Trở lại trường học giữa đống đổ nát
Dải Gaza từng sở hữu một trong những hệ thống giáo dục tốt nhất khu vực Trung Đông. Trước khi xung đột Hamas-Israel nổ ra từ tháng 10/2023, chỉ 2% dân số trên 15 tuổi tại dải Gaza mù chữ, một trong những tỷ lệ thấp nhất trong thế giới Arab, theo báo El Pais.
Tuy nhiên, trong 3 năm qua, 660.000 học sinh tại dải Gaza đã bị gián đoạn việc học và không thể tham gia đầy đủ các hoạt động giáo dục. Theo số liệu của Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF), được Reuters dẫn lại ngày 22/9, 98% trường học tại Gaza đã bị phá hủy hoặc hư hại do xung đột.
Một báo cáo của Bộ Giáo dục Palestine giai đoạn 2023-2026 cho thấy, số ngày học của học sinh đã giảm từ 200 ngày mỗi năm xuống còn 60 ngày, trong khi số giờ học mỗi tuần giảm từ 30 xuống còn 12 giờ. “Kết quả là, một năm chiến tranh hiện nay có giá trị nhận thức thấp hơn 30% so với một năm học bình thường”, báo cáo nhấn mạnh.
Trong năm học 2026-2027, khi xung đột có dấu hiệu lắng xuống và với sự hỗ trợ của UNICEF, trẻ em Gaza đã có cơ hội trở lại với việc học. Khoảng 540.000 học sinh dự kiến tham gia các lớp học trực tiếp tại các trường tạm, trung tâm học tập và điểm giáo dục. Trong khi đó, những trẻ không có điều kiện tới lớp hoặc bị di dời khỏi Gaza có thể học trực tuyến.
Reuters cho biết, tại thành phố Khan Younis, một trong những khu vực bị tàn phá nặng nề, nhiều lớp học tạm được che chắn bằng lều bạt hoặc những tấm tôn mỏng gắn trên khung gỗ. Bên trong nhiều lớp học chỉ có vài tấm nệm và bảng đen. Xung quanh đó là vô số túp lều tạm của các gia đình người Palestine mất nhà cửa.
“Lần cuối cùng em đến trường là cách đây 3 năm. Giờ chúng em bắt đầu năm học, một năm của niềm vui, hạnh phúc và thành công”, Moayed Abu Mustafa, một học sinh tại Khan Younis, nói.
Dù phải ngồi trên nền đất trong một chiếc lều thiếu thông gió, không có giày dép phù hợp, sách vở và bút viết, Abu Mustafa cho biết em vẫn quyết tâm học tập sau khi mất nhiều người bạn trong chiến tranh. “Bất chấp tất cả những điều này, chúng em sẽ học, chúng em sẽ học tập ngay cả trong một chiếc lều”, Mustafa nói.
Trong khi đó, Samar Abu Salmi, 15 tuổi, chia sẻ với Reuters: “Chúng em đã học trên điện thoại và không được gặp giáo viên. Giờ đây, chúng em sẽ trở lại để theo đuổi giấc mơ, dù phải di chuyển từ chiếc lều này đến chiếc lều khác”.
Đối với nhiều gia đình Gaza, việc đưa con trở lại trường không chỉ gặp trở ngại về cơ sở vật chất mà còn là gánh nặng kinh tế. Salmi cho biết trước chiến tranh, sách vở, quần áo và các vật dụng thiết yếu đều dễ mua với giá phải chăng, nhưng hiện đã tăng mạnh.
Khaled Aliyan, một người buôn bán văn phòng phẩm 30 tuổi, cho biết nguồn cung bị hạn chế đã khiến giá cả tăng mạnh. “Quyển vở này trước đây có giá 3 shekel (khoảng 1 USD), giờ lên 15 shekel. Tất cả các mặt hàng văn phòng phẩm đều đắt”, anh nói.
Yamen Abu Samra, 14 tuổi, cho biết việc trở lại trường còn đi kèm những nỗi lo về an toàn. “Chúng em từng thức dậy vui vẻ để đến trường, nhưng giờ đây chúng em sợ đạn lạc, sợ các cuộc không kích”, Samra chia sẻ. “Chúng em ngồi trong lớp học là chiếc lều trống, chỉ có ánh nắng và cái nóng”.
Theo ông Ibrahim Ramadan, Giám đốc Giáo dục khu vực Đông Khan Younis, cuộc xung đột đã khiến khoảng 22.000 học sinh và hơn 770 nhân viên ngành giáo dục thiệt mạng, trong đó có 532 giáo viên.
Ông Ahmed al-Najjar, quan chức giáo dục ở dải Gaza, cho biết khoảng 350.000 học sinh dự kiến đăng ký học trong năm nay, tăng 30% so với năm 2025, khi có 270.000 học sinh đăng ký. Theo ông Al-Najjar, đây là dấu hiệu cho thấy quyết tâm của người dân Gaza trong việc duy trì quyền được giáo dục bất chấp hoàn cảnh khắc nghiệt.
“Đây là những nỗ lực nghiêm túc, nhưng chúng cần sự hỗ trợ của thế giới và của những người muốn chiến tranh kết thúc, và để cho những điều kiện cần thiết cho giáo dục hoạt động được thực hiện”, Omar Dahlan, giáo sư tại Đại học Al Aqsa ở Gaza, nói.
Thúc đẩy phục hồi và tái thiết Gaza
Việc đưa trẻ em trở lại trường diễn ra song song với các nỗ lực quốc tế nhằm khôi phục cơ sở hạ tầng và chuẩn bị cho quá trình tái thiết Gaza. Trước thềm năm học mới, Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) đã dọn dẹp đống đổ nát tại 20 trường học, 4 trường đại học và 19 địa điểm giáo dục, đồng thời khơi thông khoảng 50 km đường dẫn tới các trường học và cơ sở giáo dục.
Từ năm ngoái, UNDP đã thu dọn hơn một triệu tấn phế tích tại Gaza. Tuy nhiên, khối lượng phế tích còn lại được ước tính hơn 60 triệu tấn, đặt ra thách thức lớn đối với quá trình tái thiết.
Các hoạt động dọn dẹp cũng phải đối mặt với nguy cơ vật liệu nổ còn sót lại. Các cơ quan LHQ tiếp tục cảnh báo những đống đổ nát trên khắp Gaza có thể chứa vật liệu nổ, đe dọa trực tiếp đến dân thường tại Gaza, bao gồm trẻ em, và lực lượng tham gia cứu trợ.
Trong lĩnh vực nước sạch và vệ sinh môi trường, các đối tác nhân đạo đã sửa chữa một trạm bơm nước thải tại Jabalia, phía Bắc Gaza. Trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8/2026, gần 20 cơ sở cấp nước và xử lý nước thải cũng được sửa chữa. Tuy nhiên, nhiều cơ sở chưa thể hoạt động hết công suất do thiếu điện.
LHQ cũng cho hay Israel đã tiếp tục hạn chế đưa máy phát điện mới vào Gaza, trong khi nguồn điện là yếu tố cần thiết để vận hành các cơ sở hạ tầng dân sinh. Các tổ chức nhân đạo cho rằng cần cho phép đưa máy móc hạng nặng, thiết bị chuyên dụng, dầu động cơ, phụ tùng và các vật tư thiết yếu vào Gaza để mở rộng hoạt động phục hồi.
Ngày 22/9, bên lề Khóa họp thứ 81 Đại hội đồng LHQ tại New York, Ngoại trưởng 8 nước gồm Ai Cập, Qatar, Jordan, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Indonesia, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Arab Saudi kêu gọi các bên thực hiện đầy đủ các cam kết trong giai đoạn đầu của Kế hoạch toàn diện về Gaza, đồng thời thúc đẩy lộ trình triển khai giai đoạn hai.
Trong tuyên bố chung, các nước bày tỏ quan ngại về tình hình nhân đạo tại Gaza và kêu gọi Israel thực hiện các cam kết còn lại, trong đó có bảo đảm viện trợ nhân đạo và vật tư phục hồi sớm được đưa vào an toàn, nhanh chóng, không bị cản trở; tạo điều kiện khôi phục các cơ sở hạ tầng thiết yếu và duy trì lệnh ngừng bắn.
Theo kế hoạch hòa bình được Mỹ công bố và Hội đồng Bảo an LHQ ủng hộ, giai đoạn hai của thỏa thuận về Dải Gaza gồm nội dung Israel rút lực lượng khỏi Dải Gaza, Hamas bị giải giáp, triển khai Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF), chuyển giao trách nhiệm quản lý toàn Dải Gaza cho Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG), đồng thời khởi động các hoạt động tái thiết.
Trước đó cùng ngày, phát biểu trước Đại hội đồng LHQ, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan kêu gọi cộng đồng quốc tế bắt đầu công cuộc tái thiết Gaza và gia tăng sức ép đối với Israel. “Chúng ta phải bắt đầu tái thiết Gaza ngay lập tức”, ông Erdogan nói.
Theo đánh giá chung của LHQ, Ngân hàng Thế giới (WB) và Liên minh châu Âu (EU), Gaza cần khoảng 71,4 tỷ USD cho các khoản chi phí phục hồi và tái thiết trong thập kỷ tới. Trong khi đó, nguồn lực dành cho cứu trợ vẫn thiếu hụt. Kế hoạch tiếp ứng nhân đạo trị giá 4 tỷ USD dành cho các vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng trong năm nay mới được tài trợ chưa đến 40%.
