Phóng viên: LHP Tài liệu châu Âu - Việt Nam đã trở thành điểm hẹn giao lưu văn hóa đặc biệt và quen thuộc của người yêu điện ảnh. Vậy theo ông, 15 mùa tổ chức trước và LHP năm nay đã mang lại cho chúng ta những gì?
Đạo diễn Trịnh Quang Tùng: Các kỳ LHP đều rất thành công, mang lại nhiều ý nghĩa và bổ ích. Tại LHP lần thứ 16 này, tất cả các bộ phim đều có chất lượng nghệ thuật cao, nội dung phản ánh những câu chuyện của đời sống đương đại. Khi tổ chức LHP, chúng tôi mong muốn tiếp cận nhiều bạn trẻ và thực tế đã có tín hiệu đáng mừng khi những năm gần đây, số lượng khán giả đến với LHP ngày càng nhiều hơn, đặc biệt là người trẻ.
Tại các kỳ LHP như thế này, chúng tôi vừa học hỏi được cách làm phim tài liệu của châu Âu, vừa giới thiệu thêm các gương mặt, sản phẩm đạo diễn của mình. Các đạo diễn chuyên nghiệp và không chuyên được tiếp cận những xu hướng làm phim mới trên thế giới, qua đó học hỏi kinh nghiệm, làm được những tác phẩm chất lượng hơn với những câu chuyện mới, lạ và hấp dẫn. Qua mỗi kỳ LHP, chúng tôi đều mong muốn có một sự thay đổi đối với các nhà làm phim Việt Nam.
Thực tế, những người làm phim tài liệu Việt Nam, hoặc trong phạm vi hẹp hơn, những người làm phim của Hãng Phim Tài liệu Khoa học Trung ương của chúng tôi đã có rất nhiều thay đổi sau khi tiếp cận, giao lưu và được đối thoại với những nhà làm phim trên thế giới, nhất là thông qua LHP Tài liệu châu Âu - Việt Nam.
Các đạo diễn của Việt Nam đã bắt đầu tiếp cận với cách làm phim không tuyến tính, có thời lượng dài hơn. Chúng tôi đã sản xuất những bộ phim có thời lượng đến 2 giờ. Cách kể chuyện của đạo diễn bắt đầu thay đổi và tiếp cận dần với phong cách làm phim của thế giới…
Phóng viên: Trong LHP lần này có một tác phẩm rất đặc biệt của Pháp - “Hỏa hoạn tại nhà thờ Đức Bà”. Tác phẩm được đánh giá là rất khác với phim tài liệu thông thường. Ban tổ chức có tham vọng gì khi chọn giới thiệu các tác phẩm như thế này trong LHP năm nay?
Đạo diễn Trịnh Quang Tùng: Bộ phim “Hỏa hoạn tại nhà thờ Đức Bà” nói về một vụ hỏa hoạn dữ dội bùng phát tại nhà thờ Đức Bà Paris năm 2019. Những con người ở nơi đây làm tất cả mọi thứ để cứu lấy tòa kiến trúc cùng các báu vật được lưu giữ bên trong. Phim được trao Giải César cho Kỹ xảo hình ảnh xuất sắc nhất vào năm 2023.
Bộ phim “Hỏa hoạn tại nhà thờ Đức Bà” kết hợp giữa phim tài liệu và phim truyện, tức là kết hợp cách làm phim không hư cấu và hư cấu. Đây là phong cách làm phim rất mới, xóa nhòa ranh giới về các thể loại với mong muốn qua đó chuyển tải được câu chuyện, thông điệp đến khán giả. Phim có thời lượng gần 2 giờ.
Thông thường, với các phim ngắn, đạo diễn khó có thể chuyển tải hết những gì mình mong muốn. Khi chọn chiếu các phim như “Hỏa hoạn tại nhà thờ Đức Bà”, chúng tôi mong muốn trong tương lai chúng ta cũng sẽ có những bộ phim dài, mới, lạ, hấp dẫn như thế và các đạo diễn có thể kể hết câu chuyện của mình, không phụ thuộc vào thời gian là phim bao nhiêu phút.
Phóng viên: Tại Việt Nam đã có bộ phim nào sử dụng cách làm phim kết hợp như vậy chưa, thưa đạo diễn?
Đạo diễn Trịnh Quang Tùng: Việt Nam chưa có phim nào kết hợp giữa phim tài liệu với phim truyện. Chúng ta có phim về cứu hỏa nhưng là về đời sống của lính cứu hỏa. Bộ phim “Hỏa hoạn tại nhà thờ Đức Bà” của Pháp nói về một vụ hỏa hoạn, có phong cách làm phim khác, kết hợp được ngôn ngữ của phim hư cấu, đặt ra những vấn đề và có những xung đột, kịch tính để khán giả thấy được vụ hỏa hoạn ấy đang diễn ra như thế nào, tác động đến ai… Nếu chúng ta làm phim về vụ hỏa hoạn nào đó với cách làm tương đồng như phim “Hỏa hoạn tại nhà thờ Đức Bà” thì phải qua một quy trình rất phức tạp.
Hỏa hoạn là điều không ai mong muốn. Ở Việt Nam, mặc dù các bản tin thời sự đưa thông tin về nhiều vụ cháy, nhưng để xây dựng thành bộ phim tài liệu thì quy mô cũng như mức độ đầu tư để theo đuổi đề tài đối với sự kiện đang hoặc vừa xảy ra sẽ có những hạn chế nhất định.
Khi sự cố xảy ra, các nhà làm phim luôn muốn được tiếp cận gần nhất. Tuy nhiên, với các vụ hỏa hoạn, chúng ta có thể tiếp cận đưa tin nhanh nhưng để làm phim tài liệu lại cần nhiều thủ tục khác với quá trình rất dài và chưa ai làm được. Đây là điều đáng tiếc. Phim tài liệu không chỉ thông tin hỏa hoạn xảy ra ở đâu, như thế nào, mà còn có tính dự báo và hỏa hoạn thì không lường trước. Tôi nghĩ rằng nên tạo điều kiện cho các nhà làm phim Việt Nam tiếp cận những câu chuyện như thế, dù rất khó.
Phóng viên: Có những bộ phim hấp dẫn là mong muốn không chỉ của riêng người làm phim. Ông nghĩ gì về việc phát hành phim tài liệu thường xuyên tại hệ thống rạp chiếu phim trong bối cảnh hiện nay?
Đạo diễn Trịnh Quang Tùng: Các nhà quản lý luôn mong muốn làm sao tạo điều kiện để người làm phim phát huy sức sáng tạo nhiều nhất, đạo diễn có những bộ phim hay, hấp dẫn dành cho khán giả.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức các tuần phim giới thiệu những bộ phim theo chủ đề, chiếu phim định kỳ hàng tuần, hàng tháng ở Trung tâm chiếu phim quốc gia. Có những bộ phim như “Hai bàn tay” của đạo diễn Đặng Linh chiếu ở rạp đã nhận được sự đón nhận của đông đảo khán giả. Qua đó chúng ta thấy nhu cầu xem phim tài liệu cũng rất lớn. Tất nhiên, vì chiếu phim ở một địa điểm nên số lượng tác phẩm ra rạp còn rất ít.
Chúng tôi mong muốn các tác phẩm được ra rạp để phổ biến, phát hành rộng rãi, mong hệ thống phát hành phim tài liệu được mở rộng để chủ động hơn trong phát hành, đưa phim đến với đông đảo khán giả. Gần đây Nhà nước đã ban hành thông tư mới về phổ biến phát hành phim, tạo điều kiện rất tốt cho các đơn vị. Hy vọng sắp tới, phát hành phim tài liệu sẽ thuận lợi hơn. Như thế, những giá trị của phim tài liệu càng được lan tỏa rộng rãi.
Thực tế, rạp chiếu phim tài liệu ở trong nước rất ít, hiếm. Hiện nay, hầu hết rạp chiếu phim để kinh doanh, lợi nhuận đặt lên hàng đầu. Nếu phim tài liệu mà đặt lợi nhuận lên trên thì rất khó, trong khi giá trị của nó mang đến cho người xem lại rất lớn.
Tại các kỳ LHP, chúng tôi mong muốn, ngoài phổ biến phát hành qua các kênh của Nhà nước thì những bộ phim của các nước bạn sẽ được chiếu nhiều lần trên các rạp chiếu của chúng tôi với mong muốn làm sống lại không gian xem phim tài liệu ở cái nôi phim tài liệu Việt Nam là Hãng phim Tài liệu Khoa học Trung ương.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn đạo diễn!
