Nguyễn Tiến Thanh và những chiều không tên, những mùa mây trắng

Vào một ngày tháng 6-2021, tôi bỗng nhận được món quà mong đợi từ lâu của nhà báo Nguyễn Tiến Thanh. Đó là hai tập thơ “Chiều không tên như vết mực giữa đời” (NXB Văn học), “Loạn bút hành” (NXB Hội Nhà văn) và tập tiểu luận “Thời của tạp chí” (NXB Văn học) của anh cùng xuất bản một lúc: Tháng 5-2021.

Nói là mong đợi vì tôi biết Nguyễn Tiến Thanh là người làm thơ có giọng điệu riêng ngay khi anh còn là sinh viên Văn khoa Tổng hợp Hà Nội những năm 80, 90 của thế kỷ trước. Hai thi sĩ trẻ, Nguyễn Tiến Thanh và Trần Quang Dũng đã từng in chung một tập thơ “Lời yêu trong mắt” khi một chàng 22, một chàng 23 tuổi. 

Khi ra trường, anh chuyển hẳn sang làm báo và dành hết tâm huyết cho sự nghiệp mới mẻ này, có nhiều thành công trong việc xây dựng hai tờ báo Gia đình & Xã hội và Đời sống & Pháp luật. Thơ ca dường như chỉ là kỷ niệm, là “mối tình” không thiết thực trong đời khi mà kinh tế thị trường lên ngôi và công nghệ giải trí thống soái. 

Bìa 2 tác phẩm mới của nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh.
Bìa 2 tác phẩm mới của nhà thơ Nguyễn Tiến Thanh.

Nó đối lập với “ngày xưa”, thời Tiến Thanh còn là sinh viên “rượu say chất ngất, vĩ cuồng trên mây, cả ngày không làm gì, chỉ mỗi làm thơ”. Thơ Tiến Thanh ngày ấy, nhiều sinh viên thuộc đến bây giờ, vì nó có sự ngọt ngào hương vị của môi hồng, má thắm tuổi trăng tròn, hương vị ngàn xưa của những mùa cổ điển, lại có sự ngang tàng, phóng khoáng của một lãng tử coi trời đất không bằng nửa ánh mắt của một người con gái. Trong thơ Thanh, ngày ấy chỉ em, em...

Tôi còn nhớ, những đêm thơ có nghìn người nghe ở Mễ Trì, khi Thanh đọc “Cô gái ơi, đi đâu mà vội vã/ Va phải người ta – rách áo rồi này / Tay con giai vốn vụng đường may vá/ Đời thì nghèo, lấy đâu áo mà thay”... cả hội trường vỗ tay ran lên. Và hình như, sau đó nhiều chàng trai Tổng hợp mặc cả áo rách đến lớp... Thanh da trắng, tóc xoăn rất hiền, hơi nhút nhát trước con gái, thế mà thơ cứ sấn sổ: “Thị ơi, thị rụng bị bà/ Thị thơm, có phải thị là em không?”; “Anh yêu em, điều đó dĩ nhiên rồi...”; “Em có biết rằng em cơn gió lạ/ Thổi rạp đời anh – ngọn cỏ mùa thu...”.

Thơ Tiến Thanh, Nguyễn Đức Hạnh, Đoàn Ngọc Thu, Nguyễn Hồng Hải, Trần Quang Dũng, Thu Thủy, Ngọc Diệp..., một lứa bên trời ấy để lại ấn tượng mạnh mẽ về sự duy mỹ của những nghệ sĩ ngôn từ, phóng túng của những người phiêu lãng; của những tư duy và triết lý đặc thù thể hiện sự thông minh và đôi khi... “ngộ chữ”. 

Tiến Thanh là đứa con đích dòng của “trường phái thơ” Đại học Tổng hợp Hà Nội. Phải là kẻ lơ lửng, là người ở trên, ở khác mọi hệ thống mới có thể viết những câu thơ ảo diệu: “Chiều không tên như vết mực giữa đời/ Anh ngắt nắng xem hoàng hôn rớm máu”; “Anh mất ngủ, ngàn đêm phiêu bạt/ Uống cô miên, khất thực mưa phùn/ Quên, nhớ, tiếc vỗ đàn và hát/ May mà còn gặp được quỳnh hương” hay “Bờ đê cỏ mọc đã đành/ Hoa đào cũng nở tôi thành tương tư”; “Ta vốn chẳng thèm kiêng gió cát/ Đầu trần đi giữa nắng nhân gian...”

“Chiều không tên như vết mực giữa đời” là tập hợp những bài thơ sinh viên của 30 năm trước. “Loạn bút hành” là tập thơ của một Tổng Biên tập, một người ở tuổi 40 không nghi hoặc, mơ mộng điều gì nữa và tuổi 50 biết được cả mệnh trời. Nhưng tôi vẫn thấy một Tiến Thanh xưa, yêu say đắm đuối, hoài vọng không thôi về một miền lý tưởng. Bài “Tổng kết” viết năm 2018, năm anh tròn tuổi 50:

Nói tóm lại, không có gì mà kể
Mắt hoang vu đi qua tuổi hững hờ
Tưởng buông hết mưa nguồn chớp bể
Đâu có ngờ mây trắng vẫn hư vô
Nói tóm lại, nếu chân trời đừng hiện
Một cầu vồng bảy sắc sau mưa
Thì ta đã chẳng bao giờ tín niệm
Những mơ hồ, hoang tưởng, vu vơ.

Bởi chân trời luôn hiện những cầu vồng, nên nhà thơ vẫn luôn tín niệm về một cõi đời có bảy sắc lung linh, nơi có lẽ chỉ tình yêu và nghệ thuật ngự trị. Thơ Tiến Thanh là tiếng gọi lay thức, hướng con người tới cõi xa mơ ấy. Cõi ấy có ngày nào hiện lên trong đời thực cho tất cả mọi người không? Chưa biết. Nhưng chắc chắn, nó vẫn âm thầm nhen nhóm, vẫn tưng bừng, rực rỡ trong những lòng người. Nó nhen nhóm, thanh tẩy và phục sinh:

Ta cần vu vơ an trú
Thanh tẩy ta trong thánh đường vô định
Phục sinh ta trong một nhiệm màu.
Thơ Tiến Thanh có sự nhiệm màu ấy.

Nguyễn Sĩ Đại

Các tin khác

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Khi còn ở dương thế, Trần Nguyên Dũng là một họa sĩ trầm lặng, luôn là người lắng nghe trong mọi cuộc vui. Tại triển lãm “Những ngày thảnh thơi”, hội họa sẽ kể những câu chuyện về thế giới nội tâm đầy sắc màu của ông...