Nghịch lý và bất cập trong dạy – thi môn Ngữ văn

LTS: Chương trình Ngữ văn 2018 mang theo kỳ vọng đổi mới toàn diện: phát triển năng lực tư duy, cảm thụ và ngôn ngữ cho người học. Trên lớp, giáo viên đã nỗ lực triển khai những phương pháp giảng dạy tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, khơi gợi cảm hứng đọc, hiểu và sáng tạo. Tuy nhiên, trong thực tiễn giảng dạy và kiểm tra đánh giá, vẫn còn những khoảng cách nhất định giữa tinh thần đổi mới và cách thức thực hiện, đặc biệt ở khâu thi cử.

Bài viết này từ góc nhìn của một giáo viên dạy chuyên Văn THPT với mong muốn đề thi không chỉ đo lường kiến thức, kỹ năng, mà còn là cơ hội để học sinh thể hiện tư duy, cảm xúc và tiếng nói riêng. Đổi mới cần sự đồng bộ từ chương trình, phương pháp dạy, đến cách thức kiểm tra, để môn Văn tiếp tục là không gian nhân văn nuôi dưỡng tâm hồn và tư duy học sinh.

Dạy một đằng - thi một nẻo: Khoảng cách không chỉ là kỹ thuật

Chương trình Ngữ văn 2018 đặt ra định hướng rõ ràng: phát triển năng lực ngôn ngữ, tư duy và cảm xúc cho người học. Trên lớp, giáo viên được yêu cầu tổ chức các hoạt động đa dạng: đọc hiểu sâu, phản biện, trình bày quan điểm cá nhân, sáng tạo tác phẩm mới từ cảm hứng văn học cũ... Cách dạy ấy đặt học sinh vào vai trò trung tâm, khuyến khích chủ động khám phá và biểu đạt.

Thế nhưng, khi bước vào kỳ thi, đặc biệt là kỳ thi tốt nghiệp THPT,  học sinh gần như phải “thoát vai”. Không còn là người cảm thụ, người phản biện hay sáng tạo, các em phải trở thành “người giải đề”. Bởi, đề thi không chấm tư duy, không đo rung động. Đề thi chấm kỹ thuật.

Cấu trúc đề quen thuộc hiện nay gồm một văn bản ngữ liệu với 5 câu hỏi đọc hiểu và 2 câu phần viết tưởng như hiện đại, thực chất đang củng cố lối tư duy cũ. Phần đọc hiểu được chia nhỏ thành các câu hỏi mang tính “trắc nghiệm ẩn”: thể thơ là gì, biện pháp tu từ nào, tác dụng của từ ngữ... Thậm chí, nhiều đề yêu cầu “nêu thông điệp của văn bản” nhưng lại giới hạn trong khuôn mẫu ngắn gọn, 5-7 dòng, không cho phép học sinh khai triển ý tưởng theo chiều sâu. Trong phần viết, đoạn văn nghị luận văn học thường chỉ xoay quanh một trích đoạn hoặc một thao tác cụ thể, còn bài nghị luận xã hội thì phần lớn học sinh chỉ cần học thuộc cấu trúc 3 luận điểm, 3 dẫn chứng 4 thao tác là có thể viết được.

Nghịch lý và bất cập trong dạy – thi môn ngữ văn -0
Nghịch lý và bất cập trong dạy – thi môn ngữ văn -1
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2025 gây nhiều tranh cãi về cách ra đề.

Khi thi cử trở thành cuộc chơi của sự thuần thục kỹ năng làm bài, người ta bắt đầu đặt ra câu hỏi: Tại sao trong lớp giáo viên dạy cho học sinh cảm thụ, diễn đạt cá nhân, suy nghĩ độc lập, nhưng đề thi lại yêu cầu trả lời theo mẫu? Tại sao có những em học Văn rất tốt, yêu Văn thực sự, nhưng kết quả thi lại không tương xứng chỉ vì các em không “nhạy mẹo”? Tại sao những học sinh viết giàu cảm xúc, có chiều sâu lại dễ bị trừ điểm vì viết “lạc đề”, “không sát ý câu hỏi”?

Chính từ những mâu thuẫn đó, một hệ quả đau lòng đã xảy ra: giáo viên buộc phải dạy theo công thức. Họ bắt đầu phát triển các “template” cho học sinh: cách trả lời dạng câu hỏi ẩn dụ, cách viết mở bài mẫu, cách chia đoạn theo bố cục cố định... Những giờ học trở nên kỹ thuật hóa đến mức vô cảm. Lớp học Văn không còn là nơi gợi cảm hứng mà trở thành xưởng sản xuất bài mẫu. Giáo viên đáng lẽ là người được yêu cầu đổi mới phương pháp nay phải xoay trở giữa kỳ vọng đổi mới và áp lực thi cử. Họ hiểu mình cần truyền cảm hứng, nhưng lại buộc phải luyện đề. Họ muốn học sinh viết bằng trái tim, nhưng lại sợ các em “lạc thang điểm”. Trong vòng xoáy đó, không chỉ học sinh bị mất phương hướng, mà cả người dạy cũng cảm thấy mình đang làm công việc thiếu nhất quán với chính triết lý giáo dục họ được huấn luyện.

Kiểm tra - đánh giá: Mảnh ghép lạc điệu trong bức tranh cải cách

Nếu ví chương trình và sách giáo khoa là bản thiết kế ngôi nhà mới, thì kiểm tra đánh giá chính là thước đo chất lượng công trình. Nhưng trong thực tế, khi bản thiết kế đi một đường còn thước đo lại đi một nẻo, thì sản phẩm cuối cùng không thể đạt như mong muốn.

Điểm nghẽn đầu tiên đến từ chính mô hình ra đề. Dù Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có định hướng “đánh giá năng lực”, nhưng trong thực tiễn, các đề thi học kỳ, đề kiểm tra định kỳ, đề thi thử, thậm chí là đề thi chính thức vẫn chủ yếu xoay quanh một công thức đã được mặc định. Giáo viên ra đề theo mô hình mẫu. Học sinh làm bài theo dạng câu hỏi lặp lại. Còn đề thi thì loay hoay giữa đổi mới và an toàn, sợ “hở sườn” trong khi lại không dám mở rộng tiêu chí đánh giá.

Lựa chọn ngữ liệu vốn là linh hồn của đề thi Văn cũng đang trở thành bài toán hóc búa. Để tránh trùng lặp giữa các địa phương, để tránh học tủ, nhiều người ra đề chọn giải pháp an toàn bằng cách sử dụng các văn bản “lạ”, ngắn, dễ kiểm soát. Nhưng chính sự “lạ” ấy lại đẩy học sinh vào trạng thái tiếp cận những đoạn văn không đủ giá trị nghệ thuật. Để đáp ứng dung lượng đề thi không vượt quá 1.300 chữ, người ra đề phải chọn những bài thơ, trích đoạn thơ ngắn gọn hoặc trích đoạn tiểu thuyết, truyện ngắn, lược bỏ khá nhiều phần để phù hợp khuôn khổ. Ngữ liệu như thế liệu có đủ để học sinh khai triển các tầng nghĩa, liên tưởng, cảm thụ?

Khi ngữ liệu bị vụn hóa, học sinh không thể thấy được mạch tư tưởng của tác phẩm. Các em học Văn không phải như tiếp xúc với một chỉnh thể nghệ thuật sống động, mà như gặm nhấm từng mẩu vụn được rút từ một chỉnh thể đã bị cắt rời. Tác phẩm hay trở thành nạn nhân của sự sợ trùng lặp. Thay vì cho học sinh tiếp cận sâu một văn bản, khai thác từ nhiều góc độ, thì người ra đề lại lo lắng: “Năm nay trường khác đã ra rồi, không dùng lại được nữa”. Vậy là những kiệt tác chỉ được dùng một lần rồi bị “bỏ xó”.

Khâu chấm thi cũng là một mảnh ghép cần nhìn lại. Dù đề có khơi mở đến đâu, nếu đáp án và cách chấm vẫn giữ tinh thần “so điểm”, “đếm ý”, thì cũng khó có thể ghi nhận được những bài viết sáng tạo, khác biệt. Nhiều giáo viên chấm bài trong tâm thế “sợ bị trừ điểm kiểm tra chéo” nên đành chọn giải pháp an toàn: chỉ chấm đúng ý có trong đáp án. Một bài viết giàu liên tưởng, nhưng không “trúng ý” cũng dễ bị đánh giá thấp hơn một bài viết đúng công thức nhưng vô cảm.

Từ những điểm nghẽn ấy, có thể thấy: kiểm tra đánh giá đang trở thành lực cản thay vì là động lực cho cải cách. Nếu cứ tiếp tục như hiện nay, rất có thể trong vài năm tới, khi chương trình mới hoàn thiện, sách giáo khoa đã ổn định, thì điều duy nhất chưa kịp đổi mới chính là cách kiểm tra đánh giá. Đó cũng là điều sẽ kéo tụt toàn bộ tiến trình cải cách giáo dục.

Vượt khỏi kỹ thuật - trở về với giá trị cốt lõi

Đổi mới giáo dục không thể chỉ là việc sửa bài giảng hay thay sách giáo khoa. Đổi mới thực chất phải bắt đầu từ cách chúng ta nhìn vào vai trò của người học và người dạy, từ cách chúng ta xác định: dạy để làm gì, thi để làm gì và văn chương tồn tại trong nhà trường để làm gì. Nếu mục tiêu cuối cùng của môn Ngữ văn là nuôi dưỡng tư duy, cảm xúc và nhân tính thì kiểm tra đánh giá cũng phải là quá trình ghi nhận và khích lệ những giá trị đó.

Cần xác lập lại mục tiêu ra đề: thay vì kiểm tra kỹ năng nhận biết, hãy thiết kế những câu hỏi mở, cho phép học sinh thể hiện chính kiến, cảm nhận riêng, góc nhìn cá nhân. Đừng lo học sinh không đủ sức. Điều các em cần là một không gian an toàn để được viết đúng cảm xúc mình. Cần đầu tư bài bản vào việc đào tạo đội ngũ ra đề và người chấm: không phải ai cũng ra đề Văn được. Người ra đề phải hiểu tinh thần chương trình, có gu thẩm mỹ và khả năng đặt câu hỏi hay. Người chấm cũng phải biết đặt mình vào vị trí của học sinh như người thưởng thức một tác phẩm ngôn từ chứ không phải “kiểm duyệt viên” kỹ thuật. Và, quan trọng hơn, cần tin rằng: học sinh có khả năng cảm thụ, sáng tạo và tư duy độc lập, nếu người lớn chịu từ bỏ nỗi sợ cái mới.

Cải cách phải bắt đầu từ điểm nhấn cuối cùng

Một bản nhạc hay có thể bị phá hỏng chỉ bởi một nốt chốt sai. Một chương trình cải cách dù hay đến đâu cũng sẽ thất bại nếu bước cuối cùng là thi cử lại đi ngược với tinh thần đổi mới. Là người trong cuộc, tôi mong có ngày được ra một đề thi Văn không vì sợ lệch đáp án mà giới hạn tư duy học sinh. Mong được đọc những bài viết tròn cảm xúc, giàu cá tính mà không phải cân đo đong đếm từng “ý nhỏ”. Mong được dạy Văn như dạy một niềm tin rằng, mỗi con người đều có quyền được viết bằng giọng điệu riêng của mình. Chỉ khi nào những điều ấy trở thành hiện thực thì đổi mới giáo dục mới thực sự bắt rễ từ trái tim chứ không phải nằm trên các bản kế hoạch hay hội thảo. Văn chương sẽ sống lại trong trường học như chính sứ mệnh ban đầu của nó: đánh thức con người trong mỗi con người.

Thái Thị Thanh Huyền

Các tin khác

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

Hành trình hồi hương của những phận người lầm lỡ

“Việc nhẹ, lương cao”, “thế giới tự do”, “không cần lao động vẫn có cuộc sống sung túc, được bảo lãnh đi định cư tại các nước thứ ba như Mỹ, Canada, Australia”... Đó là những lời dụ dỗ khiến một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên tin theo và di cư bất hợp pháp sang Thái Lan mong được “đổi đời”.

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Muôn vẻ sáng tác ca khúc theo “đơn đặt hàng”

Trong đời sống âm nhạc, nhiều tác phẩm ra đời theo “đơn đặt hàng” hay yêu cầu, mong muốn nào đó không phải là điều xa lạ. Nhưng vượt ra khỏi mục tiêu ban đầu, nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn bền vững trong lòng công chúng. Đơn đặt hàng - tưởng chừng là khuôn khổ - lại giống như chiếc khung để nhạc sĩ vẽ lên những bức tranh âm nhạc sống động và nhiều điều thú vị.

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Họa sỹ Trần Đại Thắng: Bước cùng sách từ bờ sông Đà năm ấy

Trần Đại Thắng chưa bao giờ thực sự rời sông Đà. Dòng sông ấy vẫn lững lờ trong từng trang sách anh làm, trong mùi giấy in thoang thoảng, trong cả những đêm khuya anh ngồi viết lại chính đời mình. Từ cậu bé 6 tuổi mê mẩn ngắm những cuốn sách Nga trong một hiệu sách bên kia dòng sông Đà đến người dựng nên Đông A Books, Thắng chỉ làm một việc, giữ cho sách không trở thành một thứ thoáng qua. Cuốn "Tôi kể" dày 500 trang không phải lời kết. Chỉ là một lần nữa, anh lật giở ký ức, để xem tất cả những chi tiết nhỏ bé anh đã dành cả đời chăm chút, liệu có đủ nặng để níu lại một chút gì đó giữa dòng đời đang trôi quá vội.

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Hệ sinh thái web lậu và cá độ phía sau Xôi Lạc TV

Sau gần một thập kỷ hoạt động trên không gian mạng, hệ thống phát sóng bóng đá lậu Xôi Lạc TV vừa bị Cơ quan công an triệt phá, khởi tố hàng chục đối tượng liên quan. Đằng sau những đường link xem bóng đá miễn phí tưởng chừng vô hại là cả một "hệ sinh thái" web lậu vận hành theo kiểu "đầu rắn nhiều thân", gắn chặt với quảng cáo cá cược và dòng tiền ngầm có quy mô lớn.

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Hà Lan mới chỉ dăm ngày

Tôi quyết định làm chuyến “du lịch bụi” đến Hà Lan vào những ngày cuối năm 2025. Với tôi, đây thật sự là chuyến đi đáng nhớ, bởi Hà Lan không chỉ có kênh đào thơ mộng, cối xay gió, cánh đồng hoa Tulip rực rỡ, văn hóa xe đạp độc đáo mà còn là mảnh đất có nhiều điều để khám phá.

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Công nghiệp văn hóa Việt Nam sau những cú hích năm 2025

Năm 2025, lịch sử và âm nhạc cùng lúc tìm được đường trở lại đời sống đương đại. Những bộ phim chiến tranh như "Mưa đỏ" đã lập kỷ lục doanh thu phòng vé với doanh thu trên 700 tỷ đồng; các chương trình Đại nhạc hội quy mô lớn thắp sáng không gian công cộng bằng cảm xúc tập thể, concert "Tổ quốc trong tim" thu hút 50.000 khán giả, Concert "Rạng rỡ Việt Nam" sau vài giờ mở bán đã cháy vé, cho thấy dư địa để phát triển công nghiệp văn hóa rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến những khoảnh khắc bùng nổ ấy thành một chiến lược phát triển bền vững cho ngành công nghiệp văn hoá Việt Nam.

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Cuộc đua xe tự lái: Cạnh tranh trong hợp tác ở London

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị không ngừng leo thang, một mô hình hợp tác độc đáo đang hình thành ngay tại trung tâm châu Âu. Thủ đô London của nước Anh sắp trở thành thành phố đầu tiên trên thế giới chứng kiến xe tự lái của hai gã khổng lồ công nghệ đến từ Mỹ và Trung Quốc cùng vận hành. Sự hiện diện song hành này không đơn thuần là một cuộc đua công nghệ, mà còn mở ra một lối đi mới, nơi những đối thủ toàn cầu cùng phát triển dưới một khung pháp lý chung, mang đến hy vọng về khả năng phối hợp trong một lĩnh vực then chốt của tương lai.

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Khi “an toàn” chỉ là một khái niệm

Năm 2001, khán giả đã hồi hộp dõi theo những pha hành động và đấu trí trong bộ phim Oceans Eleven (11 tên cướp thế kỷ) về một vụ cướp casino được dàn dựng tinh vi đến mức hoàn hảo ở Los Angeles. Và cuối năm 2025, khi nước Đức đang yên bình tận hưởng kỳ nghỉ lễ Giáng sinh, một vụ cướp ngân hàng táo bạo, với những tình tiết ly kỳ như phim điện ảnh, đã khiến người ta không khỏi bàng hoàng.

Khi chim bỏ đường bay

Khi chim bỏ đường bay

Có thể gọi vụ hủy chương trình “Về đây bốn cánh chim trời” hôm 28/12 vừa qua là “vụ bể show thế kỷ” bởi nó chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam. Hệ lụy của nó là tranh cãi kéo dài, gay gắt giữa bên bênh vực và bên công kích các nghệ sĩ đã tham gia “đình công”.

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Tăng trưởng nghịch chiều và cơ hội cho nền công nghiệp văn hóa

Năm 2025 của điện ảnh thế giới mở ra với tâm thế bất an. Hollywood, biểu tượng của nền công nghiệp điện ảnh toàn cầu tiếp tục đối mặt chu kỳ suy giảm doanh thu, sự bế tắc của dòng phim trung cấp, chi phí sản xuất leo thang và tình trạng phụ thuộc quá mức vào các thương hiệu cũ. Thị phần phòng vé phim Hollywood đang giảm dần so với 2 thập kỷ trước, nhất là ở các thị trường châu Á, nơi khán giả trẻ chuyển sang nội dung bản địa và dịch vụ trực tuyến.

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Ăn chặn tiền sinh viên: Những kẻ đánh cắp niềm tin

Bắt nguồn từ một câu hỏi thắc mắc trên diễn đàn mạng xã hội của một vài sinh viên, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Du lịch Hà Nội Phạm Văn Long cùng 2 cấp dưới bị khởi tố hành vi "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ", với cáo buộc đã "ăn chặn" tiền hỗ trợ tham gia phục vụ sự kiện A80 của sinh viên. Số tiền được cho là bị xà xẻo ấy không lớn (chỉ hơn 200 triệu) nhưng thứ mất đi lại lớn hơn nhiều lần.

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Khi các “triệu phú crypto” vào tầm ngắm của những kẻ bắt cóc

Trong bối cảnh Bitcoin và các tài sản kỹ thuật số khác liên tục tăng giá, những ví tiền số trở thành “kho vàng di động”, đây không đơn thuần là dạng tống tiền truyền thống nữa. Tội phạm kết hợp giữa công nghệ và thủ đoạn tàn ác truyền thống để chiếm đoạt những khối tài sản ảo. Chúng sử dụng kỹ thuật doxxing (thu thập và tiết lộ thông tin cá nhân trên mạng), khai thác mạng xã hội, truy vết on-chain, rồi chuyển sang hành vi bạo lực ngoài đời thực để bắt cóc, khống chế và ép nạn nhân mở ví, tiết lộ mật khẩu crypto hoặc buộc gia đình nạn nhân chuyển tiền.

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Khi thị trường đen buôn bán cổ vật tiếp tay cho tội phạm toàn cầu

Sáng sớm 19/10, bốn tên cướp cải trang thành công nhân xây dựng đã thực hiện một vụ cướp được lên kế hoạch tỉ mỉ tại Bảo tàng Louvre ở thủ đô Paris (Pháp). Chỉ trong vòng chưa đầy 10 phút, chúng đã cuỗm đi 8 món đồ từ bộ sưu tập Trang sức Hoàng gia Pháp - những món đồ nổi tiếng với ý nghĩa lịch sử và tổng giá trị ước tính lên tới 88 triệu euro. Mặc dù một vài nghi phạm đã bị bắt giữ, công tố viên Paris Laure Beccuau vẫn mô tả hoạt động này "rất có thể là hành động của tội phạm có tổ chức".

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Người giữ vai trò quan trọng trong hệ thống Hoàng Hường

Sau khi Hoàng Hường - người được mệnh danh là "nữ hoàng" thực phẩm chức năng bị bắt, cơ quan điều tra tiếp tục bắt một mắt xích quan trọng trong "đế chế" Hoàng Hường, đó là Nguyễn Thị Tường An, người không livestream, không xuất hiện trên truyền thông nhưng được dư luận cho rằng, vai trò của Tường An cực kì quan trọng trong hệ thống của Hoàng Hường.

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Từ Jack97 không biết sợ tới một câu hỏi lớn hơn

Trên sân khấu lớn, Jack97 bước ra hào hoa như một “công tử” miền Tây, để rồi cậu ca sĩ ấy “tông cửa mồm” ném một câu “dồn cửa tai” của khán giả: “Lào gì cũng tôn”. Lập tức, video ấy tràn lan trên mạng, kéo theo phản ứng giận dữ của rất nhiều người…

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Thằng mõ mới ngụ cư cam quýt

Đò dọc phải tránh đò ngang

Ngụ cư phải tránh dân làng cho xa

"Đò" là từ "độ" tiếng Hán - Việt chuyển qua tiếng Việt, theo nhà ngôn ngữ học Lê Ngọc Trụ. Khi ai đó bảo: "Thành công rồi, việc này có trời độ", ta hiểu là do trời ủng hộ giúp đỡ, chứ không hẳn hiểu theo nghĩa độ/ đò là chở qua sông.

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Lật tẩy mạng lưới rửa tiền toàn cầu của Prince Holding Group

Trong báo cáo dài hơn 200 trang mới được công bố, Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) và Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ xác định Prince Holding Group (Prince Group) - đế chế kinh doanh trải khắp thế giới của ông trùm lừa đảo Chen Zhi, là một tổ chức tội phạm xuyên quốc gia. Không chỉ vận hành hàng loạt trại lừa đảo quy mô lớn ở Campuchia và Myanmar, Prince Group còn rửa hàng trăm triệu USD tiền bẩn qua hệ thống ngân hàng Hàn Quốc, fintech Singapore, bất động sản Dubai và quỹ đầu tư ở London (Anh).

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Con chip niềm tin và chân dung doanh nhân poker khát nước

Có những kẻ từng được ca ngợi là “người mở đường cho kỷ nguyên khởi nghiệp”, nhưng khi bức màn rơi xuống, người ta mới nhận ra đó không phải người mở đường mà là kẻ đào hố. Đào Minh Phú, trong nhiều năm, được nhắc đến như hình mẫu của một “doanh nhân 4.0”: năng động, sắc sảo, nói đâu trúng đó.

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Sắp xếp, sáp nhập đại học Việt Nam theo hướng nào?

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã yêu cầu sáp nhập, giải thể các cơ sở giáo dục đại học không đạt chuẩn; nghiên cứu chuyển một số trường đại học về địa phương quản lý để đáp ứng tốt hơn yêu cầu đào tạo nhân lực của địa phương...