Kho dự trữ hụt, nguồn cung thêm sức ép
Vài tháng trước mùa Đông 2026, Giám đốc điều hành Tập đoàn năng lượng Equinor của Na Uy Anders Opedal ngày 24/8 cho biết kho khí đốt dự trữ của Liên minh châu Âu (EU) đang ở mức thấp nhất trong 15 năm qua. "Đây là điều đáng lo ngại", ông nói.
Theo số liệu mới nhất, các cơ sở lưu trữ khí đốt dưới lòng đất của EU đạt 61,7% công suất tính đến ngày 22/8. Mức này thấp hơn so với yêu cầu thông thường trước mùa Đông. Quy định của EU đặt mục tiêu các quốc gia thành viên đưa kho dự trữ lên 90% vào ngày 1/11 nhằm tạo nguồn đệm cho mùa sưởi ấm và phòng trường hợp nguồn cung bị gián đoạn.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động, EU đã nới lỏng quy định, cho phép các nước linh hoạt hơn trong việc hoàn thành mục tiêu và xem xét mức 80% nếu điều kiện thị trường bất lợi. "Chúng tôi không nghĩ rằng châu Âu sẽ có thể bổ sung lên mức 80% vào mùa Thu", ông nói với Reuters cách đây không lâu.
Phân tích của công ty tình báo thị trường năng lượng Montel cho thấy lượng khí dự trữ của châu Âu có thể chỉ đạt 69% vào ngày 1/11, tùy thuộc tốc độ bơm khí và khả năng tiếp cận LNG. Montel cho biết đến cuối tháng 7, các kho khí đốt của châu Âu chỉ đầy khoảng 57%, thấp hơn 12 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước và 16% so với mức trung bình 5 năm. Đức đối mặt với tình trạng nghiêm trọng hơn khi lượng khí trong kho chỉ đạt khoảng 46%.
Khoảng cách này hình thành từ đầu mùa tích trữ và ngày càng khó thu hẹp. Từ tháng 4 đến tháng 7, lượng khí được bơm ròng vào các kho châu Âu đạt khoảng 325 TWh, thấp hơn 11% so với mức trung bình 5 năm và thấp hơn 18% so với cùng kỳ năm 2025.
Montel trước đó ước tính châu Âu cần tiếp nhận khoảng 130 chuyến tàu chở khí hóa lỏng (LNG) mỗi tháng trong giai đoạn từ tháng 5 đến tháng 10 để đưa lượng dự trữ lên gần 80%. Nhưng từ tháng 5 đến tháng 7, số chuyến thực tế chỉ đạt trung bình khoảng 105 chuyến mỗi tháng, tạo ra khoảng thiếu hụt tương đương 72 chuyến tàu, hay khoảng 72 TWh khí đốt.
Để đạt được mức 80% vào đầu tháng 11/2026, châu Âu sẽ phải nâng lượng LNG nhập khẩu lên hơn 140 chuyến mỗi tháng trong tháng 8, 9 và 10. Montel đánh giá đây là mục tiêu rất khó đạt nếu không có thay đổi đáng kể về giá hoặc nguồn cung quốc tế.
Một trong những yếu tố chính dẫn đến tình trạng hiện nay ở châu Âu là việc phải cạnh tranh gay gắt với thị trường châu Á. Do châu Âu từ bỏ khí đốt qua đường ống của Nga, họ hiện phụ thuộc vào LNG vận chuyển bằng đường biển, trong đó một phần đáng kể đến từ Mỹ.
Tuy nhiên, từ tháng 3 đến tháng 7/2026, theo Montel, lượng LNG của Mỹ được chuyển tới Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và Ấn Độ đã tăng gấp ba lần, cao kỷ lục. Trong tháng 7, lần đầu tiên lượng LNG Mỹ xuất sang 5 thị trường châu Á này vượt lượng được chuyển tới châu Âu.
Lý do chủ yếu đến từ lợi nhuận. Việc bán LNG tại Đông Bắc Á mang lại mức sinh lời cao hơn so với thị trường Tây Bắc Âu. Trong tháng 7, chênh lệch lợi nhuận của một chuyến LNG Mỹ đi châu Á qua kênh đào Suez có lúc cao hơn khoảng 5 euro/MWh so với phương án đưa hàng tới châu Âu.
Thị trường còn chịu thêm sức ép từ thời tiết. Nắng nóng kéo dài và hạn hán trong mùa Hè làm giảm sản lượng thủy điện, trong khi một số nhà máy điện hạt nhân gặp hạn chế vận hành do điều kiện nguồn nước phục vụ làm mát. Để bù đắp phần điện thiếu hụt và đáp ứng nhu cầu điều hòa tăng cao, các nhà máy điện khí phải hoạt động nhiều hơn.
Giá khí đốt đè nặng lên kinh tế châu Âu và Ukraine
Những hạn chế về nguồn cung đã nhanh chóng phản ánh lên giá khí đốt. Giá khí chuẩn TTF Hà Lan vượt 63,7 euro/MWh vào ngày 18/8. Mức giá hiện nay vẫn thấp hơn kỷ lục khoảng 350 euro/MWh được ghi nhận trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Tuy nhiên, việc giá tăng trong khi kho dự trữ chưa được lấp đầy khiến thị trường nhạy cảm hơn với những biến động mới.
Thời tiết mùa Đông là một trong những yếu tố quyết định. Nếu nhiệt độ giảm mạnh trong thời gian dài, nhu cầu sưởi ấm sẽ tăng và các quốc gia châu Âu phải mua thêm khí trong lúc cạnh tranh với các khách hàng châu Á. Khi đó, giá LNG có thể tiếp tục tăng nếu nguồn cung không theo kịp nhu cầu.
Các dự báo hiện cho thấy giá khí có thể duy trì quanh 60 euro/MWh trong quý IV/2026 và I/2027, cao hơn 45 euro/MWh trong các dự báo cơ sở trước đó. Diễn biến cuối cùng sẽ phụ thuộc vào lượng khí được bổ sung trước tháng 11, nguồn LNG quốc tế và mức độ khắc nghiệt của mùa Đông.
Giá khí đốt tăng sẽ gây tác động sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Khí là nguyên liệu đầu vào của hoạt động sản xuất điện và nhiều ngành công nghiệp, vì vậy chi phí năng lượng cao có thể làm tăng giá thành hàng hóa và dịch vụ.
Mức độ ảnh hưởng sẽ khác nhau giữa các nền kinh tế. Những nước sử dụng nhiều khí để phát điện sẽ chịu tác động lớn hơn khi giá tăng. Các quốc gia có hợp đồng dài hạn có thể trì hoãn một phần ảnh hưởng, trong khi những thị trường chuyển biến động giá bán buôn sang khách hàng nhanh hơn sẽ chứng kiến chi phí tăng sớm hơn.
Giá năng lượng cao có thể khiến quá trình giảm lạm phát chậm lại. Oxford Economics cảnh báo rằng lạm phát chung của khu vực đồng euro có thể lên tới gần 3,5% vào cuối năm nay. Các chuyên gia kinh tế dự báo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) sẽ tăng lãi suất thêm 0,25% vào tháng 9, điều này sẽ làm chậm đáng kể hoạt động kinh doanh và tăng trưởng kinh tế châu Âu.
Theo Interfax-Ukraine, Kiev cũng sẽ chịu tác động, dù chưa nằm trong EU. Sau nhiều năm xung đột, hệ thống năng lượng nước này đã chịu thiệt hại lớn, khiến nhu cầu nhập khẩu khí đốt từ châu Âu tăng trong những giai đoạn nhu cầu cao. Nếu phải mua khí với giá cao để đáp ứng nhu cầu mùa Đông, ngân sách Ukraine sẽ phải gánh thêm chi phí.
Giá năng lượng tăng cũng tác động tới hàng triệu người Ukraine đang sinh sống tại các nước châu Âu. Chi phí sưởi ấm và điện cao hơn có thể làm tăng chi phí sinh hoạt cũng như gánh nặng hỗ trợ xã hội đối với các nước tiếp nhận.
Ngoài ra, tăng trưởng chậm lại và lạm phát cao có thể khiến các chính phủ châu Âu phải cân đối lại nguồn lực dành cho các chương trình hỗ trợ bên ngoài, trong đó có những khoản hỗ trợ tài chính dài hạn cho Ukraine.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho rằng việc đa dạng hóa nguồn cung, với Na Uy giữ vai trò quan trọng, đã giúp EU ứng phó với các cú sốc năng lượng. Tuy nhiên, bà cảnh báo châu Âu vẫn dễ tổn thương khi phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời kêu gọi đẩy nhanh quá trình chuyển sang các nguồn năng lượng sạch trong nước.
