Đàm phán Mỹ-Iran bế tắc, thế giới chuẩn bị “kịch bản xấu”
Khác biệt ngày càng lộ rõ giữa Mỹ và Iran xung quanh chương trình hạt nhân của Tehran khiến tiến trình đàm phán bế tắc, dấy lên nguy cơ lệnh ngừng bắn sụp đổ và giao tranh bùng phát trở lại, kéo theo nhiều hệ lụy với an ninh Trung Đông.
Vài ngày sau khi Mỹ đưa ra đề xuất đàm phán mới với Iran gồm 14 điểm, đài truyền hình quốc gia Iran (IRIB) ngày 11/5 xác nhận Tehran đã gửi phản hồi chính thức tới Washington thông qua bên trung gian là Pakistan, trong đó yêu cầu Mỹ bồi thường chiến sự, công nhận chủ quyền của Iran với eo biển Hormuz và dỡ bỏ trừng phạt.
Mỹ bác bỏ đề xuất đàm phán của Iran. Ảnh: Reuters
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei nói Tehran không đòi hỏi Mỹ phải nhượng bộ. “Thứ duy nhất chúng tôi đòi hỏi là quyền hợp pháp của mình. Mọi điều khoản chúng tôi đưa ra đều hợp lý và hào phóng”, ông Baghaei phát biểu.
Đáp lại phản hồi nêu trên, Tổng thống Mỹ Donald Trump sáng 12/5 khẳng định những yêu cầu của Iran là “hoàn toàn không thể chấp nhận được” đối với Washington.
Tổng thống Trump cũng tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn với Iran, có hiệu lực từ ngày 8/4, đang “nguy kịch”. “Giống như khi bác sĩ bước vào và nói “Thưa ông, người thân của ông chỉ còn khoảng 1% cơ hội sống sót”, Tổng thống Trump ví von.
Theo New York Times, Mỹ đặt điều kiện tiên quyết cho mọi thỏa thuận với Iran là Tehran phải từ bỏ chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baghaei cho biết việc thảo luận về chương trình hạt nhân chỉ có thể diễn ra “ở thời điểm thích hợp” sau khi Mỹ-Iran đạt thỏa thuận bước đầu.
Ngày 11/5, lãnh đạo Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran (AEOI) Mohammad Eslami tái khẳng định vấn đề công nghệ hạt nhân và làm giàu uranium không nằm trong chương trình nghị sự của bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ, vì Tehran tin rằng các cuộc đàm phán hiện chỉ nên tập trung vào việc chấm dứt xung đột khu vực.
Mỹ chưa nêu biện pháp để tiếp tục gia tăng sức ép với Iran nhằm đạt thỏa thuận. Reuters cho biết Mỹ ngày 11/5 đã áp đặt bổ sung các lệnh trừng phạt mới nhắm vào các cá nhân và tổ chức giúp Iran xuất khẩu dầu mỏ. Trước đó, Tổng thống Trump cảnh báo nối lại tấn công Iran nếu Tehran không đặt bút ký thỏa thuận.
Eo biển Hormuz chưa thể khơi thông do bất đồng Mỹ-Iran. Ảnh: Reuters
Từ Tehran, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người đứng đầu phái đoàn đàm phán của Iran với Mỹ ở Pakistan, tuyên bố nước này “đã chuẩn bị cho mọi phương án”. “Lực lượng vũ trang Iran sẵn sàng đáp trả mạnh mẽ bất kỳ hành động gây hấn nào đến mức các đối thủ sẽ phải bất ngờ”, ông phát biểu.
Giới quan sát nhận định, việc Mỹ và Iran lần lượt bác bỏ đề xuất đàm phán của đối phương cho thấy khác biệt quá lớn giữa hai bên. Đồng thời, đây là chỉ dấu eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển 1/5 dầu khí toàn cầu và một lượng lớn phân bón, tiếp tục chịu hai vòng phong tỏa do Iran và Mỹ áp đặt.
Từ khi chiến sự Mỹ-Iran nổ ra, vé máy bay, cước vận tải, giá phân bón và nhiều mặt hàng tăng chóng mặt. Dữ liệu của chương trình Phát triển Liên hợp quốc cho thấy, xung đột Trung Đông khiến 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói và gây thiệt hại kinh tế lên tới 299 tỷ USD cho khu vực châu Á-Thái Bình Dương.
New York Times cho biết, nhiều quốc gia, nhất là các nước châu Á buộc phải tiếp tục chuẩn bị các phương án ứng phó dài hạn với hậu quả từ việc thiếu hụt nguồn cung năng lượng và phân bón do đàm phán Mỹ-Iran sụp đổ và xung đột tái bùng phát.
Tại Ấn Độ, quốc gia đông dân nhất thế giới, Thủ tướng Narendra Modi mới đây đã kêu gọi người dân tiết kiệm xăng dầu và phân bón. Kyodo ngày 12/5 đưa tin, Chính phủ Ấn Độ đang đẩy mạnh kế hoạch chuyển sang sử dụng khí đốt làm nhiên liệu cho khoảng 330 triệu hộ dân. Tuy nhiên, bước đi này khiến nguồn cung khí đốt dành cho các nhà máy sản xuất phân bón bị thu hẹp, kéo theo giá phân bón tăng mạnh.
Các nhà khí tượng cảnh báo hiện tượng El Nino trong năm 2026 có thể gây mưa ít hơn bình thường. Cộng với giá phân bón tăng, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại Ấn Độ, quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, có thể chịu tác động tiêu cực.
Tại Đông Nam Á, nhiều nước tiếp tục ban bố thêm các chính sách khẩn cấp mới nhằm tiết kiệm năng lượng và hỗ trợ người dân thông qua giảm thuế, phí.
Trong khi đó, các nước vùng Vịnh cấp tập tăng cường năng lực phòng không để ứng phó với nguy cơ bị tập kích bằng máy bay không người lái (UAV). Ngày 10/5, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) xác nhận các khẩu đội phòng không của nước này một lần nữa được kích hoạt để đánh chặn UAV Iran. Đây là lần đầu tiên UAE bị tập kích bằng UAV kể từ khi lệnh ngừng bắn Mỹ-Iran có hiệu lực.
Báo Mỹ: UAE từng tấn công Iran
Trong bài đăng gây bất ngờ ngày 12/5 (giờ Hà Nội), tờ Wall Street Journal (Mỹ) dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết, UAE từng tiến hành một cuộc tấn công vào một nhà máy lọc dầu của Iran trên đảo Lavan ở vịnh Ba Tư hồi đầu tháng 4/2026.
Khói bốc lên từ một cơ sở năng lượng của Iran sau khi trúng hỏa lực hồi đầu tháng 4/2026. Ảnh: Reuters
Vụ tấn công đã gây ra một đám cháy lớn và khiến phần lớn công suất của cơ sở này bị tê liệt, theo Wall Street Journal. Iran khi đó xác nhận nhà máy lọc dầu bị hư hại do “một cuộc tấn công của kẻ thù”, sau đó đáp trả bằng cách phóng tên lửa và UAV vào UAE, Kuwait.
Cả Iran và UAE đều chưa xác nhận thông tin của Wall Street Journal. Nguồn tin của Wall Street Journal khẳng định Mỹ hoan nghênh cuộc tập kích do UAE thực hiện.
Hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ Nvidia mới đây cho biết đã mở cuộc điều tra độc lập sau khi xuất hiện thông tin Giám đốc điều hành Jensen Huang có thể là mục tiêu của tình báo nước ngoài. Vụ việc đặt ra câu hỏi về cách Mỹ bảo vệ công nghệ chiến lược khi những thông tin này nằm trong tay doanh nghiệp tư nhân.
Mỹ đang mở rộng chiến dịch phong tỏa Iran, từ các cảng biển sang các tuyến vận tải đường bộ và khu vực biển Caspi, nhằm siết chặt nguồn cung vũ khí, công nghệ và tài chính của Tehran. Động thái diễn ra trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục gia tăng, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại và mục tiêu quân sự diễn ra liên tiếp, trong khi những nỗ lực ngoại giao vẫn chưa tạo được đột phá.
Mới đây, một số tòa soạn báo chí và đài truyền hình tại Ireland và Bulgaria đã nhận được những lời đe dọa đánh bom qua thư điện tử. Đến nay, dù chưa có bất kỳ thiết bị nổ nào được tìm thấy, sự việc đã làm dấy lên những lo ngại sâu sắc trong giới chức châu Âu về một chiến dịch "chiến tranh lai" tinh vi, được thiết kế nhằm gây bất ổn và gieo rắc nỗi sợ hãi trong lòng xã hội phương Tây.
Theo tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trong 15 năm qua, thế giới hầu như không đạt được tiến bộ nào trong việc khuyến khích thanh thiếu niên vận động, trong đó các em gái là nhóm bị tụt lại xa nhất. Ông Ghebreyesus khẳng định, giải pháp không nằm ở việc yêu cầu thanh thiếu niên phải nỗ lực hơn.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11 đã giúp đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, chấm dứt thế đa số của đảng Cộng hòa tại Quốc hội. Kết quả này được dự báo sẽ tác động sâu rộng đến chính sách đối ngoại và kinh tế của chính quyền Tổng thống Donald Trump, từ chiến sự Mỹ - Iran, tình hình Ukraine đến thương mại toàn cầu và ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI).
Chỉ bằng cách điều khiển nhiệt độ các hệ thống làm lạnh từ xa, tin tặc đã gây thiệt hại lớn cho hàng loạt siêu thị châu Âu. Những cuộc tấn công này không chỉ phơi bày lỗ hổng công nghệ mà còn đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ chuỗi cung ứng thực phẩm trước các mối đe dọa an ninh mạng ngày càng phức tạp.
Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 sẽ quyết định quyền kiểm soát Quốc hội Mỹ trong hai năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump. Khi chi phí sinh hoạt trở thành mối quan tâm hàng đầu của cử tri, cuộc đua cũng đặt ra câu hỏi về khả năng chuyển tăng trưởng kinh tế thành những cải thiện thiết thực trong đời sống.
Các nỗ lực tiếp xúc thông qua trung gian Qatar đang mở ra cơ hội ngoại giao mới giữa Mỹ và Iran, trong bối cảnh hai bên vẫn duy trì lập trường cứng rắn và chuẩn bị cho khả năng xung đột quân sự tái bùng phát. Bất đồng về các điều kiện đàm phán, chương trình hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz tiếp tục là những trở ngại lớn đối với triển vọng đạt được thỏa thuận.
Không chỉ củng cố những mối quan hệ chính trị và an ninh truyền thống, Nga đang tìm cách tạo dựng ảnh hưởng lâu dài tại châu Phi thông qua thương mại, năng lượng và công nghệ. Hội nghị thượng đỉnh tại Moskva cho thấy bước chuyển đáng chú ý trong định hướng hợp tác giữa hai bên.
Hội nghị Ngoại trưởng Nhóm các nền kinh tế lớn (G20) tại Atlanta, Mỹ, dự kiến khép lại ngày 31/10 (giờ địa phương) với tuyên bố của nước chủ trì thay cho thông cáo chung. Bất đồng về Ukraine, Trung Đông và chính sách thương mại tiếp tục cản trở đồng thuận, trong khi sức ép lên năng lượng, lương thực và chuỗi cung ứng đòi hỏi các bên tìm hướng phối hợp.
Chi phí cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tăng lên ít nhất 47,1 tỷ USD, theo báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc gửi Quốc hội Mỹ. Con số này vượt xa các dự báo trước đó, làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì chiến dịch quân sự, gây thêm sức ép đối với ngân sách liên bang và trở thành bất lợi chính trị đối với Tổng thống Donald Trump trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Kết quả kiểm phiếu mới nhất của cuộc bầu cử Quốc hội Israel tiếp tục cho thấy chưa khối chính trị nào giành được đa số cần thiết để thành lập chính phủ. Trong khi các bên bắt đầu thăm dò khả năng hợp tác, Tổng thống Isaac Herzog kêu gọi lãnh đạo các chính đảng giữ tinh thần cởi mở nhằm tránh phải tổ chức một cuộc bầu cử khác.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã có các cuộc hội đàm riêng với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Quốc vương Qatar Sheikh Tamim bin Hamad Al Thani tại Moskva, tập trung thảo luận quan hệ song phương, hợp tác năng lượng và những diễn biến căng thẳng tại Trung Đông.
Các bộ trưởng và quan chức an ninh cấp cao từ Pakistan, Arab Saudi và Thổ Nhĩ Kỳ – ba quốc gia thành viên của Hiệp ước Phòng thủ Chung Mecca – hiện đang có mặt tại thủ đô Tehran (Iran) để thảo luận về các vấn đề an ninh khu vực. Động thái ngoại giao khẩn trương này diễn ra trong bối cảnh xuất hiện nhiều mối đe dọa về các cuộc không kích mới của Mỹ nhằm vào Iran.
Từ vị trí bất lợi sau vòng bỏ phiếu đầu tiên, Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva đã đảo ngược cục diện để giành chiến thắng trước Thượng nghị sĩ Flávio Bolsonaro, qua đó xác lập kỷ lục với nhiệm kỳ tổng thống thứ tư.
Việc hệ thống vệ tinh Starlink và phiên bản quân sự Starshield tại Ukraine bị hạn chế tốc độ trong hơn một tuần đã gây gián đoạn một số hoạt động quân sự của Kiev, đồng thời làm gia tăng căng thẳng giữa Ukraine, tỷ phú Elon Musk và chính quyền Mỹ.
Ngày 23/10, ngoại trưởng 8 quốc gia gồm Anh, Pháp, Đức, Thổ Nhĩ Kỳ, Arab Saudi, Pakistan, Ai Cập và Italy đã nhóm họp tại Istanbul để thảo luận về tình hình eo biển Hormuz và những diễn biến an ninh khu vực. Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh nguy cơ đối đầu quân sự giữa Mỹ và Iran tiếp tục gia tăng, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy đối với Trung Đông cũng như nền kinh tế thế giới.
Trong tuyên bố về sự điều chỉnh học thuyết quân sự mới nhất, Người phát ngôn Lực lượng vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Hossein Mohebi nhấn mạnh, Tehran sẽ không còn giới hạn hoạt động quân sự ở các đòn đáp trả nếu Mỹ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào nước này.
Tổng thống Nga Vladimir Putin đã đồng ý nối lại các cuộc đàm phán hòa bình với Ukraine do Mỹ làm trung gian ngay trong tháng 11 tới, giữa bối cảnh Washington gia tăng sức ép nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài tại châu Âu.
Từ sự đón tiếp trọng thị của hoàng gia đến việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, truyền thông Đan Mạch và quốc tế đã nêu bật những hoạt động trọng tâm trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Copenhagen của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.