Mỹ - Iran với cuộc đấu trí về tuyên bố và trừng phạt

Hôm 7-7, Iran tuyên bố sớm tăng cường làm giàu uranium trên mức giới hạn mà thoả thuận hạt nhân được nước này và nhóm P5+1 ký kết năm 2015 đã đề ra.

Đây vừa là đòn trả đũa, vừa là cú đánh mạnh vào lời cảnh báo “hãy cẩn thận” từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người đang gây áp lực buộc Tehran phải đàm phán lại hiệp ước.

Bước đi mạo hiểm

Hãng tin AP cho hay, ngay sau khi Iran tuyên bố tăng mức làm giàu uranium lên 3,67%, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói với các phóng viên ở Morristown, bang New Jersay như sau: “Iran tốt hơn hết nên cẩn trọng, bởi họ làm giàu uranium chỉ vì một lý do và tôi sẽ không nói lý do đó là gì. Nhưng điều đó không tốt”. 

Trong khi đó, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo thì nhấn mạnh: “Kế hoạch mở rộng chương trình hạt nhân mới nhất của Iran sẽ dẫn tới sự cô lập và trừng phạt thêm. Các nước nên khôi phục tiêu chuẩn dài hạn về việc không làm giàu uranium đối với chương trình hạt nhân của Iran. Chính quyền Tehran được trang bị vũ khí hạt nhân sẽ tạo ra mối đe doạ lớn hơn đối với thế giới”.

Theo các nhà phân tích, bề ngoài, hiện Mỹ đang giữ thái độ khá cứng rắn với Iran. Nhưng bên trong, chính quyền Washington vẫn lo ngại về những bước đi mạnh mẽ của Tehran. Bởi lẽ, từ ngày 7-7, khi tăng cường mức làm giàu uranium trên mức 3,67%, Iran cũng có thể tăng khối  lượng dự trữ uranium làm giàu trên mức 400kg. 

Với 19.000 máy ly tâm hiện có và khả năng tăng tỷ lệ làm giàu uranium ở mức cao hơn trong vài tuần, quốc gia vùng Vịnh này có thể sẽ sản xuất được bom hạt nhân trong vòng 1 năm.

Thậm chí, theo phân tích của tờ Politico, Tổng thống Donald Trump đã muốn ngồi lại bàn bạc với các nhà lãnh đạo Iran nhưng Tehran lại không chia sẻ sự háo hức trò chuyện này với ông chủ Nhà Trắng. Vì thế, trong cách đối phó với Iran, ông Donald Trump đang bị vướng nhiều khó khăn hơn là việc giải quyết vấn đề hạt nhân ở bán đảo Triều Tiên. 

Giới chức Iran luôn “đón chào” lệnh trừng phạt của Mỹ với một thái độ ít hợp tác. Trong cuộc trả lời phỏng vấn báo giới hôm 7-7, Behrouz Kamalvandi, phát ngôn viên của Tổ chức Năng lượng nguyên tử Iran cho biết: “Chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ để làm giàu uranium ở mọi cấp độ và với bất kỳ số tiền lớn nào”.

Tờ Politico nhận định: “Đó là cách tiếp cận liều lĩnh và cứng rắn, khiến hai nước có nguy cơ đối đầu quân sự. Các động thái của Iran cho thấy đây là một canh bạc có tính toán; một nỗ lực để thế giới có thể quở trách cả Tổng thống Donald Trump và gây áp lực lên các nhà lãnh đạo châu Âu - những người đang cố gắng cứu vãn thỏa thuận hạt nhân. 

Người Iran cũng có vẻ đang đặt cược rằng, ông Donald Trump, người tỏ ra không mấy thèm muốn chiến tranh, sẽ lần đầu tiên dỡ bỏ các lệnh trừng phạt để đổi lấy các cuộc đàm phán. Iran đang giới hạn thử nghiệm của mình để đánh giá phản ứng của Mỹ và các bên liên quan quan trọng khác”.

Bên trong một lò phản ứng nước nặng ở Arak, phía Tây Nam Tehran, Iran. Quốc gia vùng Vịnh này vừa tuyên bố tăng mức làm giàu uranium lên 3,67%. Ảnh: AP
Bên trong một lò phản ứng nước nặng ở Arak, phía Tây Nam Tehran, Iran. Quốc gia vùng Vịnh này vừa tuyên bố tăng mức làm giàu uranium lên 3,67%. Ảnh: AP

Và nỗi lo của EU

Thông báo phá vỡ thỏa thuận Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) của Iran được đưa ra chưa đầy hai tuần sau khi Tổng thống Donald Trump nói ông đã ra lệnh không kích vào Iran và chỉ hủy bỏ 10 phút trước khi chiến dịch bắt đầu. Điều này có nghĩa là hành động của Iran “đã đổ thêm dầu vào lửa” và càng làm gia tăng căng thẳng trong quan hệ với Mỹ. 

Nhưng bên cạnh đó, “người bị ảnh hưởng” nhiều nhất bởi tuyên bố này còn có Liên minh châu Âu (EU). Các quốc gia thành viên của khối hôm 7-7 đã lên tiếng bày tỏ quan ngại và hối thúc Iran "chấm dứt và hủy bỏ tất cả các hoạt động trái với các cam kết của nước này”. 

Hiện EU đang nỗ lực thiết lập các cơ chế cho phép doanh nghiệp của khối này làm ăn với Iran mà không đối mặt với các lệnh trừng phạt từ Mỹ. Sau các cuộc thảo luận với Iran từ các tuần trước, EU đã thông báo cơ chế INSTEX để thanh toán trực tiếp với Iran nhằm giúp Tehran tránh các đòn trừng phạt của Washington đã đi vào hoạt động. 

Tuy nhiên, Iran cho rằng động thái này là chưa đủ bởi nó chưa đáp ứng được yêu cầu chính của Tehran - đó là cho phép Iran được bán dầu mỏ ở mức độ mà nước này từng thực hiện trước khi Tổng thống Donald Trump rút khỏi thỏa thuận hạt nhân. Sau khi Iran thông báo về mức dự trữ uranium của mình, EU cũng khẳng định khối này đang "gấp rút" cân nhắc đến các lựa chọn khác.

Ông Suzanne Maloney, một học giả về Iran tại Viện Brookings cho biết, với những gì đang diễn ra, Mỹ hy vọng châu Âu áp đặt một số biện pháp trừng phạt đối với Iran để giữ cho nước này không vi phạm thỏa thuận nữa nhưng lại ngầm hỗ trợ cơ chế tài chính mà người châu Âu đã thiết lập để giúp Iran có được hàng hóa không bị trừng phạt. “Về cơ bản, Mỹ muốn Iran ở lại thỏa thuận và cơ chế tài chính INSTEX hoạt động tốt”, ông Suzanne Maloney nói. 

Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần nói rõ rằng ông thà nói chuyện với Iran hơn là chiến đấu. Ông đã ngừng một cuộc tấn công quân sự vào Iran vào phút cuối hồi tháng trước. Tổng thống Mỹ cũng thực sự lo lắng rằng một cuộc chiến với Iran sẽ làm tổn thương ông với cơ sở bầu cử của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử năm 2020. Ông Donald Trump ban đầu đã theo đuổi cách tiếp cận cứng rắn với Triều Tiên trước khi chuyển sang ngoại giao cá nhân. 

Với Iran thì khác, quốc gia này không muốn mạo hiểm tổ chức các cuộc gặp thượng đỉnh khi khá chắc chắn sẽ không có gì đáng kể xảy ra ngoài việc “làm cho bạn trông nhỏ bé hơn” như nhận định của Alex Vatanka, một chuyên gia về Iran.

Cũng theo quan điểm của học giả này, Iran đã nhiều lần khẳng định họ không có mong muốn chế tạo vũ khí hạt nhân và rằng chương trình hạt nhân của họ là vì mục đích hòa bình, như tạo ra năng lượng. Nhưng vì luôn có khả năng ông Donald Trump sẵn sàng ngồi lại với Chủ tịch Kim Jong-un để giải quyết vấn đề Triều Tiên nên Iran quyết định rằng họ cần phải có vũ khí hạt nhân để có đòn bẩy dài hạn hơn. 

Tuy nhiên, bất kỳ động thái nào như vậy của Iran đều có thể gây ra hậu quả ngay lập tức, bao gồm thúc đẩy một cuộc chiến tranh mới ở Trung Đông mới hoặc một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân.

Gia Nam

Các tin khác

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Thoả thuận Iran - Oman liệu có đủ để tháo nút thắt Hormuz?

Iran cho biết, đàm phán với Oman về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz đang tiến gần tới thỏa thuận, song Tehran cảnh báo việc đạt được thỏa thuận với Muscat chưa đủ để tuyến đường biển chiến lược này được khơi thông hoàn toàn.

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Washington phủ nhận lo ngại kho vũ khí suy giảm nghiêm trọng

Nhà Trắng và Lầu Năm Góc vừa lên tiếng bác bỏ những báo cáo gần đây của loạt hãng tin cho rằng kho vũ khí tấn công và phòng thủ của Mỹ đã sụt giảm xuống mức nguy hiểm sau 5 tháng chiến sự với Iran. Bất chấp những tuyên bố trấn an từ giới chức, các chuyên gia cảnh báo tình trạng thiếu hụt đạn tên lửa phòng không, đặc biệt là hệ thống Patriot và THAAD, có thể đặt lực lượng Mỹ và các đồng minh vào tình thế rủi ro cao.

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Thoả thuận khôi phục Hormuz – Phép thử 48 giờ của Washington và Tehran

Sau nhiều tháng đối đầu quân sự, Mỹ và Iran đang tiến rất gần tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu lạc quan là cuộc mặc cả phức tạp về quyền kiểm soát tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới.

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Sau cú sốc Ceuta, EU tìm cách "vá" rạn nứt về di cư

Làn sóng hàng chục nghìn người di cư tràn vào vùng lãnh thổ Ceuta chỉ trong vài ngày đã khiến khu vực biên giới của Tây Ban Nha rơi vào tình trạng hỗn loạn, đồng thời trở thành phép thử đầu tiên đối với Hiệp ước Di cư và Tị nạn mới của Liên minh châu Âu (EU).

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Mỹ tạm gác lựa chọn quân sự để tìm lối thoát cho khủng hoảng

Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đây tuyên bố Washington và Tehran sẽ bước vào một vòng đàm phán mới dự kiến diễn ra vào chiều 3/8 (giờ địa phương), động thái được đưa ra ngay sau khi ông hủy bỏ chiến dịch không kích mạnh tay nhắm vào Iran ở những phút cuối cùng. Quyết định đình chiến nhường chỗ cho ngoại giao không chỉ đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong cuộc đối đầu dai dẳng Mỹ - Iran, mà còn cứu vãn thị trường năng lượng toàn cầu khỏi một cú sốc tồi tệ.

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Ceuta "thất thủ", châu Âu có rơi vào một cuộc khủng hoảng mới?

Hàng chục ngàn người ùn ùn vượt qua biên giới từ Morocco vào thành phố tự trị Ceuta của Tây Ban Nha trong hai ngày, khiến vùng lãnh thổ nhỏ bé ở cửa ngõ châu Âu rơi vào cảnh hỗn loạn. Tuy nhiên, khác với cuộc khủng hoảng năm 2015, châu Âu hiện sở hữu một hệ thống kiểm soát biên giới và chính sách nhập cư chặt chẽ hơn, khiến làn sóng di cư lần này khó lan rộng ra toàn lục địa.

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình đã đạt thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine về lộ trình giải giáp dải Gaza, mở đường thiết lập hòa bình lâu dài tại vùng lãnh thổ.

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Tính toán của Iran khi chủ động tập kích căn cứ Mỹ tại Trung Đông

Mới đây, Iran đã chủ động tấn công các căn cứ Mỹ tại Trung Đông, dẫn đến việc "đáp trả mạnh mẽ" từ phía Washington nhằm vào nhiều địa điểm ở khu vực phía Nam nước này. Động thái trên không chỉ đánh dấu một vòng leo thang mới trong căng thẳng Mỹ - Iran, mà còn phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tehran.

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Mở rộng không gian phát triển tại thị trường tỷ dân

Trong thời đại ngày nay, đối ngoại tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong việc tạo lập, giữ vững môi trường hòa bình và huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước. Trong bức tranh chiến lược đó, châu Phi, tiêu biểu là Tanzania và Angola, đang nổi lên như những đối tác đầy tiềm năng và là cánh cửa quan trọng để Việt Nam mở rộng không gian phát triển, đa dạng hóa thị trường toàn cầu.

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Cơ hội tháo nút thắt Hormuz từ sáng kiến mới của Oman

Việc Oman gửi tới Iran một kế hoạch được các nước Vùng Vịnh hậu thuẫn nhằm quản lý eo biển Hormuz có thể xem là nỗ lực ngoại giao đáng chú ý nhất trong những tuần gần đây, nhằm xử lý điểm nghẽn lớn của tiến trình giảm căng thẳng tại Trung Đông.

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran tạm ngừng leo thang căng thẳng, hé mở hy vọng ngoại giao

Mỹ và Iran bước sang ngày thứ hai tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào nhau, trong bối cảnh xung đột từng đứng bên bờ vực vượt ngoài tầm kiểm soát. Khoảng lặng hiếm hoi sau hai tuần giao tranh với các cuộc không kích ban đêm của Mỹ nhằm vào Iran cùng các đòn đáp trả của Tehran nhằm vào các đồng minh của Washington ở Vùng Vịnh đã làm dấy lên hy vọng hai bên có thể quay trở lại bàn đàm phán.

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Ai sẽ dẫn dắt Liên hợp quốc sau Tổng Thư ký António Guterres?

Sau gần 10 năm lãnh đạo Liên hợp quốc, Tổng Thư ký António Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026. Trong bối cảnh đó, cuộc đua tìm người kế nhiệm đã bước vào giai đoạn quyết định, khi sáu ứng viên lần đầu tiên cùng trình bày tầm nhìn về tương lai của tổ chức đa phương lớn nhất thế giới, trước thềm các vòng thăm dò quan trọng tại Hội đồng Bảo an.

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Cộng đồng quốc tế bày tỏ quan ngại khi Biển Đỏ lại dậy sóng

Liên hợp quốc cùng nhiều tổ chức quốc tế đã đồng loạt bày tỏ quan ngại sau khi lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại trên Biển Đỏ. Các cảnh báo cho rằng diễn biến mới không chỉ đe dọa an ninh hàng hải mà còn có nguy cơ kéo Yemen trở lại vòng xoáy xung đột sau nhiều năm tương đối lắng dịu.

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Cháy rừng lan rộng, thời tiết cực đoan nối tiếp tại châu Âu

Châu Âu đang phải đối mặt với một trong những mùa hè khắc nghiệt nhất trong nhiều năm trở lại đây khi các đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp đẩy nguy cơ cháy rừng lên mức báo động, trong khi nhiều khu vực khác lại hứng chịu các cơn dông, mưa đá và thời tiết cực đoan. Từ Tây Ban Nha, Pháp đến khu vực Balkan, lực lượng cứu hỏa và chính quyền các nước đang phải chạy đua với thời gian nhằm kiểm soát các thảm họa thiên nhiên ngày càng nghiêm trọng.

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran: Hỏa lực lấn át ngoại giao

Xung đột Mỹ - Iran đang lan rộng từ các mục tiêu quân sự sang hạ tầng dân sự và năng lượng, làm gia tăng nguy cơ đẩy Trung Đông vào một cuộc khủng hoảng an ninh, nhân đạo và kinh tế, bất chấp các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng.