Chung tay ứng phó những thách thức toàn cầu
Theo New York Times, trụ sở LHQ tại thành phố New York (Mỹ) tuần qua trở thành trung tâm của hoạt động ngoại giao quốc tế khi đại diện của 193 quốc gia thành viên LHQ, trong đó có gần 130 nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ, tới tham dự các hoạt động trong khuôn khổ Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng LHQ và trình bày quan điểm của đất nước mình về tình hình quốc tế, khu vực.
Chương trình nghị sự năm nay được đặt dưới chủ đề “Khôi phục lòng tin, kiến tạo chuyển đổi: Một LHQ hành động vì tất cả mọi người”, với các nội dung trải rộng từ xung đột, an ninh quốc tế, biến đổi khí hậu, phát triển bền vững đến nước biển dâng, phòng ngừa đại dịch và quản trị công nghệ mới.
Bên cạnh Phiên thảo luận chung, Đại hội đồng tổ chức nhiều cuộc họp cấp cao chuyên đề. Ngày 23/9, các nước thảo luận về hành động khí hậu, chuyển đổi công bằng và kỷ niệm 40 năm Tuyên bố về Quyền Phát triển. Ngày 24/9, nội dung tập trung vào nước biển dâng, trong khi ngày 25/9 diễn ra Hội nghị cấp cao về phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó đại dịch.
Những nội dung này có điểm chung là không thể được xử lý đầy đủ bằng các biện pháp đơn lẻ của từng quốc gia. Vì vậy, việc đưa chúng vào chương trình nghị sự của Đại hội đồng góp phần duy trì cách tiếp cận đa phương, trong đó trách nhiệm quốc gia được đặt trong khuôn khổ hợp tác quốc tế rộng hơn.
Tại Hội nghị về khí hậu, các đại biểu đã tập trung vào chuyển đổi năng lượng, an ninh năng lượng, tài chính khí hậu và khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu. LHQ cho biết nguy cơ vượt ngưỡng 1,5 độ C đang ngày càng rõ, trong khi khoảng cách giữa các cam kết và hành động thực tế còn lớn.
Trong khi đó, Hội nghị kỷ niệm 40 năm Tuyên bố về Quyền Phát triển tái khẳng định con người là trung tâm của quá trình phát triển, đồng thời kêu gọi các quốc gia thu hẹp bất bình đẳng, bảo đảm tiếp cận công bằng các nguồn lực và cơ hội phát triển, nhất là đối với những nhóm dễ bị tổn thương.
Ngày 24/9, nước biển dâng được đưa vào một phiên họp cấp cao riêng. Các nước thảo luận về tác động đối với các quốc đảo nhỏ, khu vực ven biển thấp và những cộng đồng dễ bị tổn thương. Tại đây, các nước cũng thông qua Tuyên bố Chính trị kêu gọi tăng cường hành động trước tình trạng mực nước biển dâng do sự ấm lên của đại dương và sự tan chảy của các tảng băng, sông băng.
Ngày 25/9, các nước tiếp tục bàn về phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó đại dịch, tập trung vào năng lực giám sát và ứng phó, hệ thống y tế, hợp tác quốc tế và bảo đảm tiếp cận công bằng vaccine, thuốc và các sản phẩm y tế. Hội nghị hướng tới một tuyên bố chính trị được xây dựng thông qua đàm phán liên chính phủ.
Bên cạnh chương trình nghị sự chính thức, Tuần lễ cấp cao còn diễn ra nhiều diễn đàn và cuộc họp chuyên đề với sự tham gia của các chính phủ, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp và giới chuyên gia.
Theo Reuters, quản trị trí tuệ nhân tạo (AI) là một trong những chủ đề được quan tâm đặc biệt. Ngày 23/9, Hội đồng Bảo an LHQ tổ chức phiên họp về tác động của AI đối với hòa bình và an ninh quốc tế, do Pháp triệu tập, với sự tham gia của lãnh đạo OpenAI, Anthropic và Hugging Face cùng các chuyên gia AI.
Các diễn giả kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng các tiêu chuẩn chung về an toàn AI và bảo đảm con người vẫn giữ vai trò giám sát trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, kéo theo những rủi ro mới đối với hòa bình và an ninh quốc tế.
Cơ hội thu hẹp những khác biệt
Bên cạnh các hoạt động đa phương, Tuần lễ cấp cao cũng là thời điểm các nhà lãnh đạo có mật độ tiếp xúc song phương cao. Theo Ban Thư ký LHQ, tính đến ngày 21/9, các nước đã đăng ký 1.553 yêu cầu sử dụng phòng họp song phương, chưa bao gồm các cuộc gặp của Tổng Thư ký António Guterres.
Trong đó, xung đột Ukraine là một trong những vấn đề được trao đổi tại nhiều cuộc tiếp xúc. Hôm 22/9, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky có loạt cuộc gặp với lãnh đạo các nước, bao gồm cuộc gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump. Hai bên đã thảo luận vấn đề viện trợ và các bước có thể góp phần thúc đẩy tiến trình đàm phán giữa Nga-Ukraine.
Ngay sau cuộc gặp Mỹ-Ukraine, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov và người đồng cấp Mỹ Marco Rubio cũng có cuộc gặp song phương đáng chú ý. Tại cuộc gặp, ông Lavrov tái khẳng định cam kết kiên định của Moskva "trong việc đạt được các mục tiêu của chiến dịch quân sự đặc biệt, bao gồm cả thông qua giải pháp chính trị và ngoại giao nhằm giải quyết tận gốc nguyên nhân của cuộc xung đột".
Ngoại trưởng Mỹ Rubio sau đó cho biết, một lệnh ngừng bắn ngắn hạn hoặc tạm thời tại Ukraine là mục tiêu khó đạt được. Tuy nhiên, ông tái khẳng định mong muốn của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong việc thúc đẩy Nga - Ukraine đi đến thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt giao tranh.
Về căng thẳng Trung Đông, Tuần lễ Cấp cao đã tạo thêm kênh tiếp xúc nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Ngày 23/9, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi và các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Jared Kushner tiến hành đàm phán gián tiếp thông qua các bên trung gian. Đây là những tiếp xúc đầu tiên giữa hai bên sau khi thỏa thuận ngừng bắn tạm thời đổ vỡ hồi tháng 7/2026.
Đến ngày 24/9, Reuters cho biết các nhà đàm phán Mỹ và Iran tiếp tục thảo luận về lộ trình từng bước nhằm chấm dứt xung đột, trong đó có khả năng Iran mở lại eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa kinh tế đối với Iran. Dù chưa đạt thỏa thuận, các cuộc gặp giúp các bên hiểu hơn về lập trường của nhau.
Phó Giáo sư Fiona Creed thuộc Đại học Northeastern đánh giá, giá trị thực tiễn của LHQ không chỉ thể hiện qua các nghị quyết hay cuộc bỏ phiếu tại Hội đồng Bảo an, mà còn ở những cuộc tiếp xúc ngoại giao diễn ra bên lề. Theo bà, Tuần lễ cấp cao Đại hội đồng LHQ tạo điều kiện để các nhà lãnh đạo có lập trường khác biệt cùng hiện diện tại New York, qua đó mở ra những cơ hội gặp gỡ, thu hẹp khác biệt.
