Theo kế hoạch được ông Trump công bố trên mạng xã hội, Mỹ sẽ bắt đầu hỗ trợ các tàu thương mại và thủy thủ đoàn đang bị “kẹt” trong khu vực Vịnh kể từ sáng 4/5 (giờ địa phương). Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ không cung cấp chi tiết cụ thể về cách thức triển khai, chỉ cho biết đây là một “cử chỉ nhân đạo” nhằm giúp các quốc gia trung lập nối lại hoạt động thương mại.
Trong tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump nhấn mạnh Washington sẽ “hướng dẫn các tàu rời khỏi vùng biển bị hạn chế một cách an toàn”, trong bối cảnh nhiều tàu đã bị mắc kẹt hơn hai tháng và đang thiếu hụt lương thực, nhu yếu phẩm.
Tuy nhiên, phản ứng từ phía Tehran diễn ra nhanh chóng và cứng rắn. Bộ chỉ huy hợp nhất các lực lượng vũ trang Iran tuyên bố bất kỳ sự hiện diện nào của lực lượng nước ngoài, đặc biệt là quân đội Mỹ, tại eo biển Hormuz đều sẽ bị coi là hành động đe dọa và sẽ “đáp trả mạnh mẽ”.
Tướng Ali Abdollahi, người đứng đầu bộ chỉ huy này, khẳng định an ninh tại eo biển nằm hoàn toàn trong tay Iran và mọi hoạt động hàng hải phải được phối hợp với lực lượng vũ trang nước này.
Bất chấp cảnh báo từ Iran, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết sẽ hỗ trợ chiến dịch với quy mô lớn, bao gồm khoảng 15.000 binh sĩ, hơn 100 máy bay trên bộ và trên biển, cùng các tàu chiến và thiết bị bay không người lái.
Tư lệnh CENTCOM, Đô đốc Brad Cooper, nhấn mạnh việc triển khai lực lượng là cần thiết nhằm bảo đảm an ninh khu vực cũng như ổn định kinh tế toàn cầu, trong bối cảnh Mỹ vẫn duy trì phong tỏa hàng hải đối với Iran.
Theo Tổ chức hàng hải quốc tế, hiện có hàng trăm tàu cùng khoảng 20.000 thuyền viên chưa thể đi qua eo biển do xung đột. Tình trạng này đã khiến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng.
Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Cơ quan thương mại hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết một tàu chở dầu đã bị trúng đạn chưa xác định khi di chuyển trong khu vực, cách Fujairah (Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất) khoảng 78 hải lý. Toàn bộ thủy thủ đoàn được xác nhận an toàn, song vụ việc làm gia tăng lo ngại về an ninh hàng hải.
Việc Iran phong tỏa gần như toàn bộ hoạt động vận tải qua eo biển trong hơn hai tháng qua – ngoại trừ tàu của chính nước này – đã khiến giá năng lượng tăng vọt. Một số tàu cố gắng đi qua đã bị tấn công, trong khi Tehran cũng bắt giữ nhiều tàu khác. Đáp lại, Mỹ áp đặt phong tỏa đối với tàu xuất phát từ các cảng Iran.
Eo biển Hormuz trước khi xung đột xảy ra là nơi khoảng 20% lưu lượng dầu khí toàn cầu đi qua, điều này khiến bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều tác động trực tiếp đến thị trường quốc tế. Giá dầu thô đã vượt ngưỡng 100 USD/thùng trong tuần trước và tiếp tục duy trì ở mức cao do bất ổn kéo dài.
Đáng chú ý, ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump có thông báo về việc “giải vây” tại Hormuz, giá dầu thế giới không có biến động quá nhiều. Tính đến đầu giờ chiều 4/5, giá dầu Brent ở mức 108,99 USD/thùng.
Trong bối cảnh đó, chính quyền Tổng thống Trump đang đối mặt với áp lực trong nước khi giá nhiên liệu tăng cao, có nguy cơ ảnh hưởng tới cử tri trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Song song với căng thẳng quân sự, các nỗ lực ngoại giao giữa Washington và Tehran vẫn chưa đạt tiến triển rõ rệt. Iran cho biết đã nhận được phản hồi từ Mỹ đối với đề xuất hòa bình gồm 14 điểm thông qua trung gian là Pakistan và đang xem xét nội dung này.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, cho biết hiện chưa có các cuộc đàm phán hạt nhân chính thức. Đề xuất của Tehran bao gồm việc tạm hoãn đàm phán hạt nhân cho tới khi chiến sự chấm dứt và các bên dỡ bỏ phong tỏa hàng hải.
Tuy nhiên, điều này đi ngược lại yêu cầu lâu nay của Washington, vốn muốn Iran phải chấp nhận các hạn chế nghiêm ngặt đối với chương trình hạt nhân trước khi chấm dứt xung đột. Mỹ cũng yêu cầu Tehran từ bỏ kho dự trữ hơn 400 kg uranium làm giàu cao – vật liệu mà Washington cho là có thể sử dụng cho mục đích quân sự.
Về phần mình, Iran khẳng định chương trình hạt nhân mang tính hòa bình, song sẵn sàng thảo luận một số hạn chế nếu các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Trước đó, Tehran từng chấp nhận các điều khoản tương tự trong thỏa thuận năm 2015 mà Mỹ đã rút lui dưới thời nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump.
Hiện chưa rõ chiến dịch hỗ trợ tàu thuyền của Mỹ sẽ được triển khai cụ thể ra sao, cũng như những quốc gia nào sẽ tham gia hoặc được hưởng lợi. Theo một số nguồn tin, kế hoạch này có thể không bao gồm việc tàu chiến Mỹ hộ tống trực tiếp tàu thương mại.
Trong khi đó, đề xuất 14 điểm của Iran được cho là bao gồm nhiều nội dung như rút lực lượng Mỹ khỏi khu vực lân cận, dỡ bỏ phong tỏa, giải phóng tài sản bị đóng băng, bồi thường thiệt hại, chấm dứt xung đột trên các mặt trận, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát mới đối với eo biển Hormuz.
Với những khác biệt lớn giữa hai bên và nguy cơ va chạm quân sự ngày càng gia tăng, tình hình tại eo biển chiến lược này được dự báo sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp, tác động sâu rộng tới an ninh khu vực và kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.
Iran áp luật mới với eo biển Hormuz 
Iran gửi đề xuất đàm phán hoàn toàn mới, Tổng thống Trump nói gì? 
Nga đề xuất tiếp quản uranium của Iran: Phương án cũ trong cục diện mới 
