Chuyện nhà thơ Xuân Diệu trao ''chìa khóa'' cho nhà thơ Phạm Tiến Duật

Vào cuối những năm 70 đầu những năm 80 của thế kỷ XX, gia đình nhà thơ Phạm Tiến Duật ở nhà số 9 ngõ Yên Thế, còn nhà thơ Xuân Diệu ở 24 Điện Biên Phủ. Mỗi lần đi bơi về, Xuân Diệu thường ghé qua nhà Phạm Tiến Duật chơi. Có bài thơ mới nào Xuân Diệu cũng đọc cho Phạm Tiến Duật nghe, đôi khi lại chép tặng. Xuân Diệu luôn dặn Phạm Tiến Duật phải chịu khó học và bày cho cách thức tiếp cận thơ cổ điển.

Một lần Phạm Tiến Duật sang nhà Xuân Diệu, Xuân Diệu thâm trầm: "Mình già rồi, không giúp gì cho cậu được nữa. Hôm nay, mình sẽ trao cho cậu chiếc chìa khóa về phê bình thơ". Phạm Tiến Duật ngỡ ngàng hỏi: "Thế chiếc chìa khóa đó anh để ở đâu?". Xuân Diệu bảo: "Ở trong két sắt trên gác nhà Huy Cận". Két sắt mở ra là quyển "Mái Tây" của Vương Thực Phủ do Thánh Thán bình và Nhượng Tống dịch. Xuân Diệu vừa cầm quyển sách vừa nói: "Bao nhiêu bí mật phê bình của Xuân Diệu đều lấy từ quyển này mà ra, giờ mình trao lại cho cậu".

Phạm Tiến Duật mới đầu còn hoài nghi câu nói đó, nhưng sau khi đọc xong "Mái Tây" ông mới tin là Xuân Diệu nói thật. Theo Phạm Tiến Duật, Xuân Diệu vừa là nhà thơ lớn, vừa là nhà phê bình khổng lồ. Xuân Diệu rất chăm chút đến lớp trẻ chứ không phải là "dì ghẻ" hay "mẹ góa" khó tính như người ta đồn đại.

Có dạo bài thơ "Chim lạc bay" của Phạm Tiến Duật in trên Báo Nhân Dân: "Năm công nguyên thứ nhất là cái trục xoay/ Một chín bảy ba năm sau là năm chúng ta đang sống/ Một chín bảy ba năm trước là niên đại Hùng Vương/ Dân tộc ta là con chim lạc ấy/ Hai cánh thời gian đập sáng một con đường". Xuân Diệu đọc xong nói ngay: "Bài thơ chỉ được cái thông minh chứ không hay. Vâng! Thơ luôn luôn là sáng kiến. Nhưng phải là sáng kiến của trái tim". Câu nói này Phạm Tiến Duật vẫn nhớ từng chữ, từng giai điệu. Ông quay sang dặn: "Nếu bạn hay một ai đó muốn tìm hiểu về Xuân Diệu cũng nên dùng sự minh mẫn của chính mình, nhưng là minh mẫn của trái tim chứ không phải minh mẫn của khối óc".

Nói đến đây, Phạm Tiến Duật chuyển sang kể chuyện sinh hoạt đời thường. Ông bảo, có một lần được Xuân Diệu mời sang ăn cơm (cùng với một vài người nữa). Thấy Xuân Diệu bỏ con gà vào cái ca Liên Xô, sau lại cho cái ca vào nồi mới luộc. Phạm Tiến Duật hỏi: "Sao anh không bỏ gà vào nồi luộc luôn có hơn không?". Xuân Diệu cười: "Bỏ vào ca, khi lấy gà ra mỡ nó bám vào thành còn trộn cơm được, chứ bỏ luôn vào nồi luộc thì trộn sao được". Thật ra người ta chê bai Xuân Diệu tằn tiện cũng phải nhưng như thế không có nghĩa Xuân Diệu không rộng lòng. Bởi một lần, Xuân Diệu nói: "Em ơi! Anh rất giàu có. Anh sẽ là ngân hàng của em, khi nào cần em cứ bảo anh. Nhưng nhớ khi cần quá hãy bảo nhé". Dù vậy, nhưng chưa bao giờ Phạm Tiến Duật bảo với Xuân Diệu cái điều cần ấy cả.

Sau này nhà thơ Phạm Tiến Duật đã là Tổng biên tập tờ tạp chí Diễn đàn văn nghệ. Thơ gửi tặng Phạm Tiến Duật và gửi đăng tạp chí nhiều lắm, đôi khi không đọc xuể. Có người đến xin gặp chỉ mong được Phạm Tiến Duật góp ý cho thơ của mình. Quả là ông phê bình thơ vừa có lý vừa có tình, nên không ít người mong được ông hạ bút. Thơ ấy của một người không tên tuổi trong giới văn chương, Phạm Tiến Duật cũng không hề quen biết nên bèn ghi lại địa chỉ của tác giả vào cuốn sổ tay của mình.

Nhà thơ Phạm Tiến Duật nghĩ bây giờ có rất nhiều sách có giá trị cho việc bình thơ, song "Mái Tây" vẫn là cuốn mà các bạn trẻ nên tìm đọc, chiếc chìa khóa ấy xin trao lại cho các thế hệ sau.

Đúng là Xuân Diệu trao "Mái Tây" là trao chìa khóa thơ cho nhà thơ Phạm Tiến Duật.

Lê Hồng Thiện

Các tin khác

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Nhà văn, liệt sĩ Nam Cao Bên dòng Châu Giang lộng gió

Chúng tôi về thăm khu tưởng niệm nhà văn, liệt sĩ Nam Cao (1917-1951) đúng vào vụ chuối ngự chín rộ thơm phức. Nằm bên sông Châu, những cây đại quanh vườn ra hoa quanh năm trắng muốt. Khu tưởng niệm nhà văn Nam Cao (thành lập năm 2004) là một trong số ít địa chỉ văn chương được công nhận là Di tích cấp Quốc gia (2023). Đây là một quần thể di tích, gồm bảo tàng di sản văn học của Nam Cao, ngôi nhà Bá Kiến và dấu chứng lò gạch trong làng.

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Sao Khuê lấp lánh trời Dục Tú

Làng Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) tên nôm là Kẻ Giếc, một xã đứng đầu tổng Dục Tú gồm 4 xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc, tức tỉnh Bắc Ninh (đầu thời kỳ nhà Nguyễn). Trong kháng chiến chống Pháp, cả 4 xã của Dục Tú được nhập thành một xã, thuộc huyện Từ Sơn, Bắc Ninh. Tháng 5/1961, Dục Tú trở thành đơn vị hành chính thuộc huyện Đông Anh, TP Hà Nội.

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Ðôi tay tài hoa của một nghệ nhân Cơ Tu

Đến Làng văn hóa - du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Hà Nội, du khách đặc biệt ấn tượng với một nghệ nhân có nước da rắn rỏi, mải miết với từng nan tre và các sản phẩm thủ công đặc sắc của người Cơ Tu.

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Dấu tích trăm tuổi, ta qua trăm buổi

Với hơn 300 năm hình thành và phát triển, giữa không gian hiện đại của miền nắng ấm phương Nam này vẫn còn đó những dấu tích trăm tuổi để nhắc nhớ thị dân về những giai đoạn lịch sử của vùng đất năng động, cởi mở, hào sảng và đầy trượng nghĩa.

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Phim kinh dị và cuộc đổi ngôi tại Hollywood

Từng là thời điểm “ăn nên làm ra” của các phim bom tấn, nhưng mùa hè năm nay đang cho thấy một diễn biến khác, khi các phim kinh dị mới là chủ lưu. Trong những tuần qua, 2 tác phẩm mới “Obsession” (tạm dịch: Ám ảnh kinh hoàng) và “Backrooms” (Thực thể quỷ quyệt) liên tiếp thay nhau đạt đỉnh phòng vé.

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Âm nhạc bay lên từ những cuộc tình

Từ nhỏ, nhạc sĩ Nguyễn Đình Phúc (1919-2001) bị bạn bè gắn biệt danh Phúc "Rỗ" hay Phúc "Khoèo". Mặt bị rỗ sau lần lên sởi, còn khuỷu tay trái bị trật vì một cú ngã bó thuốc mãi không khỏi, thế là cậu Phúc ngày ấy mang tật. Khi lớn lên, chàng Phúc biết rõ những khiếm khuyết của mình nhưng vẫn tỉnh bơ, vui vẻ sống với những khát vọng tuổi trẻ. Tới tuổi đôi mươi khi nghĩ đến chuyện yêu đương, mọi sự mới thành chuyện. Cũng lắm tình huống xảy ra bất ngờ.

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.