườn ra hoa quanh năm trắng muốt. Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao (thành lập năm 2004) là một trong số ít địa chỉ văn chương được công nhận là Di tích cấp Quốc gia (2023). Đây là một quần thể di tích, gồm bảo tàng di sản văn học của Nam Cao, ngôi nhà Bá Kiến và dấu chứng lò gạch trong làng.

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.