Với chủ đề “Khôi phục lòng tin, định hướng chuyển đổi: Một Liên hợp quốc hành động hiệu quả vì tất cả mọi người”, Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng LHQ năm nay diễn ra trong bối cảnh tổ chức quốc tế này tiếp tục đứng trước những thách thức về vai trò, nguồn lực tài chính và khả năng thúc đẩy hợp tác đa phương.
Theo kế hoạch, Phiên thảo luận cấp cao sẽ bắt đầu từ ngày 22/9 (giờ Mỹ), với sự tham dự của hơn 130 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ.
Dày đặc các cuộc gặp bên lề
Bên cạnh chương trình nghị sự chính, Đại hội đồng LHQ là dịp để các nhà lãnh đạo tiến hành hàng loạt cuộc gặp song phương và đa phương, trao đổi về những vấn đề quốc tế và khu vực.
Theo các quan chức Mỹ, Tổng thống Donald Trump dự kiến gặp lãnh đạo các quốc gia Arab vùng Vịnh trong ngày 22/9 để thảo luận về giai đoạn tiếp theo của chiến sự với Iran.
Một cuộc họp cấp cao của “Hội đồng Hòa bình” do Tổng thống Trump thành lập cũng dự kiến diễn ra trong tuần. Cơ quan này được định hướng tham gia giám sát quá trình tái thiết Gaza. Trước đó, ông Trump từng đề cập khả năng cơ quan này có thể thay thế LHQ.
Trong khi đó, Pháp dự kiến tổ chức cuộc họp tiếp theo về giải pháp hai nhà nước cho cuộc xung đột Israel-Palestine. Pháp cùng một số quốc gia phương Tây đã tuyên bố công nhận Nhà nước Palestine trong khuôn khổ kỳ họp Đại hội đồng LHQ năm ngoái.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng cho biết sẽ gặp Tổng thống Trump tại New York, tương tự cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo bên lề kỳ họp năm ngoái. Trước đó, Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner đã lần lượt gặp ông Zelensky tại Kiev và Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Moskva.
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng dự kiến gặp Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, theo truyền thông nhà nước Nga.
Đại hội đồng LHQ năm nay cũng được chú ý bởi một số thỏa thuận dự kiến được ký kết bên lề. Mỹ, Đan Mạch và Greenland dự kiến ký thỏa thuận về an ninh Greenland. Nội dung cụ thể của văn kiện chưa được công bố.
Những bài phát biểu được chú ý
Các bài phát biểu tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng LHQ luôn thu hút sự quan tâm, không chỉ bởi những thông điệp được đưa ra mà còn bởi phản ứng của các đại biểu trong hội trường.
Theo danh sách sơ bộ, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva sẽ là người phát biểu đầu tiên trong ngày khai mạc, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dự kiến phát biểu ngày 24/9.
Quyền Tổng thống Venezuela Delcy Rodríguez sẽ lần đầu phát biểu tại LHQ trong ngày 24/9 và dự kiến gặp Tổng thống Trump trước đó.
Tổng thống Chính quyền Palestine Mahmoud Abbas được bố trí phát biểu trước ông Netanyahu. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ một lần nữa từ chối cấp thị thực cho ông Abbas, khiến nhiều khả năng nhà lãnh đạo Palestine sẽ phát biểu qua hình thức trực tuyến.
Trong khi đó, Mỹ cho phép “phái đoàn nòng cốt” của Iran, trong đó có Tổng thống Masoud Pezeshkian, tới New York tham dự kỳ họp. Phái đoàn Iran sẽ chịu các hạn chế đi lại và những quy định liên quan đến việc mua hàng hóa xa xỉ theo chính sách trừng phạt của Mỹ. Quy mô phái đoàn cũng nhỏ hơn năm ngoái.
Việc Tổng thống Pezeshkian phát biểu tại New York trong bối cảnh Iran đang trực tiếp giao chiến với Mỹ là diễn biến đặc biệt đáng chú ý.
Một câu hỏi khác được quan tâm là liệu Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có xuất hiện tại New York hay không. Ông Tập dự kiến tới Washington trong thời gian Đại hội đồng LHQ diễn ra.
Daniel Forti, người đứng đầu bộ phận phụ trách các vấn đề LHQ tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận định việc Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình cùng có mặt tại Washington trong khi không tham gia hoạt động ngoại giao cấp cao tại LHQ sẽ tạo ra sự tương phản đáng chú ý.
Tổng Thư ký LHQ António Guterres cho biết ông mong muốn Chủ tịch Tập Cận Bình tham dự hoạt động của Đại hội đồng.
Các vấn đề nổi bật
Kỳ họp năm nay cũng đánh dấu lần xuất hiện cuối cùng tại Đại hội đồng LHQ của Tổng Thư ký António Guterres và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
Nhiệm kỳ của ông Guterres sẽ kết thúc vào cuối năm nay. Do đó, việc lựa chọn người kế nhiệm Tổng Thư ký LHQ dự kiến là một trong những nội dung được quan tâm tại kỳ họp.
Trong gần 10 năm giữ cương vị Tổng Thư ký, ông Guterres tập trung vào các vấn đề như tài chính cho phát triển, biến đổi khí hậu và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo.
AI đặc biệt được ông Guterres nhấn mạnh tại cuộc họp báo cuối cùng trước thềm Đại hội đồng. Ông cho biết trí tuệ nhân tạo sẽ là một chủ đề quan trọng trong các cuộc thảo luận với các nhà lãnh đạo thế giới và LHQ sẽ tiếp tục tìm kiếm những sáng kiến, phương thức tiếp cận thực tế đối với công nghệ mới này.
Trong chương trình nghị sự năm nay có hội nghị về “Hợp tác số” với sự tham gia của đại diện ngành công nghệ, các nhà ngoại giao và diễn viên Joseph Gordon-Levitt. Hội đồng Bảo an LHQ dự kiến thảo luận về AI trong ngày 24/9, trong khi Mỹ cũng tổ chức một sự kiện về chủ đề này.
Đại hội đồng LHQ khóa 81 diễn ra trong bối cảnh tình hình tài chính của tổ chức được cải thiện so với năm ngoái.
Năm 2025, LHQ đối mặt cuộc khủng hoảng ngân sách nghiêm trọng khi Mỹ đe dọa cắt hoàn toàn nguồn đóng góp cho tổ chức. Trước thềm kỳ họp năm nay, chính phủ Mỹ đã chuyển cho LHQ 827 triệu USD tiền đóng góp, trong khi số tiền Mỹ còn nợ tổ chức này được cho là khoảng 4 tỷ USD.
Bên cạnh vấn đề tài chính, vai trò và hiệu quả hoạt động của LHQ tiếp tục là chủ đề được tranh luận.
Tại kỳ họp năm ngoái, Tổng thống Trump từng đặt câu hỏi về mục đích của LHQ và cho rằng tổ chức này chưa phát huy được tiềm năng.
Tuy nhiên, theo ông Daniel Forti, trong bối cảnh thế giới đang đối mặt nhiều cuộc xung đột, các quốc gia vẫn cần một diễn đàn để đối thoại, giảm nguy cơ xung đột và xây dựng các quy tắc chung.
Theo chuyên gia này, LHQ, với tính chính danh, các thẩm quyền pháp lý và khả năng tập hợp tất cả các quốc gia trên thế giới, vẫn là một diễn đàn quan trọng để cộng đồng quốc tế cùng giải quyết những vấn đề chung.
Với hàng loạt vấn đề được đặt ra, từ các cuộc xung đột kéo dài, quan hệ giữa các cường quốc, tiến trình hòa bình Trung Đông đến AI và tương lai của chủ nghĩa đa phương, Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng LHQ khóa 81 tiếp tục là tâm điểm của đời sống ngoại giao quốc tế trong tuần này.
