Chuyện chưa xa nhớ lại

Có hai chuyện liên quan đến nhà văn, nhà nghiên cứu văn học Vũ Ngọc Phan (1902 - 1987) xin được nói ở đây:

1. a) Nhà văn Trần Ninh Hồ kể với tôi rằng, nhiều năm trước, chính anh đã nghe nhà văn Vũ Ngọc Phan nói với nhà văn Nguyễn Tuân rằng, ông rất tiếc là ngày trước đã sơ suất bỏ qua, không đưa vào bộ sách "Nhà văn hiện đại" (1942 - 1945)  của mình hai nhà văn Nguyễn Huy Tưởng và Nam Cao.

b) Nhà nghiên cứu Phan Đăng Nhật, trong bài "Từ "Nhà văn hiện đại" đến "Tục ngữ, ca dao, dân ca Việt Nam" in trong quyển "Nhà văn Vũ Ngọc Phan" do Mai Hương và Phong Lê biên soạn, Nhà xuất bản Hội Nhà văn, 1995, tr.105, thì viết: Trong một dịp tâm sự với bạn đồng nghiệp, nhà văn Vũ Ngọc Phan thoải mái nói về quyển "Truyện cổ tích Việt Nam" (1955) của ông: "Đây là một tập truyện viết rất máy móc, bây giờ đọc lại vẫn thấy đỏ tai".

Nhà văn Vũ Ngọc Phan.
Nhà văn Vũ Ngọc Phan.

Có thể xem chính những dòng Vũ Ngọc Phan viết về việc này: "...tập truyện cổ tích tôi viết ở Việt Bắc, đưa in lần đầu năm 1955 ở Hà Nội, là một tập truyện viết rất máy móc, bây giờ đọc lại vẫn thấy đỏ tai" (Vũ Ngọc Phan toàn tập, tập IV, tr.480. Nhà xuất bản Văn học, 2011).

Hai chuyện trên cho thấy rõ đức tính rất quý của một bậc nhà văn lão thành: khiêm tốn, cầu thị, sẵn sàng "hối lỗi" về thiếu sót, về bất cập, thậm chí sai lầm của mình.

Thế mà tôi thấy có người, khi nghe nhắc lại hai chuyện này thì khó chịu, cho là đã xúc phạm nhà văn Vũ Ngọc Phan. Thật là một cách nhìn thiển cận, vô lối!

2. Nhà thơ Trần Ngọc Thụ qua đời mấy năm trước. Anh công tác lâu năm ở Đài Tiếng nói Việt Nam, đã in năm, sáu tập thơ và đôi khi có viết nghiên cứu, phê bình với một tư duy khá sắc sảo. Mấy bài thơ, nhất là bài "Em vẫn như ngày xưa", được nhạc sĩ Lê Đình Lực phổ thành một ca khúc hay. (Thanh Hoa hát). 

Tác giả (trái) và nhà thơ Trần Ngọc Thụ.
Tác giả (trái) và nhà thơ Trần Ngọc Thụ.

Nhưng nhớ đến Trần Ngọc Thụ, tôi nhớ ngay đến hai câu thơ anh viết khoảng 30 năm trước. Bấy giờ, nông thôn ta còn trì trệ lắm, chưa khác gì thời "con trâu đi trước, cái cày theo sau". Hai câu thơ có thể nói là xuất thần của Trần Ngọc Thụ, ở bài "Con đường hàng tỉnh":

Ông lão dong trâu đi bừa
Là con ông lão ngày xưa đi cày!

Trong một buổi nói chuyện thơ với bạn đọc ở Thư viện Hà Nội ngày ấy, có nhà  thơ Trần Ngọc Thụ và bạn bè anh ở Đài Tiếng nói Việt Nam dự, tôi có nói: Đọc hai câu thơ, tôi thấy lạnh toát cả người!

3. Một ngày cuối hè năm 2010. Đất trời thành phố Thượng Hải (Trung Quốc) nắng như đổ lửa. Ngoài cái nóng của mặt trời, còn có cái nóng tỏa ra từ hàng nghìn, hàng vạn máy điều hòa nhiệt độ ở một nơi nổi tiếng là có nhiều nhà cao tầng nhất Trung Quốc này!

Ấy vậy mà chỉ ngồi xe chưa đến hai tiếng đồng hồ, tôi đã đến Tô Châu, Thành phố của tỉnh Giang Tô, khí trời mát lạ lùng, như là mùa thu vậy! Anh bạn Trung Quốc bảo: Không biết từ bao giờ, người Trung Quốc chúng tôi có một câu rất vui liên quan đến nơi chúng ta đến:

Ở Tô Châu, chơi Hàng Châu, ăn Quảng Châu, chết Liễu Châu.

(Tô Châu khí trời ôn hòa, không gian thanh bình, yên tĩnh. Hàng Châu cách đó không xa là thủ phủ của tỉnh Giang Tô, nổi tiếng nhiều cảnh đẹp; "trên có Thiên đường, dưới có Hàng Châu" là lời nhiều người dành cho vùng đất này. Quảng Châu là thủ phủ của tỉnh Quảng Đông, nơi có nhiều món ăn ngon. Liễu Châu là thành phố của tỉnh Quảng Tây, nơi có nhiều gỗ tốt và quý để làm .... quan tài!)

Hàn Sơn Tự - Trung Quốc.
Hàn Sơn Tự - Trung Quốc.

Ngồi xe rời Tô Châu chỉ vài chục phút, chúng tôi đã đến Hàn Sơn tự, ngôi chùa mà tiếng chuông của nó đã vọng đến tôi từ ngày nhỏ (qua bài thơ "Phong Kiều dạ bạc" cực kỳ nổi tiếng của nhà thơ Trương Kế, đời Đường):

Cô Tô thành ngoại Hàn Sơn tự
Dạ bán chung thanh đáo khách thuyền

(Chùa Hàn Sơn ở ngoài thành Cô Tô
Nửa đêm tiếng chuông vẳng đến thuyền khách)

Việc đầu tiên tôi đến Hàn Sơn là tìm tấm bia khắc bài thơ "Phong Kiều dạ bạc". Bài thơ đã được khắc và sửa nhiều lần, lần này là bản do Du Việt - một danh nhân đời Thanh viết, rất đẹp dựng ở bên sân chùa. Dĩ nhiên là tôi không thể không chụp mấy kiểu ảnh ở đây.

Trước kia, tôi cũng đã từng đọc sách báo Trung Quốc và Việt Nam viết về lai lịch ngôi chùa này, thấy chỉ có vài dòng ngắn ngủi, đại loại như sau: nhà sư Hàn Sơn cùng mười vị sư tu ở chùa này, nên chùa mang tên Hàn Sơn...

Đến chùa lần này cũng là để nghe lại tiếng chuông xa xưa từ trong không trung, tưởng tượng, và cũng muốn biết rõ hơn nữa về lai lịch của nó, tôi có ý tìm một vị sư để hỏi. Ngặt một nỗi chùa rất đông khách, trong chùa ai cũng bận rộn - mặc dù hôm ấy là ngày thường, không phải ngày lễ hay ngày nghỉ. Rất may, anh bạn Trung Quốc nhiệt tình, tìm được một vị cao niên dễ đến gần 80 tuổi, đang đi lững thững ven sông. Ông cụ nói không chuẩn lắm tiếng phổ thông (cũng gọi là tiếng Bắc Kinh) nhưng do có đôi chút kinh nghiệm sau những năm ở Trung Quốc, tôi cũng nghe được đủ câu chuyện. Theo yêu cầu của tôi, ông cụ kể về lai lịch ngôi chùa, có thể nói gọn lại như sau:

Tương truyền nhà kia có hai anh em trai tên là Hàn Sơn và Thực Đức. Cha mẹ cưới một cô gái cho người anh là Hàn Sơn. Nhưng cô gái không thích người anh, mà lại có tình ý với người em. Biết chuyện, Hàn Sơn bỏ vào chùa đi tu. Thực Đức thấy vậy, cũng vào chùa tu với anh, về sau cả hai anh em cùng thành chính quả (người tu hành đắc đạo). Đời sau, người ta lấy tên người anh đặt tên cho chùa.

Câu chuyện phảng phất truyện cổ tích "Trầu cau" của Việt Nam ta.

Tôi thấy hết sức thú vị về buổi thăm chùa hôm ấy, chỉ tiếc không có thì giờ vào thỉnh chuông (mà nhà chùa có bán vé).

Câu chuyện lai lịch ngôi chùa Hàn Sơn đã nói, không biết ở Trung Quốc có sách báo nào viết chưa, nhưng ở Việt Nam, tôi tin là chưa.

Hồng Diệu

Các tin khác

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Nhớ thương mùa vối quê nhà

Sáng nay bất chợt nhìn lên cây vối trồng ở góc vườn cũng đã hơn chục năm kể từ khi mình xây ngôi nhà này. Thấy vối cựa mình thức giấc, tự bứng mình ra khỏi những trầm tư mùa cũ để thắp lên mùa hoa mới. Cả vòm cây như được khoác một tấm áo bông trắng ngà, nhẹ nhàng và xốp mịn. Hoa vối nở bung, tỏa ra những sợi nhụy dài thanh mảnh, rập rờn trong gió như vũ điệu chào đón bình minh. Tôi bỗng nhớ về những mùa vối quê nhà dẫu bây giờ đã là xa ngái...

Nụ cười Mai Đức Chung

Nụ cười Mai Đức Chung

Có lẽ, Anh hùng Lao động Mai Đức Chung là huấn luyện viên (HLV) bóng đá đặc biệt nhất mà tôi từng biết. Đặc biệt không chỉ bởi ông gắn với những hoàn cảnh đặc biệt, giành được nhiều thành tích đặc biệt, mà còn bởi nụ cười hiền từ của ông.

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Cây ô-liu mọc trên mảnh đất hòa bình

Có nguồn gốc từ Địa Trung Hải, được trồng cách đây hàng nghìn năm, ô-liu là loại cây có sức sống đặc biệt bền bỉ, có thể sinh trưởng trên những vùng đất khô cằn, sỏi đá, chịu được nắng nóng, có thể sống tới cả ngàn năm. Người ta vẫn kể, dù đã bao cuộc chiến tranh đi qua, nhiều cây ô-liu cổ xưa ở Hy Lạp, Palestine, Italia đến nay vẫn ra hoa kết trái. Hình như càng khắc nghiệt, cây càng vững chãi.

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Thần tượng và phiên bản tốt nhất

Lâu nay, đã thấy ít người nhắc đến thần tượng của giới trẻ như giai đoạn trước. Có sự biến đổi nào chăng? Thật ra, không phải như thế mà bởi giới trẻ hôm nay có quá nhiều tấm gương, quá nhiều mục tiêu để phấn đấu. Từ tấm gương dũng cảm cứu người trong hoạn nạn đến tấm gương trong học tập, nghiên cứu, vượt lên nghịch cảnh... Đôi khi, chỉ cần người trẻ nhận ra một nhân vật tốt ngay chính ở khu phố, xóm, bản... của mình để học tập, phấn đấu theo đã là một tín hiệu tích cực trong xã hội. Thần tượng nào có xa vời!

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Điện ảnh Việt có cần nhiều hơn những câu chuyện ma?

Tin vui cho khán giả yêu thích môn nghệ thuật thứ 7. Cục Điện ảnh vừa lên tiếng khuyến khích sản xuất và phát hành những bộ phim giàu giá trị nhân văn, phản ánh đời sống xã hội và góp phần xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Điều này đồng nghĩa với việc sau nhiều năm các nhà làm phim kiên trì "giáo dục" người xem bằng ma quỷ, vong nhập, xác sống, bùa ngải, nhà hoang, thẩm mỹ viện âm phủ, bệnh viện âm phủ, chung cư âm phủ và có lẽ trong tương lai không xa là cả trạm thu phí âm phủ, chúng ta đã chú trọng hơn đến xây dựng con người nhân văn.

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Hình ảnh làm nên linh hồn bài thơ

Trong sáng tác thơ, hình ảnh không chỉ là phương tiện trang trí cho câu thơ, mà là một trong những yếu tố cốt lõi làm nên tứ thơ, cảm xúc thơ và sức ám ảnh của bài thơ.

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Thực tế từ cuộc tọa đàm

Vừa qua, Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh đã tổ chức tọa đàm "Diện mạo văn chương ở đô thị quốc tế" trong khuôn khổ của trại sáng tác hằng năm. Sau sáp nhập, TP Hồ Chí Minh mở rộng không chỉ về địa giới hành chính, mà còn là sự hợp lưu của nhiều dòng chảy văn chương mang phong vị riêng biệt. Nhưng câu chuyện "diện mạo văn chương" thời kỷ nguyên số lại là câu chuyện chẳng hề dễ dàng.

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Cảm thức vũ trụ của người xưa trong truyền thuyết thời Hùng Vương

Truyền thuyết thời Hùng Vương là tấm bản đồ tư duy vũ trụ quan độc đáo của người Việt cổ. Người xưa nghĩ về trời đất, về sự sống bằng những câu chuyện kể sinh động. Họ quan niệm vạn vật đều có linh hồn, sống và chết chỉ là một sự chuyển hóa. Và con người luôn ở vị trí trung tâm, vừa kiến tạo vừa gìn giữ sự hài hòa với thiên nhiên.

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Nguyễn Đình Khánh - ông Tổ nghề nhiếp ảnh

Từ hơn một thế kỷ trước, cụ Nguyễn Đình Khánh một người con của làng Lai Xá (Hà Nội) đã sớm tiếp cận nghề nhiếp ảnh, mở hiệu ảnh Khánh Ký nổi tiếng trên phố Hàng Da. Cụ đã truyền nghề cho nhiều người cùng làng, tạo nên một cộng đồng thợ ảnh đông đảo, đưa Lai Xá trở thành cái nôi của nghề nhiếp ảnh Việt Nam.

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Sách lá - kho tri thức quý của người Khmer

Cũng như các dân tộc khác trên thế giới, từ xa xưa người Khmer ở Nam Bộ đã biết cách khắc chữ trên đá, các nguyên liệu khác để ghi chép kinh nghiệm sống, tri thức các lĩnh vực sản xuất, văn hóa, lời dăn dạy của tín ngưỡng, tôn giáo cho thế hệ sau...

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Đánh thức khát vọng sáng tạo của tuổi trẻ

Mạng xã hội bàn tán về đề thi THPT môn Ngữ văn, về câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội. “Nước Mỹ có Steve Jobs, Mark Zuckerberg, Elon Musk... với những phát minh công nghệ góp phần làm thay đổi thế giới. Từ gợi dẫn trên, với tư cách người trẻ, anh/chị hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để có những “Steve Jobs Việt Nam”?

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Sống động dấu tích kẻ Mơ

Thăng Long xưa được gắn với từ Kẻ Chợ (“Kẻ” là từ chung chỉ một vùng đất và dân cư trù phú). Kinh đô lại có nhiều kẻ nhỏ, như: Kẻ Vẽ, kẻ Mơ, kẻ Chèm, Kẻ Mọc, Kẻ Cót... Từ xưa, phía đông nam thành Thăng Long là một vùng đất rộng lớn có tên là Cổ Mai (tên nôm là Kẻ Mơ), bao gồm các làng Hoàng Mai, Tương Mai, Mai Động, Hồng Mai. Đến đời Tự Đức (1848 - 1883), vì kỵ húy nên đổi Hồng Mai thành Bạch Mai.

Trăm năm chợ “chảnh”

Trăm năm chợ “chảnh”

Trong ký ức của thị dân Sài thành có một khu vực đặc biệt mà hễ nhắc đến nó, người ta nhớ ngay đến ngôi chợ bao đời mang danh chợ “chảnh”. Đến năm 2026 này, ngôi “chợ nhà giàu” ấy đã bước sang tuổi 100.

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Sáng tạo như một hành vi vũ trụ

Một buổi sáng tháng 9 năm 2015, các máy dò LIGO ghi nhận tiếng của hai hố đen sáp nhập từ 1,3 tỷ năm ánh sáng. Sự kiện ấy chứng minh rằng vũ trụ vận hành bằng những dao động vô hình, khác hẳn với những khối vật chất rắn chắc.

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Những địa danh bất tử trong bài thơ Tây Tiến

Khu Di tích lịch sử lưu niệm Trung đoàn 52 Tây Tiến được xây dựng trên đồi Nà Bó, phường Mộc Châu, tỉnh Sơn La. Từ khi khánh thành năm 2016 đến nay, nơi đây đã trở thành điểm đến tham quan, tri ân, tưởng nhớ đến những người lính năm xưa đã ngã xuống vì Tổ quốc...

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Xôn xao mái phố phía đông kinh thành

Cuối thế kỷ XIX, người Pháp phá dỡ bức tường thành phía Đông thành Thăng Long, và lấp đi con hào chạy dọc tường thành, tạo ra một con đường mới dài hơn 1.200m, chính là phố Phùng Hưng (Hà Nội) ngày nay.

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Cố họa sĩ Trần Nguyên Dũng: Trong thế giới của ký ức

Khi còn ở dương thế, Trần Nguyên Dũng là một họa sĩ trầm lặng, luôn là người lắng nghe trong mọi cuộc vui. Tại triển lãm “Những ngày thảnh thơi”, hội họa sẽ kể những câu chuyện về thế giới nội tâm đầy sắc màu của ông...